A series of articles on “Nobel Prizes in Science & Technology” - Part 14

Chuyện t́nh của Richard Feynman

Trần Trí Năng
 (University of Minnesota & Ecosolar International)

" Love means never having to say you're sorry.”
(Love Story)

Hầu hết trong chúng ta, ai cũng đă từng trải qua một cuộc t́nh! Có cuộc t́nh trầm lặng, nhẹ nhàng. Có cuộc t́nh nồng nhiệt, hăng say. Và cũng có cuộc t́nh với nhiều đắng cay, mất mác. Nhưng cuộc t́nh nào cũng có cái đẹp, cũng có nét dễ thương đối với những người trong cuộc. Nhất là mối t́nh đầu ở cái tuổi c̣n “mài đỉnh quần” trên ghế nhà trường khi tâm hồn hai người c̣n hồn nhiên và trong trắng như trang giấy mới ! T́nh yêu lúc này mang tính chất ly tưởng, và dễ rung động với ngoại cảnh chung quanh. “Làm sao cắt nghĩa được t́nh yêu! Có nghĩa ǵ đâu, một buổi chiều. Nó chiếm hồn ta bằng nắng nhạt. Bằng mây nhè nhẹ, gió hiu hiu…” [1].

Nhân dịp Tết Mâu Tuất và Valentine’s Day sắp đến, người viết xin được mạo muội viết về “một cuộc t́nh”- một đề tài “ướt át hơn”- của một nhà khoa học lớn của thế kỷ thứ hai mươi : GS. Richard Feynman.

Như đă tŕnh bày trong bài viết trước [2,3], GS Feynman là một trong những khoa học gia nồng cốt trong Kế Hoạch Manhattan. Ông theo GS. Hans Bethe đến tham gia Kế Hoạch này vào lúc ông 24 tuổi và có lẽ là khoa học gia trẻ tuổi nhất trong nhóm thời đó. Ngoài việc phát triển vũ khí hạch nhân, năng lượng nguyên tử và giải thưởng Nobel về lănh vực điện động học lượng tử (quantum electrodynamics), ông c̣n là thành viên của Rogers Commission trong công tác điều tra nguyên nhân sự nổ tung của phi thuyền không gian Challenger vào năm 1985. Ông c̣n là một nhà giáo giỏi, một con người đa t́nh và có nhiều năng khiếu về khiêu vũ, chơi banjos và hội họa.

Chuyện t́nh của Richard Feynman có tính chất lăng mạn và chất đầy với sự hy sinh, can đảm và liều lĩnh. Đây là một cuộc t́nh không tính toán hơn thiệt ngay cả có thể đối diện đến mạng sống và sự mất mát về công danh sự nghiệp.

Vào thời trung học, Richard Feynman làm quen và yêu thương một cô bạn tên Arline Greenbaum. Arline đẹp với mái tóc dài, đôi má lúm đồng tiền, tô đậm thêm với đôi mắt xanh thẳm trữ t́nh. Vài năm sau, Arline mắc phải chứng bệnh ho lao không thể trị liệu được. Với áp lực của bác sĩ và gia đ́nh hai bên càng lúc càng gia tăng, Richard cuối cùng đồng ư là sẽ giữ kín điều này, mà không cho Arline biết. Thay thế vào đó, ông viết một lá thư đề nghi lập gia đ́nh với Arline và luôn luôn mang bên ḿnh ; ông dự tính sẽ đưa lá thư này ngay cho Arline nếu nhỡ Arline t́m ra được sư thật! Nhưng rồi việc ǵ phải đến rồi cũng dến! Arline t́m ra sư thật về bệnh t́nh của cô ta ! Arline trực diện với Richard. Richard thú nhận đă giấu cô ta, xin lỗi và tŕnh bày đầu đuôi câu chuyện và đưa lá thư đề nghi xin cưới Arline. Gia đ́nh phản đối kịch liệt về quyết định lập gia đ́nh của hai người nhất là bà mẹ của Richard v́ họ sợ chứng bệnh lao của Arline có thể truyền sang Richard, con cái và ảnh hưởng nhiều đến sự giao tiếp với xă hội và con đường tiến thân của Richard sau này. Thêm vào đó, đại học Princeton cũng không đồng ư để Richard lập gia đ́nh trước khi tốt nghiệp v́ nhà trường quan tâm đến việc phu đảm tài chánh và phân tâm của sinh viên nên không thể nghiên cứu nghiêm túc được.

