La Sinh Mn

Nguyn tc : Rashomon  
Tc giả :
Akutagawa Ryunosuke  
Người dịch :
Dương Thị Tuyết Minh  

            Chuyện vo một ngy nọ lc trời đ về chiều. C một g n bộc đang chờ tạnh mưa dưới cổng Rashomon.

            Dưới chiếc cổng lớn, ngoi g đn ng ny ra chẳng c ai khc. Trn chiếc cột lớn sơn son đỏ m nước sơn đ bị bong loang lổ đ đy, chỉ  c một con dế mn đang đậu ở đấy. Cổng Rashomon ở ngay trn đại lộ Suzaku cho nn ngoi g đn ng ny bnh thường lẽ ra cũng c thể c thm vi ba người khc, đn b th đội nn l ichimegasa hay đn ng đội mũ momieboshi đứng trnh mưa. Thế nhưng ngoi g ra khng c ai cả.

            Số l v mấy năm gần đy kinh thnh Kyoto cứ bị hết hoạ ny lại đến nạn kia, hết động đất, ging bo, hoả hoạn, lại đến nạn đi km. V thế m chốn kinh sư tiu điều xơ xc thật khc thường. Cổ thư cn ghi chp lại những chuyện như tượng Phật v đồ thờ tự bị chẻ ra, gỗ sơn son hay thếp bạc cũng bị chất đống bn đường để bn lm củi đốt. Chốn kinh thnh m cn như thế, huống hồ cổng Rashomon ny, chẳng ai ng ngng đến chuyện trng tu sửa sang. Cổng bị bỏ mặc tiu điều hoang phế, chỉ tổ cho chồn co cng qun trộm cắp thừa cơ đến dng lm nơi tr ẩn. Thậm ch cả những xc chết đường chết chợ khng người tới nhận cũng được đem vứt ở đy, như đ thnh một ci lệ. V thế hễ trời chạng vạng tối l mọi người đều gh sợ, chẳng một ai dm bn mảng đến gần cổng.

            Thay vo đ, v số quạ khng biết từ đu ko cả về đy. Ban ngy nhn về pha cổng thấy khng biết bao nhiu l quạ bay thnh vng trn, vừa ku vừa lượn lờ quanh miếng ngi ph điu trn cng. Nhất l hễ đến lc rng chiều nhuộm đỏ khoảng trời pha trn cổng, th nom cứ như l nền trời c rắc vừng đen. Dĩ nhin lũ quạ đến rỉa xc người chết vứt nơi cổng.

            Thế nhưng hm nay, c lẽ kể về giờ giấc th cũng đ muộn, chẳng thấy bng dng một con quạ no cả. Chỉ thấy đ đy lốm đốm mầu bạc phếch của phn quạ dnh vo những bậc đ chỉ chực lở v cỏ mọc um tm từ nhũng kẽ nứt. G n bộc ngồi ở bậc trn cng của bậc đ c bẩy bậc, đặt mng trn vạt sau của chiếc o xanh lam đ giặt đến bạc mu, vừa mn m mụn trứng c to tướng mọc trn m bn phải vừa lơ đng nhn mưa rơi.

            Vừa ny tc giả vừa viết rằng g n bộc đang chờ tạnh mưa. Nhưng d trời c tạnh mưa đi nữa, g n bộc ny cũng chẳng c việc g để lm. Thng thường dĩ nhin l g n bộc sẽ đi về nh chủ. Nhưng g lại mới bị chủ cho thi việc từ bốn năm hm nay. Như đ viết ở trn, lc bấy giờ Kyoto đ suy tn lắm rồi. G n bộc ny bị người chủ m g hầu hạ lu năm cho thi việc, thật ra cũng l t nhiều do sự suy tn ấy m ra chứ chẳng phải g khc. V thế thay v viết g n bộc đang chờ tạnh mưa, phải viết l g n bộc khng đi đu được v trời mưa, v g đ đến bước đường cng chẳng biết về đu nữa mới đng. Hơn nữa, bầu trời u m hm nay chẳng nhiều th t cũng đ khiến g n bộc thời Heian ny chạnh lng. Cơn mưa đổ xuống từ giờ thn đến giờ vẫn chẳng c vẻ g l muốn ngớt. V thế trước mắt g n bộc chưa biết ngy mai sẽ phải lm g để sống qua ngy, từ nẫy đến giờ g vẫn vừa min man nghĩ ngợi tm cch xoay sở lm sao ra khỏi bước đường cng, vừa lơ đng nghe tiếng mưa rơi trn đại lộ Suzaku .

Mưa ro ro từ xa tới bao trm ln cổng Rashomon. Bng chiều như ko mn trời sa xuống thấp, ngẩng nhn ln thấy hng ngi chnh chếch đầu hồi trn mi cổng như đang đỡ cả một mn my nặng trĩu u m.

Một khi đ khng cn cch no khc, khng lm sao hơn được, th đu cn c thể kn chọn nữa. Nếu cn kn chọn, th chỉ c m chết đi, khng chết trong nh th cũng chết đường chết chợ,  rồi sẽ bị đem ra vứt trn cổng ny như người ta vứt xc của một con ch m thi.

