Truyện ngắn

Tháng 8 mùa tựu trường

Huỳnh Văn Ba - Exryu USA (*)

Ở vùng Midwest Hoa kỳ tháng 8 là tháng của giao thời - có ngày nắng chang chang như đổ lửa trên đầu, cái mà người Nhật gọi là "môsho" (猛暑・mãnh thử). Tháng 8 cũng có hôm bỗng dưng mát lạnh như mùa Thu, cái nắng hiền dịu mà họ gọi là "akibiyori" (秋日和・thu nhật hòa) hay "akibare" (秋晴・thu tình). Hoa mùa hạ đã nở rộ. Bãi cỏ sân vườn xanh thẩm sau những cơn mưa tầm tả do hơi nước từ Vịnh Mễ Tây Cơ mang đến. Sự đe dọa của những trận bão tố cường phong trở thành hiện thực hàng ngày. Đây là lúc học trò chuẩn bị tựu trường sau hai tháng nghỉ hè.

Ngày nào 30 năm trước cũng vào dạo nầy của tháng 8 con trai của chúng tôi bắt đầu đi học. Đó là bước đầu tiên của đời người mang đến sự kích động phấn chấn khó quên. Làm cha làm mẹ còn trẻ lại là dân mới đến định cư một mình ở cái xứ xa lạ nầy, vợ chồng chúng tôi có nhiều mối lo âu. Để chuẩn bị cho có đủ tiền để nuôi con ăn học chúng tôi phải cẩn thận trong việc tiêu xài của gia đình, trong khi không muốn con mình thiếu thốn bất cứ thứ gì, nhất là sách vở và máy điện toán. Rất may nhà tôi là người mẹ biết hy sinh, cần kiệm trong lối sống, rất giống má tôi ngày xưa.

Sau khi giao con cho bác tài xế chiếc xe buýt vàng -"school bus"ngừng trước nhà trong lòng cứ lo không biết thằng nhỏ có đi đến nơi đến chốn. Qua hai năm sau con gái chúng tôi cũng lập lại chuyến đi xe buýt vàng đầy bất an một mình để đến trường học vào ngày khai giảng. Nhìn mặt con buồn hiu muốn khóc làm cho cha mẹ phải đau lòng. Rồi với thời gian trôi qua sau nhiều năm bố con không còn nhớ ngày đó của tháng 8 nữa. Hai đứa con chúng tôi đã lớn khôn, học xong đại học rồi tìm việc làm xa gia đình như chim rời tổ. Xe buýt vàng không còn ngừng chờ con chúng tôi trước nhà...

Phần tôi mỗi độ đến tháng 8 thì hay tìm những giây phút rảnh rỗi để vào công viên tản bộ, xem hoa và chụp hình loài chim lạ ít người để ý hay thấy - đó là con chim ruồi "hummingbird". Ở xứ lạnh như Ohio hoa sẽ nở toàn vẹn vào tháng nầy hơn đầu mùa Xuân khi người ta mới trồng. Vườn hoa Inniswood tôi thường đến năm nay có nhiều hoa lạ, trong đó có loài thu hút ong bướm và chim ruồi, người Mỹ thường gọi chúng là "pollinators", tức kẻ giúp giao phấn cho loài hoa cỏ.

Khi so với các metroparks của thành phố, Inniswood không to lắm nhưng nơi đây có những cái đẹp khó tìm thấy ở nơi khác do con người và thiên nhiên tạo ra. Đi rong trong công viên tâm hồn tôi như được thả lõng, trong đầu thường trỗi lên những suy nghĩ bàng bạc, nhiều hoài niệm vớ vẫn của quá khứ...

Rồi một ngày của tháng 8 năm nay đột nhiên tôi muốn moi nhớ lại nơi hò hẹn với người con gái khi mới biết "thương" trong đời. Nhưng tiếc thay tìm mãi chẵng nhớ ra rồi bất chợt cái tên "vườn Lục-xâm-bảo" hiện lên trong đầu.

"Vườn Lục-xâm-bảo" tôi nhớ đây không phải là cái vườn tôi thấy thật, nó ở tận bên Pháp và tôi chưa đi đến Pháp bao giờ. Đây là cái vườn tuyệt đẹp được xây cất cho Hoàng Hậu Marie de' Medici ngoạn thưởng. Tôi biết đến nó và nhớ mãi đến nó chỉ vì một bài "dictée" (chính tả) tiếng Tây hồi đang học Đệ Thất Trung Học G.S. (ông Đốc Ngưu) bắt học thuộc lòng. Nhưng chỉ nhớ câu chuyện "hay hay" trong bài đó thôi chớ bây giờ bảo tôi đọc lại thì xin chịu thua, ngay cả bản dịch Việt Ngữ cũng nhớ chẵng ra. Rất may trong khi thả hồn theo mây trên mạn "Google" những người cùng thế hệ của tôi cũng có người có cái lẩm cẩm như tôi, trong đó có nhà văn/học giả Bùi Bảo Trúc (bào huynh của 1 exryu Canada) chẵng hạn. Nhờ một bài viết hay của Bùi huynh nên tôi mò lại đến bài dictée "La rentrée des classes" đó xin ghi lại như sau:

"Je vais vous dire ce que me rappellent tous les ans, le ciel agité de l’automne, les premiers dîners à la lampe et les feuilles qui jaunissent dans les arbres qui frissonnent ; je vais vous dire ce que je vois quand je traverse le Luxembourg dans les premiers jours d’octobre, alors qu’il est un peu triste et plus beau que jamais ; car c’est le temps où les feuilles tombent une à une sur les blanches épaules des statues. Ce que je vois alors dans ce jardin, c’est un petit bonhomme qui, les mains dans les poches et sa gibecière au dos, s’en va au collège en sautillant comme un moineau. Ma pensée seule le voit ; car ce petit bonhomme est une ombre ; c’est l’ombre du moi que j’étais il y a vingt-cinq ans ; Vraiment, il m’intéresse, ce petit : quand il existait, je ne me souciais guère de lui ; mais, maintenant qu’il n’est plus, je l’aime bien ........

C’est ainsi qu’il traversait le Luxembourg dans l’air frais du matin. Tout ce qu’il voyait alors, je le vois aujourd’hui. C’est le même ciel et la même terre; les choses ont leur âme d’autrefois, leur âme qui m’égaye et m’attriste, et me trouble ; lui seul n’est plus.

C’est pourquoi, à mesure que je vieillis, je m’intéresse de plus en plus à la rentrée des classes.

(Anatole France - trích từ quyển "Le Livre de mon ami")

Tôi sẽ kể cho bạn nghe những gì tôi còn nhớ mỗi năm khi bầu trời đầy xao động của mùa thu, những bữa cơm chiều đầu tiên dưới ánh đèn và những chiếc lá vàng trên những cành cây run rẩy; tôi sẽ kể cho bạn nghe về những gì tôi nhìn thấy khi tôi đi ngang qua vườn Lục Xâm Bảo trong những ngày đầu của tháng 10, trời lúc ấy hơi buồn nhưng đẹp hơn bao giờ vì đó là lúc những chiếc lá từng chiếc rơi rụng xuống những chiếc vai trắng của những pho tượng … Điều tôi trông thấy lúc ấy trong vườn, là một cậu bé, tay trong túi quần, chiếc cặp sách đeo trên lưng, trên đường đến trường, những bước chân nhẩy như một con chim sẻ. Chỉ trong óc tôi mới nhìn thấy cậu, vì cậu bé đó là cái bóng, cái bóng của chính tôi cách đây 25 năm… Cậu bé đi nhanh, chiếc cặp sách đeo trên lưng và con quay nằm trong túi. Ý tưởng gặp lại những tên bạn làm cậu vui hẳn lên. Có biết bao nhiêu điều để nói và để nghe… (Bùi Bảo Trúc dịch đoạn đầu)

Tuy nói là nhớ vườn Lục-xâm-bảo nhưng sự thật là tôi nhớ đến tuổi thơ, đến cái tuổi tôi bắt đầu đi học, bắt đầu biết để ý... Lý do cho sự "nhớ" đó là vì trong công viên nầy ngày hôm ấy có mấy đứa trẻ được cha mẹ dẫn vào chơi và cho chạy tung tăng như con chim sẻ - hay như cậu học trò "Anatole" bé nhỏ nằm trong tiềm thức của tôi sau nhiều năm.

Đây là một sự liên tưởng ngẫu nhiên vô tội...

Hơn sáu mươi năm trước cũng trong một ngày của tháng 8 tôi được ông tôi cùng người chị đưa đến trường để nhập học. Ba má tôi vì bận buôn bán nên không đưa tôi đi được.

Chị tôi rất hiền và biết thương em, lúc nào cũng dìu dắt tôi trong mọi bước đi trong đời. Ngày đầu tiên trong trường bạn của chị chạy đến bên tôi để xem mặt mũi của "thằng em" ra sao. Có người cả gan sờ đầu tôi. Họ trông sao đáng phục quá, chân tay người nào cũng dài hơn chân tay của tôi cả. Tôi đúng là con chim sẻ đối với họ...

Trường của tôi có tên là "Tư Thục Tri Hành" và cô giáo đầu tiên trong đời của tôi tên là Huyền Anh. Cô có đến 11 ngón tay thay gì 11 ngón chân như cô Marilyn Monroe. Khi cô viết trên bảng đen cái ngón tay thừa trông như một búp hoa sen tí hon mới nhoi lên khỏi mặt nước ngơ ngác rồi lung lay trước gió - Nó trắng nõn nà và rất dễ thương làm cho cậu học trò nhìn mãi đến say mê. Đối với tôi cái gì của cô giáo đều là đẹp cả và có lúc nằm mơ nhớ đến cái ngón tay thừa bé nhỏ của cô như nhớ một con vật thương (pet).