Ngụp lặn trong “vũng lầy suy tư” không lối thoát này, Richard dư tính sẽ bỏ học đi làm một thời gian gian để trang trải phí tổn trong gia đ́nh; nhưng khổ nỗi lúc đó là năm 1941 và viễn ảnh Mỹ tham gia vào Đại chiến càng lúc càng rơ rệt nên ông phải đành chờ đến khi tốt nghiệp. Cuối cùng Richard viết xong luận văn và tốt nghiệp PhD.

Ước mơ lập gia đ́nh với Arline giờ trở thành hiện thực! Richard và Arline thành hôn ở văn pḥng của thành phố Staten Island (gần New York) với hai người chứng không quen họ t́nh cờ gặp từ pḥng bênh cạnh. Không gia đ́nh và bạn bè của hai bên tham dự! Sau đám cưới, Richard lái xe đưa Arline đến “nhà mới” của cô ta- một căn pḥng trong bênh viện ở Browns Mills, New Jersey. Năm 1942, khi đến làm việc Los Alamos National Laboratory, Feynman để Arline nằm trị bệnh ở Bênh viện Santa Fe cách Los Alamos khoảng 100 miles. Và Richard đến thăm viếng Arline vào cuối tuần.

Vào tháng 6, 1945, Arline mất v́ chứng bệnh ho lao ở cái tuổi 25- cái tuổi tràn đầy nhựa sống và hy vọng. Mười sáu tháng sau ngày Arline mất, Feynman viết cho cô ta môt lá thư rất cảm động và yêu cầu chỉ được mở ra sau khi ông mất [4].

Cảm kích với cuộc t́nh thơ mộng của Arline- Richard, Mathhew Broderick đă đạo diễn và đóng vai chính trong cuốn phim có nhan đề « Infinity » vào năm 1996. Phần chính của « Infinity » nói về cuộc đời của Feynman và Arline trong khoảng thời gian Feynman làm việc ở Los Alamos c̣n Arline nằm dưỡng bệnh ở Santa-Fe, New Mexico. 

1. Tản mạn về một chuyện t́nh rất đẹp và rất thơ

Theo thiển ư của người viết, chuyện t́nh của Arline- Richard chứa đầy tính chất lăng mạn, sự hy sinh, ḷng can đảm và thái độ liều lĩnh không kém ǵ những chuyện t́nh “đẹp và cao thượng” trong tiểu thuyết, phim ảnh và hiện thực ngoài đời. Cuộc t́nh này có nét rất “thơ ” của “Love Story ”, một chuyện phim rất cảm động mà tôi đă có dịp đi xem ở Tokyo vào đầu thập niện 70’s.

Chuyện phim “Love Story” -1970 do đạo diễn Arthur Hiller thực hiện dựa vào quyển tiểu thuyết của Erich Segal- một cựu sinh viên của Harvard. Tôi rất kích động sau khi xem phim này và cũng bắt đầu “mê” Harvard từ đó! “Love Story” là câu chuyện t́nh “rất đẹp” giữa cậu Oliver Barrett IV (do Ryan O’Neal đóng) và cô Jennifer hay Jenny Cavilleri (do Ali MacGraw đóng ; cô tài tử này đóng phim lúc nào cũng có nụ cười thắm đậm nét huyền bí !). Olivier học luật ở Harvard, con một gia đ́nh thương lưu; c̣n Jenny, xuất thân từ một gia đ́nh lao động, đang theo học âm nhạc ở Radcliffe College. Radcliffe là một trường về khoa học xă hội dành cho sinh viên nữ. Từ lúc mới thành lập, Radcliffe có một liên hệ rất mật thiết với Harvard và v́ thế đă sát nhập với Harvard vào năm 1999.. Địa thế của hai trường rất gần nhau. Mất khoảng 5 phút đi bộ từ Radcliffe Yard đến Harvard Yard (khu cổ nhất của Harvard campus) hay đến Harvard Square (khu thương mại gần đại học Harvard)!. Hầu hết bối cảnh của phim “Love Story” được quay ở Harvard Square (lúc c̣n ở Harvard, tôi có nghe là mỗi năm một nhóm sinh viên của trường đóng lại cuốn phim “Love Story” cho các sinh viên mới xem!). Oliver gặp và quen biết Jenny ở thư viện của trường. Jenny xinh đẹp nhí nhảnh, có nụ cười rất dễ thương và đă quyến rủ nhiều cậu sinh viên ở Harvard trong đó có Oliver.With the first hello, she gave the meaning to this empty world of mine. That never did another love another time. She came into my life and made the living fine. She fills my heart [4]”.

