Yellowstone Lower Falls

Click vào link dưới đây xem photo album:

(1) Yellowstone National Park
(2) The Wildlife of Yellowstone
(3) The Wild Flowers of Yellowstone

Sau 3 ngày đi chơi vùng Tây Nam t.b. Utah tôi lại lên đường I-15 N đi về hướng Bắc, băng qua Salt Lake City đến Pocatello, t.b. Idaho. Từ Zion đến thành phố nầy khoảng 471 miles (hay 758 km) lái xe. Nơi đây tôi có hẹn với "đệ tử" để cùng đi viếng Yellowstone và Grand Teton mấy ngày sau.

Pocatello là thành phố không lớn lắm và nằm trước một dãy núi cao như t/p Denver, CO. Đến đây ta sẽ biết ngay nó là một "cửa ngõ ra vùng Tây Bắc" xưa kia. Pocatello nằm trên "Oregon Trail".

Sau một đêm ngủ ngon trên giường sạch sẽ và có bạn trẻ để hàn huyên chúng tôi lên đường chạy về Yellowstone N.P. - t.b. Wyoming cách đó khoảng 255 km. Chúng tôi sẽ trọ 3 đêm ở một hotel nằm gần cửa Đông của Yellowstone thuộc làng Cody để đi xem vườn quốc gia nầy.

Map of Yellowstone National Park

Cody là một làng nhỏ nằm trên vùng núi có ngọn cao như núi Phú Sĩ của Nhật Bản. Hotel "Pahaska Tepee Resort" nơi chúng tôi mướn rất là "rustic" - ban đêm chồn và gấu "grizzly" thường đến gỏ cửa. Hotel gồm có những "log house" hay "cabin" còn mùi gỗ, không có "signal" điện thoại hay internet, chỉ đủ để ngủ qua đêm và "guarantee" sẽ nằm thấy những giấc mơ đẹp giữa thiên nhiên - một điều làm cho đồ đệ của John Muir rất sung sướng sau khi về. Làng Cody do "Buffalo Bill" (tên thật William Frederick Cody) dựng ra trên bước đường đi săn và hướng đạo. Đi đâu cũng thấy hình của tiền nhân. Buffalo Bill là anh hùng "cowboy" tượng trưng cho "wild west". Mặc dù ông đã qua đời gần một thế kỷ ngày nay dân vùng nầy vẫn sống nhờ khai thác cái huyền thoại ông để lại....

Yellowstone N.P. (sẽ gọi tắc là "YNP", "Park" hay "c.v." ) được thành lập năm 1872 - là vườn quốc gia đầu tiên trên thế giới. Mỗi năm có hơn 3 triệu người đến viếng. Vườn có một diện tích đến 8,983 km², chạy từ t.b. Idaho phía Tây sang Montana phía Bắc, phần chính là trong t.b. Wyoming. Người ta đến đây để xem cảnh đẹp 4 mùa và dã thú. Phong cảnh nơi đây có những cái khó tìm ở nơi khác. YNP nằm trên một "Supervolcano"!

Hai con gấu "grizzly" con

Yellostone có 5 lối vào: Đông, Tây, Nam, Bắc và Đông Bắc. Từ đường US-20 chúng tôi ghé West Yellowstone Visitor Center để lấy tin tức và bản đồ. Sau đó vào cửa Tây của park, rồi vừa ngoạn cảnh vừa chạy về hướng Hotel (82 miles).

Đại khái trong vườn quốc gia Yellowstone có 2 vòng "loop" gọi là "grand loop" như con số 8 và dài 228 km để đi lại. Với một diện tích lớn hơn 3 tỉnh miền Nam của VN ta, muốn xem cho hết chắc cần nhiều ngày giờ. Trong vườn không có "Shuttle" như Yosemite hay Zion NP.

Bison on the road

Gần cửa Tây con sông Madison có dòng nước trong vắt, các "anglers" (ông câu) đứng giữa sông câu cá. Một quang cảnh rất là an bình. Mùa nầy có cá "brown trout" và "rainbow trout" rất to và ngon. Nghe nói thỉnh thoảng cá họ câu lên bị gấu "grizzly" đến cướp. Ở Hoa Kỳ vậy cũng có cường hào nữa à?! - Ghê quá....