Học xong lớp đầu với cô tôi vẫn lưu luyến không muốn lên lớp như những người bạn khác. Rồi một hôm tôi quá buồn vì nghe tin cô giáo nghỉ dạy học đi lấy chồng. Tôi không muốn đến trường nữa.... Mỗi ngày chị tôi khuyên tôi nên ráng đi học để có ngày vẻ vang. Qua năm sau có người thầy khác kể cho tôi biết là cô Huyền Anh đã giải phẫu cắt đi ngón tay thừa, sắp có con và nay sống rất hạnh phúc với gia đình. Nghe xong tôi choáng váng, buồn, giận rồi tự nhủ "tôi không thèm nhớ cô nữa...".

Những mùa tựu trường tiếp theo sau đó tôi đã lần hồi thay thế cha mẹ dẫn em đi học. Khi không muốn làm thì má tôi bảo "con là anh lớn mà không làm gương cho đàn em coi sao được". Bị kích thích như thế nên tôi lúc nào cũng phải cố gắng trong việc dìu dắt đàn em. Răn dạy em tôi phải biết lễ phép với người lớn, không nói dối, hổn hào và chữi thề.

Gia đình có con đông nên cha mẹ tôi nuôi con cũng cực. Tuy nhiên anh em đông thì việc học hỏi với nhau rất nhanh. Tôi còn nhớ chú Bảy ngày xưa hay học lóm từ mấy anh mấy chị. Một hôm em kế tôi học xong bỏ quyển sách tập đọc Pháp văn trên bàn, chú Bảy lén cầm lên rồi đọc "lơ chát là con mèo, lơ chiên là con chó..." làm cả nhà phải bậc cười muốn lộn ruột.

Người ta hay nói "già rồi hay kể chuyện xa xưa". Bây giờ tôi hay kể chuyện xa xưa vậy là tôi già rồi sao? Tôi không muốn tin điều đó... Nhớ chuyện xưa là một cái thư giản của tâm hồn nào phải chỉ dành riêng cho "senior citizen" (người già) đâu? Cuối tuần qua tôi cũng còn chạy xe đạp được gần 5-60 mile kia mà. Sau khi về đến nhà nằm trên sôfa duỗi tay chân ra ngủ như cái xác không hồn. Má nó phải khều mấy lần mới ngồi dậy được để ăn cơm tối.

Theo tôi khi người ta thích tưởng tượng vơ vẫn sau nhiều năm sống từng trải là cái dấu hiệu còn trẻ và còn yêu đời. Nếu không cái sống của con người trở nên buồn cháng vô vị. Sự tưởng tượng là cái tất yếu cho người làm thơ. Nhờ nó mà đại thi hào Tố Hữu của chúng ta mới viết được những lời thơ bất hủ "Áo ông trắng giữa mây hồng. Mắt ông hiền hậu, miệng ông mỉm cười… ". Nhưng tưởng tượng không đồng nghĩa với nói dối, nói phét, nói để kiếm miếng ăn hay chút hư danh phi nghĩa.

Ở đời cứ cay cú với mọi điều mình nhìn thấy thì làm sao có thì giờ để vơ vẫn rồi vẫn vơ như "nhàn sĩ" tôi đây. Xin nói nhỏ chơi nghe cho vui: tôi không phải là người thích làm thơ. Hơn nữa tôi chưa từng ngưỡng mộ T.H. bao giờ - Sự thật tôi chỉ là một con người hay con chim sẻ lúc nào cũng thích tưởng tượng và yêu đời.

Naruhodo!

(Ohio - một ngày của tháng 8 năm 2014 - Zời ơi còn nóng quá anh D ơi...)

® "Khi phát hành lại thông tin từ trang này cần phải có sự đồng ý của tác giả
và ghi rõ nguồn lấy từ www.erct.com"

* Anh Huỳnh Văn Ba (67, Meisei - Tokyokyouikudai - Todai) không những là một nhiếp ảnh gia trong gia đình Exryu, anh Ba còn là vận động viên về leo núi, xe đạp và nuôi bonsai. Anh Ba và anh Võ Văn Thành (68, Nodai) đã từng dùng xem đạp đi khắp nước Nhật và xuyên lục địa Hoa Kỳ. Qua những lần đi này anh Ba đã có nhiều tác phẩm hình ảnh khắp nơi. Anh H.V. Ba hiện đang làm việc và sinh sống tại Ohio.

Cảm tưởng xin gởi về bahuynh@hotmail.com