Hai người yêu nhau bất chấp mọi khó khăn đang chồng chất trong những ngày sắp tới!. Jenny cho Oliver biết dự định và ước mơ đi du học ở Paris sau khi xong ở Radcliffe. V́ không muốn xa Jenny nên Oliver đề nghị kết hôn. Lúc đầu, Jenny phản đối; nhưng Oliver cố gắng thuyết phục cho rằng việc lập gia đ́nh sẽ không lấy mất ước vọng đi du học của Jenny và sự cách biệt về địa vị xă hội sẽ không là vấn đề có thể cản trở hôn nhân của hai người. Cuối cùng, Jenny đă đồng ư! Vài ngày sau đó, Oliver lái xe đưa Jenny đến biệt thự của gia đ́nh Barrett để gặp cha mẹ của Oliver. Cha mẹ của Oliver không bằng ḷng về cuộc hôn nhân này! Sau này thân phụ của Oliver c̣n bảo Oliver rằng ông sẽ cắt tài chánh nếu Oliver lập gia đ́nh với Jenny. Mặc dù bị thân phụ phản đối việc hôn nhân, Ryan và Jenny quyệt định lập gia đ́nh như đă dự định. Thân phụ của Oliver cắt đứt mọi liên hệ với gia đ́nh. Hai người thuê một căn pḥng nhỏ gần Harvard Law School. Vấn đề tài chánh trở nên càng lúc càng khó khăn. Hai người vừa đi làm vừa đi học. Đối với người viết, khung cảnh có ấn tượng nhiều trong phim là lúc Oliver làm part time bán cây Christmas vào mùa đông tuyết rơi ở Boston. Cảnh đẹp và thơ mộng làm sao! Giữa mùa đông tuyết rơi mà ḷng vẫn ấm! “With her along who could be lonely? I reach for her hand. It's always there [5]

Vài năm sau, Oliver tốt nghiệp vào hạng ba trong lớp và v́ thế đă t́m được một công việc tốt ở một văn pḥng luật sư tại thành phố New York. Cuộc sống về phương diện tài chánh v́ thế đă trở nên dễ thở hơn; tuy nhiên “khổ thay con tạo trớ trêu! Cơn sóng gió vừa mới chợt tạnh; lại nổi lên một cơn sóng gió khác” : hạnh phúc của hai người lại lâm phải t́nh trạng nguy cập, dễ đổ vỡ khi Jenny lâm vào một chứng bệnh bạch huyết (leukemia) không thể trị được.

 

          

H́nh 1. Oliver và Jenny với những ngày bên nhau ở Cambridge [Google Images]


Quan tâm đến t́nh trạng sức khỏe của Jenny, bác sĩ yêu cầu Oliver và gia đ́nh giấu không tiết lộ với Jenny bệnh t́nh hiện tại của cô ta. Nhưng cuối cùng cô ta t́m được sau khi gây áp lực với bác sĩ chẩn đoán. Đối diện với sự thật phơi bày, Oliver không c̣n thể giấu diếm ǵ được nữa; nên Oliver mua vé cho cô đi Paris để ít nhất thực hiện phần nào ước mơ ban đầu của cô ta; nhưng Jenny từ chối v́ muốn sống những tháng ngày ngắn ngủi c̣n lại với Oliver. Khi tiền thuốc quá nhiều, Oliver phải đành “nuốt tự ái” đến gặp thân phụ xin một số tiền 5,000 USD với cớ là sẽ dùng cho một số việc cá nhân. Ông Barrett nghi ngờ, đoán rằng việc ǵ không hay đang xảy đến cho hai người v́ ông biết Oliver rất ương ngạnh và sẽ không bao giờ ngửa tay xin tiền ông. Không cần hỏi thêm chi tiết, ông viết cho Oliver một tấm ngân phiếu với số tiền cậu ta đ̣i hỏi. Biết thời gian c̣n lại không nhiều, Jenny chuẩn bị tang lễ từ bệnh viện và bảo Oliver đừng tự trách móc ḿnh nữa v́ đă không cho cô ta thực hiện ước mơ đi Paris học nhạc. Ước nguyện của cô ta là Oliver ôm cô ta thật chặc vào ḷng khi cô ra đi. “She fills my soul with so much love. That anywhere I go I'm never lonely.” [5]