Qua khỏi Madison Junction đường xe chạy song song con sông nhỏ "Gibbon". Hai bên sông có rừng cây xen lẫn với đồng cỏ xanh rất tươi mát. Đây là một lạc viên của động vật dã sinh. Nhìn xa xa sẽ thấy mấy con "elk"(nai sừng sám) , gấu và "bison" đang ăn cỏ. "Bison" còn được gọi là "Buffalo". Xưa kia lúc người da trắng mới đến Tân Lục Địa họ thấy con thú quá to gíống như con bò hay trâu rồi gọi là "buffalo"(trâu). Thực ra "bison" không phải là trâu hay bò - tự nó chỉ là con "bison" mà thôi...

Dọc đường đến ngõ tẽ của 2 loops không khí bắt đầu có mùi trứng thối từ "hydrogen sulfide" (H2S) - đây là dấu hiệu của ôn tuyền (suối nước nóng) tương tợ như vùng Oku Nikko - NB.

Chúng tôi lấy nhánh Nam của loop chạy đến "Heyden valley" - đây là một thung lũng với một thảo nguyên bao la. Dân ái mộ thú dã sinh tụ tập nơi đây khá đông. Họ trang bị với những ống nhồm và "spotting scope" loại "high power" để tìm đàn "elk" đang ăn cỏ ở gần hàng cây. Nơi đó chắc chắn là đàn sói - "wolfpack" sẽ chờ để săn bắt họ hầu có cơm chiều cho đêm nay. Không như con người sói chỉ đi săn khi đói mà thôi...

Sau "Heyden valley" chúng tôi chạy ngang cây cầu "Fishing Bridge" hướng về cửa Đông qua một cạnh của hồ Yellowstone. Cầu nầy có dáng giống "Độ Nguyệt" kiều (渡月橋) của Kyoto trên con sông "Ôi" (大堰川) - vùng Arashiyama (嵐山). Đường về nhà trọ bắt đầu leo dốc, băng qua cánh rừng chết vì bị sâu bọ ăn rồi đổ ngã bởi gió lớn. Giao thông trên đường đột nhiên ngưng lại. Khi đến gần tôi mới biết là có gia đình con gấu "grizzly" đang ăn cỏ bên cạnh đường - Đây là dịp hiếm có cho phó nhồm như tôi để bấm máy ảnh. Gấu "grizzly" là loài gấu to nhất Bắc Mỹ. Vùng Alaska gấu có thể nặng đến 540 kg (1,200 lb) vì ăn nhiều cá "salmon".

Xa lộ buổi chiều bắt đầu vắng xe. Nắng chiều hắt hiu khiến tôi chợt nhớ nhà và nhớ má nó. Chúng tôi đến hotel vừa kịp giờ cơm tối. Nơi hẻo lánh nầy không có phố xá hay tiệm ăn nào khác ngoài cái của nhà ngủ, nếu về đến trể thì phải nhịn đói thôi. Làm gì có cơm nguội của má mấy đứa nhỏ. Restaurant của hotel có "serve" thịt "bison" và cá "rainbow trout" - cả hai đều ngon miệng cả nên tôi đành nhắm mắt chọn một thứ trước, ngày sau sẽ ăn món còn lại.

Sáng ngày kế thức sớm, ăn sáng xong chúng tôi chạy về hướng "Fishing Bridge" để vào "loop Nam" phía dưới theo chiều kim đồng hồ. Qua khỏi "West Thumb" đường 287 chạy ngang một cái đèo cao đến 2518 mét gọi là "Craig Pass". Đèo nầy nằm trên một đường phân chia đại lục (Continental divide) của công viên. Cạnh bên đường có cái hồ rất nhỏ bé nhưng lại mang một sứ mạng lớn lao, lớn hơn cả Yellowstone - đó là hồ "Isa". Như một người mẹ hiền tuy ốm yếu, "Isa" gom nước trời cho rồi chia ra cho 2 người con - rạch "Lewis" phía Đông, rạch "Firehole" phía Tây. Rạch trước chảy vào "Snake River"- một nhánh của đại hà "Columbia" và sẽ đổ ra Thái Bình Dương. Rạch sau chảy vào sông "Missouri", sau đó sẽ tìm đường ra Đại Tây Dương qua đại hà "Mississippi".