Vài ngày sau, Jenny mất trước sự hiện diện của Oliver. Cô ta ra đi rất nhẹ nhàng trong ṿng tay của Oliver. Khi bước ra khỏi bệnh viện, Oliver gặp thân phụ -ông Barrett bay đến từ Boston đến New York khi nghe tin không lành về Jenny và muốn giúp đỡ những ǵ cần thiết. Oliver nói với ông ta “Jenny đă chết!”; nghe xong, ông Barrett nói “ I’m sorry!”. Và Oliver trả lời tiếp theo "Love– Love means never having to say you're sorry."

2. Chuyện t́nh của Arline-Richard

Mặc dù bối cảnh có khác nhau và có khoảng hơn 20 năm khác nhau về thời gian, chuyện t́nh của Feynman và câu chuyện “Love Story” có nhiều điểm giống nhau. Cả hai câu chuyện đều có : bối cảnh trường học (Princeton, Los Alamos vs. Harvard) ; bị gia đ́nh phản đối mănh liệt ; sẵn sàng hy sinh tương lai của ḿnh để đi theo tiếng gọi của con tim ; và cả hai câu chuyện đều kết thúc bằng bối cảnh bệnh viện với sự mất mác, đau thương cực độ. Chuyện t́nh của Arline-Richard xảy ra khi Richard Feynman và cô Arline Greenbaum c̣n học trung học. Arline Greenbaum sống ở Cedarhurst, Long Island, nằm cạnh biên giới với thành phố Far Rockaway nơi Feynman đang sống. Richard làm quen và yêu thương cô Arline- một người con gái có nét đẹp với đôi mắt xanh thẳm, và bím tóc dài. Arline lại có khiếu về âm nhạc và hội họa và là thần tượng nhiều cậu học sinh hâm mộ kể cả Richard. Richard mơ tưởng đến Arline và muốn làm quen mặc dù biết cô ta có bạn trai ! Richard theo cô ta đến những buổi họp mặt của học sinh sau giờ học do Giáo hội Do Thái tổ chức. Arline lấy lớp mỹ thuật; nên để làm quen với Arline, Richard cũng ghi tên học cùng lớp. Một thời gian sau, Arline bị phải một chứng bệnh nan y! Chứng bệnh này đă ảnh hưởng đến hệ bạch huyết (lymphatic system) của Arline. Những vết sưng trong hạch bạch huyết (lymph node) đă bắt đầu trở lại ở cổ và những vùng lân cận trên cơ thể của Arline. Nhưng chẩn đoán chính xác về bệnh t́nh th́ quá tầm tay và kiến thức của bác sĩ thời bấy giờ! Feynman bỏ nhiều th́ giờ trong thư viện ĐH Princeton, cố gắng t́m hiểu chứng bệnh và nguyên nhân và phương pháp trị liệu; Arline cũng đă đi thăm nhiều bác sĩ khác nhau. Nhưng tất cả đều vô hiệu ! Vài năm sau, kết quả xác nhận là Arline bi một chứng bệnh lao không thể trị liệu được chớ không phải bệnh Hodgkin (một ung thư làm to gan và lá lách) như một số bác sĩ đoán lúc đầu. Bác sĩ và gia đ́nh của Arline muốn Feynman che giấu căn bệnh thật của Arline v́ họ sợ bệnh t́nh sẽ càng nguy cập hơn nếu cô ta biết điều này. Ban đầu Richard phản đối v́ hai người đă hứa với nhau là dù bất cứ chuyện ǵ xảy ra phài trung thực cho nhau. Richard và Arline hứa hẹn vơi nhau là bất cứ chuyện ǵ xảy ra họ phải đối xử với nhau bằng sự can đảm và thành thực cho nhau. Không được giấu giếm nhau về bệnh t́nh của Arline. Richard gặp phải một “sự mâu thuẩn khó giải quyết” : một bên là lời hứa với Arline và một bên là theo lời yêu cầu của gia đ́nh và ư kiến của bác sĩ dùng sử giấu giếm này như một phương pháp “trị liệu”. Nhưng cuối cùng với sự yêu cầu của mọi người và với áp lực ngày càng tăng của gia đ́nh hai bên, Richard đồng ư sẽ giữ kín điều này và ông viết một lá thư đề nghị lập gia đ́nh với Arline nếu nhỡ cô ta t́m ra được sự thật. Ở Farmingdale Hospital, trước sự hiện diện của ba mẹ và người em của Arline, Richard xác nhận với Arline rằng cô ta đang bị bệnh vêm các tuyến bạch cầu (glandular fever). Chuyện này giấu không được bao lâu v́ một hôm từ bệnh viện về nhà Arline nghe “lóm” dược tiếng khóc của mẹ cô ta với người hàng xóm về bệnh t́nh của cô ta. Arline chạm trán với Richard. Richard chấp nhận, xin lỗi và tŕnh bày đầu đuôi câu chuyện và đưa lá thư đề nghị xin cưới Arline. Arlene đồng ư và hai người quyết định làm lễ thành hôn! Gia đ́nh phản đối kịch liệt nhất là bà mẹ của Richard v́ họ sợ chứng bệnh ho lao có thể truyền sang Richard, con cái và sự giao tiếp với xă hội sau này. Câu chuyện này càng lúc càng trở nên không đơn giản v́ (i) đại học Princeton không đồng ư để sinh viên cấp tiến sĩ lập gia đ́nh trước khi tốt nghiệp v́ phu đảm về tài chánh và phân tâm trong lúc nghiên cứu; Khi Richard nói với ông khoa trưởng rằng Arline bị bệnh sắp chết và v́ thế muốn lập gia đ́nh; ông này chẳng những không đồng ư và c̣n dọa sẽ cúp phần học bổng tài trợ ; (ii) tài liệu khoa học và gia đ́nh nhất là bà Lucille Feynman sợ chứng bệnh lao hay truyền nhiễm ảnh hương đến tương lai của Richard và con cái sau này. Lucille và Melville (ba của Richard) c̣n nói là họ sẽ không giúp tài chánh và c̣n dọa là cuộc hôn nhân này sẽ ngăn cản sự đóng góp của Richard đối với đất nước (v́ ông sẽ không được phép thực hiện nghĩa vụ của công dân trong thời chiến đươc!). Không c̣n hướng đi nào khác hơn, Richard dự định rời graduate school đi làm một thời gian gian; nhưng vào lúc đó là mùa xuân 1941 và viễn ảnh chiến tranh càng lúc càng rơ rệt khắp nơi nên ông chờ đành phải chờ đến khi tốt nghiệp. Hai GS Wheeler và Wigner đồng ư trao PhD cho Richard. Richard mượn một station wagon từ một người bạn cùng học ở Princeton ; chất một một tấm nệm cho Arline nằm, rồi đi đón Arline ở nhà cô ta ở Cedarhurst. Cô ta mặt một bộ đồ màu trắng trông giống như thiên thần! Hai người lái xuyên qua New York Harbor và dùng ferry để đến Staten Island. Họ thành hôn ở văn pḥng thành phố với hai người chứng không quen từ pḥng bênh cạnh không gia đ́nh và bạn bè của hai bên. Sau đám cưới, Richard lái xe đưa Arline đến “nhà mới” của Arline ở bênh viện ở Browns Mills, New Jersey [5].