Old Faithful Geyser

Từ "Craig Pass" chạy tiếp trên đường "loop" sẽ đến "Old Faithful Geyser" - một thắng cảnh mọi du khách đến Yellowstone phải ghé xem. "Geyser" là vòi nước nóng ở dưới đất phun lên. Đây là một hiện tượng do nước ngầm thấm vào kẹt đá dưới đất bị dung nham núi lửa đung nóng, nước sôi không có chỗ chứa phải tìm chỗ vọt lên như ống hơi hỏa xa xưa kia. "Old Faithful Geyser" có chu kỳ phun khoảng 90 phút với chiều cao gần 45 mét. Vì làm việc đúng giờ đúng giấc nên được du khách mến đến viếng nhiều. Trên các postcard của YNP thường có in hình của nó

"Old Faithful Inn" là một hotel nằm ở địa điểm nầy và thường được người ta nhắc đến khi nói về vườn quốc gia của US. Là một "log structure" (kiến trúc gỗ nguyên) lớn nhất Thế Giới, bên trong "Inn" có cái ban-công 4 tầng, cái lò sưởi cao đến 26 mét và nặng 500 tấn. Đây là một "National Historic Landmark". Từ thời được khánh thành (1903) nơi đây đã từng đón tiếp nhiều vị Tổng Thống của Hoa Kỳ, trong đó có Theodore Roosevelt. Vào dịp lễ Giáng Sinh "Inn" nầy thu hút rất nhiều khách "chịu khó". Họ đến đây để đón mừng ngày lễ Chúa Jesus ra đời dưới bầu trời đêm đầy sao. Bên ngoài băng tuyết phủ trắng xóa, dưới màn đêm giá lạnh thỉnh thoảng có tiếng đàn sói gọi nhau tạo ra một quang cảnh lạ lùng. Họ gọi nó là "nơi huyền ảo"...

Old Faithfull Inn

Yellowstone có hơn 1000 cái "geyser" lớn hay nhỏ - và bằng 2/3 của toàn Thế giới cộng lại. Đi cả ngày bất cứ hướng nào cũng có "geyser". Cũng như "người đẹp" - có cái thấy xong thì ta nhớ, có cái thấy rồi lại thương...

Bên cạnh "geyser" thường có suối hay hồ nước nóng có độ a-xít cao cây cỏ không sống được. Mùa đông mấy con "bison" thường đến gần để được sưởi ấm trong những ngày đông băng giá...

Suối nước nóng có cái rộng đến mấy "acre" - trong đó "Grand Prismatic Spring" của "Midway Geyser Basin" có màu ngủ sắc như cầu vồng. Nhưng lý do làm sao mà có được như thế? Theo khoa học gia giải thích: màu khác nhau do các loài vi khuẩn dưới nước - gọi là "thernophiles" tạo ra. Đây là loài sinh vật chịu nóng. Họ tổng hợp các chất màu "pigment" để hấp thụ ánh sáng (e.g., chlorophyll) hay chống lại tia tử ngoại (e.g., carotenoids) - đó là màu xanh lá cây và màu đỏ cà rốt. Giữa hồ nước trong vắt vì cái nóng cực độ làm cho vi khuẩn tránh đi - đây là nơi cho ta thấy màu xanh da trời.

"Mud Volcano" là một núi lửa nhỏ phung ra bùn oxit sắc thay gì dung nham. Xung quanh nó có đường dẫn đến cái "vạc lưu huỳnh" (sulfur cauldron). Hồ nước nơi đây có độ a-xít cao cực độ có thể làm tan da thịt. Người hay thú vật rớt vào đó sẽ không còn tung tích sau vài hôm.

Ngày thứ 3 trong YNP chúng tôi chạy lại một phần của "Loop Nam" để xem tiếp những nơi còn sót ngày trước, xong lên "Loop Bắc" - vùng nầy có nhiều núi cao, thung lũng sâu, thác nước hùng vĩ và những bãi hoa dại. Hoa "lupine" và "poppy" cao nguyên rất đẹp. Vào đầu Xuân hoa có nhiều màu nhiều loại khác nhau. Nơi nào có hoa thì ta sẽ tìm thấy bướm - theo sau bướm là chim....