Năm 1942, khi đến làm việc Los Alamos trong Kế Hoạch Manhattan, Feynman để Arline nằm trị bệnh ở Bênh viện Santa Fe và thăm viếng vào cuối tuần. GS Oppenheimer đă dàn xếp để Arline điều trị tại bệnh viện ở Santa Fe trong khi Feynman làm việc ở Los Alamos (đây cũng là điều kiện Feynman đ̣i hỏi để ông ta đến làm việc ở Los Alamos !). Thứ sáu hay thứ bảy mỗi tuần, Feynman cố thu xếp lái chiếc xe Chevrolet nhỏ mượn của Paul Olum hay chiếc xe Buick màu xanh ông mượn của Fuchs ; cả hai người này cùng là đồng nghiệp của ông ở Los Alamos. Mỗi tháng Richard và Arline trả 200 USD tiền pḥng và oxygen, và 300 USD tiền nữ hộ sinh chăm sóc; trong khi đó lương của Feynman với vị trí trưởng nhóm (project leader) là 380 USD. Như vậy cộng thêm những phí tổn khác, hai người sẽ thiếu một số tiền khoảng $300 mỗi tháng. Nếu phải dùng thêm số tiền để dành của Arline, t́nh trạng này chỉ có thể kéo dài được thêm 10 tháng nữa thôi ! Hai người viết thơ cho nhau mỗi ngày trao đổi những tiết mục hàng ngày như sức khỏe, sách đă đọc, số giờ ngủ v..v... Richard và Arline nghĩ đến một ngày nào đó trong tương lai khi Richard trở thành một giáo sư nổi tiếng c̣n Arline lo chăm sóc gia đ́nh và con cái…
Rồi thời gian trôi qua cũng nhanh! Mùa xuân thứ ba của hai người ở Los Alamos cũng đă đến! Richard có linh tính là đây cũng có thể là mùa xuân cuối cùng của hai người được sống bên nhau… “ I feel I am a reservoir for
your strength- without you I would be empty and weak…I find it much harder these days to write these things to you.” Richard viết cho Arline [6]

Vào tháng 6, 1945, Bà Arline mất v́ chứng bệnh ho lao ở cái tuổi 25. Mười sáu tháng sau ngày bà Arline mất. Feynman viết cho bà môt lá thư rất cảm động (đính kèm dưới đây), phong kín và yêu cầu chỉ được mở ra sau khi ông mất vào năm 1988 [4].

   

H́nh 2. Richard Feynman và Arline Greenbaum. Hai người yêu nhau từ thuở c̣n trung học (Google Images).

 

 

H́nh 3. Những ngày bên nhau trong bệnh viện ở Santa-Fe (Google Images).

 

October 17, 1946

D’Arline,

I adore y
ou, sweetheart.

I know how much you like to hear that — but I don't only write it because you like it — I write it because it makes me warm all over inside to write it to you.

It is such a terribly long time since I last wrote to you — almost two years but I know you'll excuse me because you understand how I am, stubborn and realistic; and I thought there was no sense to writing.

But now I know my darling wife that it is right to do what I have delayed in doing, and that I have done so much in the past. I want to tell you I love you. I want to love you. I always will love you.

I find it hard to understand in my mind what it means to love you after you are dead — but I still want to comfort and take care of you — and I want you to love me and care for me. I want to have problems to discuss with you — I want to do little projects with you. I

never thought until just now that we can do that. What should we do. We started to learn to make clothes together — or learn Chinese — or getting a movie projector. Can't I do something now? No. I am alone without you and you were the "idea-woman" and general instigator of all our wild adventures.

When you were sick you worried because you could not give me something that you wanted to and thought I needed. You needn’t have worried. Just as I told you then there was no real need because I loved you in so many ways so much. And now it is clearly even more true — you can give me nothing now yet I love you so that you stand in my way of loving anyone else — but I want you to stand there. You, dead, are so much better than anyone else alive.

I know you will assure me that I am foolish and that you want me to have full happiness and don't want to be in my way. I'll bet you are surprised that I don't even have a girlfriend (except you, sweetheart) after two years. But you can't help it, darling, nor can I — I don't understand it, for I have met many girls and very nice ones and I don't want to remain alone — but in two or three meetings they all seem ashes. You only are left to me. You are real.

My darling wife, I do adore you.

I love my wife. My wife is dead.

Rich.

PS Please excuse my not mailing this — but I don't know your new address.
[4]


3. Chuyện phim “Infinity”

         

H́nh 4. Chuyện t́nh của Arline-Feynman được thể hiện trong phim “Infinity”
do Mathew Broderick và Patricia Arquette đóng vào năm 1996 (h́nh bên trái).
Feynman và Arline thời đại học (h́nh bên phải).
[Google Images]. 