Mammoth Hot Spring

Nằm trên một cao nguyên kéo dài từ Madison Junction, "Norris Geyser Basin" là nơi 2 loop Nam Bắc chia tay phía Tây của YNP. Chúng tôi chạy lên "loop Bắc" hướng về "Mammoth Hot spring". Nếu "Old Faithful Geyser" là nơi du khách tụ tập đông đảo theo chu kỳ của vòi phun, Mammoth Hot Spring thu hút người đến xem bất cứ lúc nào. "Hot Spring" có nghĩa là "ôn tuyền" hay suối nước nóng.

Từ bãi đậu xe đi theo đường trail khoảng nửa cây số ta sẽ thấy một vùng đất nhô lên như mấy trái đồi bằng cẩm thạch trắng đang bốc hơi - đó là "Mammoth Hot Spring". Khi đến gần ta mới bắt đầu thấy sự lạ lùng của vùng địa lý, một quang cảnh ngoài sự tưởng tượng hàng ngày của mọi người. Vùng tham quan được bao quanh bởi một vòng "loop" xây trên sàn gỗ gọi là "boardwalk " dài khoảng 1.75 miles và phải leo lên 100 mét chiều cao. Vừa đi vừa ngắm cảnh chắc cần hơn 2 tiếng đồng hồ.

Suối nước nóng nơi đây có sự trình bày rất lạ mắt, nó không giống như những cái tôi từng thấy qua bên Nhật. Thực ra cảnh như thế nầy rất hiếm trên toàn thế giới, có lẽ chỉ có Jiuzaigou (九寨溝 - Cửu Trại Câu) của Trung Quốc mới có thể so sánh thôi. Trên các đồi tạo ra bỡi lưu huỳnh gọi là "canary spring", nước nóng vừa bốc hơi vừa tràn xuống rồi đổ vào những cái hồ như cái "sàng" gọi là "terrace" sắp theo tầng lớp cao thấp. Khi nhìn tổng quát nó không khác gì ruộng bậc thang của Sapa xứ ta. "Terrace" tạo ra bởi sự bốc hơi của dòng nước ngầm mang theo "calcium carbonate", một hóa chất của đá vôi tan trong nước hàm khí CO₂. Khi nước nguội lại ngoài không khí, calcium carbonate kết tinh thành "travertine".

Trên các "terraces" các loài "algae" - tức "tảo" và vi khuẩn lần hồi đến chiếm cứ. Họ chọn những mảnh đất thích hợp riêng cho mình và tạo ra đĩa có màu sắc khác nhau để trang điểm Mammoth ra màu diễm lệ của một lạc viên dưới trần...

Từ "Mammoth Hot Spring" ta có thể chạy ra cửa Bắc của công viên. Nơi đây có cái cổng như một khải hoàn môn (triumphal arch) mang tên vị Tổng Thống rất nhiệt tình với việc thành lập vườn quốc gia - đó là "Roosevelt". Cổng được xây cất bằng đá núi lửa địa phương phía trên có hàng chữ "For the Benefit and Enjoyment of the People" (vì sự phúc lợi và niềm vui của toàn dân). Xưa kia khi mới thành lập cổng Bắc là lối vào duy nhất của vườn quốc gia. Người ta đi tàu hỏa đến thành phố Gardiner - Montana sau đó mướn xe ngựa chở vào công viên.

Gần cửa Bắc có con sông nước lúc nào cũng bốc hơi do mạch suối nóng chảy ra. Đây là nơi du khách hay ghé lại để ngâm mình như một "onsen" (ôn tuyền) lộ thiên. Tuy nhiên người nào có bịnh dễ nhiễm trùng thì đừng nên bắt chước người khác vì trong nước ấm có loài vi khuẩn có hại cho sức khoẻ.

Qua khỏi góc Tây Bắc chúng tôi chạy về hướng Đông Bắc của "park" đó là "Tower Roosevelt" và "Lamar Valley". Vùng nầy có nhiều thảo nguyên rộng bao vây bởi núi cao trong đó có ngọn trên 3000 m. Người thích xem gấu, dê sừng to, elk, bison, sói, chim đại bàng "bald eagle" thì nên bỏ thì giờ ghé qua đây. YNP có 67 loài động vật chọn làm nơi sinh sống. Trong núi "Amethyst" có khu rừng cây hóa thạch (petrified forest) - đó là những cây gỗ cứng như đá vì chất hữu cơ của nó đã bị chất khoáng thay thế từ nhiều triệu năm trước.