Cuốn phim “Infinity” được đạo diễn Matthew Broderick cho ra vào đời vào tháng 10 năm 1996 để nói đến chuyện t́nh của Richard Feynman và Arline Greenbaum.Matthew Broderick đóng vai Richard Feynman và Patricia Arquette đóng vai Arline Greenbaum. Cuộn phim dựa vào quyển sách “What Do You Care What Other People Think” do Feynman viết [7]. Câu chuyện trong phim bắt đầu từ năm 1924 với cảnh Richard và Meville (thân phụ của Feynman) đi tản bộ trong một cánh rừng, trao đổi với nhau về những câu hỏi khoa học và ước vọng của Feynman ; rồi đến chuyện t́nh giữa Richard và Arline khi hai người gặp và yêu nhau vào năm 1934. Sau đó, Richard đi học ở MIT và Princeton và Arline mắc phải căn bệnh lymphatic tuberculosis hiểm nghèo. Câu chuyện cứ thế tiếp tục cho đến khi hai người lập gia đ́nh rồi dời về New Mexico nơi Feynman làm việc tại Los Alamos Laboratory trong Kế Hoạch Manhattan. Cuộn phim kết thúc với cảnh Richard khóc khi thấy bộ quần áo màu đỏ của Arline; và lúc đó Arline đă nhắm mắt từ biệt cơi đời [6]. 

4. Kết từ 

Trong thời gian Arlene nằm điều trị ở Santa Fe, Feynman và Arline trao đổi thư với nhau hầu như mỗi ngày. Lá thư nào cho Arline, Feynman đều chấm dứt với những câu như là I love you” hay “ I’m still loving you “ hay “ I have a serious affection: loving you forever”. Lúc nào Feynman cũng an ủi và khuyến khích Arline “You area a strong and beautiful woman.”. Mặc dù nằm trong trạng huống càng lúc càng trở nên khó khăn và nguy cập này, hai người vẫn tiếp tục trao đổi với nhau những ước mơ và hy vọng.

“I guess may be it is like rolling off of a log- my heart is filled again & I’m choked with emotions- and love is so good & powerful- it’s worth preserving- I know nothing can separate us- we’ve stood the tests of time and our love is as glorious now as the day it was born- dearest riches have never made people great but love does it every day- we’re not little people- we’re giants…I know we both have a future ahead of us- with a world of happiness- now & forever.” [5]

Họ luôn luôn khuyến khích cho nhau để giữ đủ năng lực phấn đấu những khó khăn hiện tại và đang đến: 

“…We have to fight hard- every inch of the way- we can’t slip ever- a slip costs too much…I’ll be all a women would be to you- I’ll always be your sweetheart & first love- besides a devoted wife- we’ll be proud parents too- we’ll find to make Donald real- I want him to be like you…I am proud of you always Richard- you’re a good husband, and lover & well, coach, I’ll show you what I mean Sunday. Your Putzie “ [7] 

Khi nghe tin Arline đang lâm vào t́nh trạng nguy cập, v́ quá vội vă không đủ th́ giờ để mượn xe của đồng nghiệp, Richard “hitchhiked” đến bệnh viện, khoảng 100 miles từ Los Alamos Laboratory. Ông đứng ngồi không yên, nh́n Arline rồi đến hôn cô ta một cách rất yên lặng. Arline lúc này rất yếu, chỉ c̣n có 84 pounds. Hai người lập gia đ́nh mới chỉ được 2 năm! Bà mất lúc 9:21 pm vào ngày 6 tháng 6 năm 1945.  

Ở giây phút này, Richard trở nên rất cô đơn! Ông góp nhặt vài đồ vật c̣n lại, và thu xếp chuyện hỏa táng cho Arline. Ra đi ở vào cái tuổi 25, thật là một điều không may mắn! Âu cũng là số phận đă được an bài! Đến với nhau. Yêu thương nhau. Rồi ra đi biền biệt…Kẻ ở. Người đi. Biết nói ǵ khi phải chia ly! Bao nhiêu kỷ niệm. Bao nhiêu ước mơ. Giờ chỉ c̣n một khoảng không gian vắng lạnh. Không biết trong đầu của Feynman đang nghĩ ǵ vào lúc này!?

2/2018

5. Tài liệu tham khảo

[1] Xuân Diệu: V́ sao”.

[2] http://www.erct.com/2-ThoVan/TTriNang/Nobel-Prizes-Part-12.htm

[3] http://www.erct.com/2-ThoVan/TTriNang/Nobel-Prizes-Part-13.htm

[4] James Gleick, Genius – The life and science of Richard Feynman, Pantheon Books New York 1992

[5] Bài hát do Carl Sigman và Francis Albert Lai sáng tác cho cuốn phim “Love Story”.

[6]http://www.nytimes.com/movie/review?res=9B0CE0D9153FF937A35753C1A960958260

[7] Feynman, Richard P. with Ralph Leighton (1989). What Do You Care What Other People Think?. New York: Bantam Books.