GrandCanyon of Yellowstone

Thác "Tower" cao 40 mét lấy nước từ con rạch "Tower creek" - một nhánh của sông Yellowstone . Thác nầy trông rất giống thác "Kegon" của Nikko, NB. Nước thác đổ xuống một hẽm núi sâu, hai bên vách núi đá lõm chõm làm cho người nhìn phải đổ mồ hôi tay. Trong một cái động lộ thiên bên vực hai mẹ con con "mountain goat" đang sống hạnh phúc bên nhau vì biết là thú dữ sẽ khó mò đến nơi hẻo lánh như thế nầy. Loài ăn cỏ lúc nào cũng phải đề cao cảnh giác để khỏi phải làm mồi cho mãnh hổ hồ ly.

Cạnh phía Đông của "Loop" là một cao nguyên với con sông mang tên vườn quốc gia là "Yellowstone River". Sông nầy lấy nước từ hồ "Yellowstone" chảy qua cây cầu "Fishing Bridge" trên đường về Hotel nơi chúng tôi trọ. Sông Yellowstone có lượng nước rất phong phú, trên đường chảy xuống thấp nó tạo ra nhiều thác nước trong đó có "Upper Falls" và "Lower Falls" (94m), và cái hẽm núi hùng vĩ được đặt tên là "Grand Canyon of the Yellowstone". Để xuống đến cái miệng (Brink) của "Lower Falls" từ bãi đậu xe ta phải đi theo con đường mòn "Uncle Tom" (bác Tom) tuột xuống 150 m và bước hơn 300 bậc tam cấp với nhiều cua quẹo chữ "V" - Đương nhiên bận "dzề" cũng phải bò lên cùng đường nên khó nhọc thành ra gấp bội....

Tranh của Thomas Moran về Yellowstone nhìn từ Artist Point

(bức tranh từng treo trong tòa Bạch ốc)

Dưới thác Lower Falls con sông Yellowstone chảy như một cuồng lưu tạo ra cầu vồng phía trên nó. Dòng nước nầy nhắc cho ta thấy sức tàn phá của nước trong quá trình tạo ra hẽm núi. Rất là may mắn (hay diễm phúc) cho vườn quốc gia, sự đẻo gọt của nước và băng hà đã vô tình tạo ra nhiều hình dáng quá tuyệt vời làm cho người đến viếng nơi đây phải đắm đuối say mê . Ngồi trên tảng đá to của "Artist Point" vào một ngày đẹp trời "Thomas Moran" (1871) đã chấm phá cho ta thấy cái đẹp "Thiêng Liêng" của Yellowstone qua màu sơn cọ vẽ trên "canvas". Cảm xúc về "Mỹ học" của họa bá có sức chinh phục Quốc hội Hoa Kỳ đến chỗ phải chấp nhận nơi đây làm khởi điểm cho vườn quốc gia đầu tiên trên Thế Giới hơn 100 năm trước. Là kẻ hậu sinh tôi phải cám ơn tiền nhân hết lời

Cũng như trong nhiều vườn quốc gia khác của Hoa Kỳ, đường xe chạy thường được xây cất rất đẹp mắt và hài hòa với thiên nhiên. Tốc độ xe hơi được giới hạn dưới 35 miles một giờ. Có rất nhiều dân chạy xe đạp đến vườn quốc gia thăm viếng. Thường luật rất ưu đãi người đến trên xe đạp. Họ lúc nào cũng được cho phép cắm trại bất cứ ngày nào dù cho bãi "campground" có đầy chỗ đi chăng nữa. Tuy không có bảng xe số đỏ số xanh như quan lớn xứ ta người "lỡ đường" xứ nầy vậy mà ngon ghê... Ngày hôm đó tôi gặp hai vợ chồng Cindy và Dan người Kentucky - t.b. kế bên Ohio. Họ chạy từ Portland - Oregon đến đây. Sau đó sẽ băng qua đại lục đến Boston, Massachusetts trước khi bay về Kentucky. Tuy không quen biết nhưng vì gặp người cùng có thú chơi giống nhau chúng tôi trở nên thân thiện như "đồng chí" chỉ sau vài câu trao đổi. Ở đời nghĩ cũng lạ.....

Đối với tôi khi nghĩ đến cái đẹp của thiên nhiên không phải chỉ có sông và núi . Ngoài hai cái trên cây cỏ, thú vật, côn trùng, mùi hương của núi rừng cũng có rất nhiều sức quyến rũ...Ở Yellowstone có mùi "trứng thối" do hydrogen sulfide tạo ra và mùi "cức Bison" rất lạ. Trên một cái hồ nước nóng của Norris Geyser Basin tôi đã mãi miết nhìn con chim xanh "mountain blue bird" và con chim "én" làm ổ trên một cây "Cedar" chết giữa hồ. Họ chia nhau mãnh địa ốc nhỏ nhoi giữa chốn sôi sục của địa ngục. Sự chọn lựa của chim mẹ làm cho tôi lo âu nhưng trong lòng lại thán phục về sự biết điều của chim. Con người ta nếu biết sống như hai con chim nầy thì Thế giới sẽ hạnh phúc đến mấy?...

Xem xong Yellowstone Grand Canyon trời bắt đầu nhạt nắng, mặt trời trên cao nguyên khuất bóng sớm hơn ở dưới vùng thấp. Từ đây đường về nhà trọ còn hơn 2 tiếng lái xe và phải chạy ngang đèo.Trên bầu trời trong suốt của chiều đêm trăng sao bắt đầu hiện rõ ra. Chúng tôi ghé ven hồ Yellowstone sau khi chạy qua khỏi cầu "Fishing Bridge". Đàng xa về phía Nam bóng mấy quả núi cao của Grand Teton nhập nhòa ẩn hiện như những bóng dã thú ra ăn đêm. Ngày mai chúng tôi sẽ tiếp tục cuộc hành trình về phương đó.

Trước khi bước đến Yellowstone tôi có đọc và xem nhiều chương trình về địa chấn (seismology) và địa chất (geology) vùng nầy. Người ta nói dưới vườn quốc gia là một cái vũng dung nham (calderas) khổng lồ rất gần mặt đất. Nếu bùng nổ dung nham và tro bụi của nó có thể chôn vùi văn minh Bắc Mỹ. Khi đứng trước những cái "geysers" đang giận dữ và những suối nóng đang sôi sục trong đầu tôi có lúc cũng cảm thấy lo âu. Tuy nhiên khi ôn lại những gì đã thấy được trong mấy ngày vừa qua trong lòng tôi cảm thấy rất sung sướng. Nghĩ cho cùng tôi là một trong những kẻ may mắn có cơ hội đến viếng YNP. Nếu có ai hỏi tôi "trên đời nầy ở đâu là Thiên đàng"? - Dạ...tôi xin trả lời: "ở đây nè...Yellowstone đấy chớ còn ở đâu. Rủi mà núi lửa bùng nổ lúc nầy đi nữa thì tôi sẽ về đến Thiên đàng nhanh hơn các bác đấy!.

Đêm cuối cùng ở Yellowstone nằm trên giường khách sạn tôi nhớ lời chú của T.T. "Roosevelt" ghi trên cái cổng Bắc ("vì sự phúc lợi và thú vui của toàn dân"). Câu nói đơn giản coi vậy mà hay. Con người ta khi thấy cái gì đẹp và muốn giữ nó cho lâu dài là chuyện thường tình. Vườn quốc gia là mãnh đất của toàn dân nhưng muốn bảo vệ nó thì phải có luật pháp của Quốc hội đặc ra chớ không thì sự trường tồn của nó sẽ không bao giờ bảo đảm. Đất nước ta so với Hoa Kỳ thì rất là nhỏ. Chính vì thế việc dành đất để làm vườn quốc gia không phải là chuyện dễ làm. Nó cần sự sáng suôốt và quyết tâm của giới lãnh đạo. Người dân cũng cần được giáo dục để hiểu rõ vai trò của vườn vì một khi mất rồi thì sẽ không bao giờ tái tạo được....

Naruhodo!

--------------------------

Click vào link dưới đây xem photo album:

(1) Yellowstone National Park

(2) The Wildlife of Yellowstone

(3) The Wild Flowers of Yellowstone