Nếu đừng kn chọn nữa- g n bộc cứ nghĩ tới nghĩ lui quanh quẩn mi khng biết bao lần để rồi cuối cng ngừng lại ở chỗ đ. Tuy vậy ngay cả khi đ nghĩ tới nếu đừng kn chọn rồi, nhưng quanh đi quẩn lại vẫn cn dừng lại ở chỗ nếu đừng kn chọn. ny, th rt cuộc vẫn mi mi chỉ l một chữ nếu . D g n bộc đ nhủ lng sẽ khng kn chọn -khng từ bất cứ điều g- , thế nhưng g vẫn khng c can đảm tiến thm đến chỗ khẳng định ci điều đương nhin phải đến tiếp theo sau cu nếu đừng kn chọn -để ng ngũ cho xong chuyện -, tức l th chẳng cn cch no khc l đnh lm qun trộm cắp vậy.

            G n bộc hắt hơi thật mạnh, rồi uể oải đứng dậy. Hơi lạnh buổi chiều ở Kyoto đ đến độ thm c l than để sưởi ấm. Gi luồn giữa những hng cột, cng với bng chiều đang dần xuống, lồng lộng thổi. Con dế mn đậu trn chiếc cột loang lổ nước sơn đ b đi đu mất.

            G n bộc vừa ko cao cổ o mu xanh lam khoc trn chiếc o cnh mu vng, rụt cổ lại, vừa đưa mắt nhn quanh cổng. G nghĩ bụng nếu c chỗ no khng sợ bị mưa gi, khng ngại c người trng thấy, để đnh một giấc ngon lnh, th g sẽ ngủ ở đ cho qua đm nay. Tức th, may đu chiếc cầu thang cũng sơn son đỏ, bề ngang kh rộng, bắc ln tầng gc của chiếc cổng đ lọt vo mắt g. Ở trn ấy th d cho c người chăng nữa, chắc cũng chỉ ton l người chết. G n bộc bn vừa cẩn thận giữ cho thanh đao đeo bn hng khỏi tuột ra khỏi vỏ, vừa đặt bn chn mang đi dp rơm ln bậc dưới cng của cầu thang.

            Thế rồi, một vi pht sau đ. Trn bậc giữa của cầu thang bắc ln gc cổng Rashomon, một g đn ng đang co người lại như con mo, nn thở nghe ngng động tĩnh trn gc. Một nh lửa leo lt chập chờn trn gc lờ mờ soi xuống g m bn phải của g, g m c một ci mụn trứng c mưng mủ sưng đỏ ln ở giữa đm ru ria lởm chởm. Thoạt đầu g n bộc cứ đinh ninh  rằng ở trn ấy chỉ ton l người chết. Nhưng chỉ mới bước ln được hai ba bậc thang v nhn xem thử, g thấy ở trn đ c ai đang thắp lửa, m nh lửa ấy hnh như đang chuyển động về pha ny. Đ l một nh lửa đục tối v vng vọt, chập chờn chiếu ln trần nh c giăng đầy mạng nhện đến khắp mọi x xỉnh, thoạt nhn đ nhận ra ngay. Một kẻ dm đốt đn trn gc cổng Rashomon trong đm mưa như thế ny ắt chẳng phải l người bnh thường.

            G n bộc rn rn lần bước như một con thạch sng, mi mới ln đến bậc trn cng của chiếc cầu thang dốc dc. Thế rồi g cố nằm bẹp xuống bm mnh vo sn gc, cần cổ th cố vươn về pha trước, rụt r dm vo trong gc.

G nhn thử th thấy trong lng gc, quả đng như lời đồn đại, c một vi xc chết bị vứt nằm ngổn ngang. Chỗ c nh lửa soi tới ho ra khng rộng lắm nn cũng khng r l trn ấy c bao nhiu xc chết. Chỉ c điều l lờ mờ trng thấy trong đ

c xc th trần truồng, c xc th c mặc quần o. Dĩ nhin hnh như trong đ cũng c cả xc đn ng lẫn với xc đn b. V tất cả những xc chết ấy đều như những hnh nhn nặn bằng đất st, miệng h hốc, tay th ra, nằm lăn lc trn sn, thật khng ngờ trước đ đ từng l những con người c sự sống. Hơn nữa những phần thn thể nh cao như vai v ngực phản chiếu nh lửa mơ hồ đổ bng xuống lm cho những phần thn thể thấp hơn cng thm u tối, lặng thinh cm nn ngn đời.

G n bộc vội bịt mũi v mi hi thối của những xc chết đ rữa nt ấy. Nhưng chỉ trong một pht sau đ, bn tay ấy đ qun cả bịt mũi lại. Đ l v một cảm xc v cng mnh liệt đ cướp trọn khứu gic của g đn ng ny.

            Lc ấy lần đầu tin mắt g n bộc mới nhn thấy c bng người lom khom giữa đống xc chết. Một b lo mặc chiếc o kimono mu nu vỏ d, thấp b, gầy g, đầu tc bạc phơ như một con khỉ. B lo ấy tay phải cầm một mẩu gỗ thng để đốt lửa, đang nhn như soi vo mặt một trong những ci xc chết. Mi tc di cho thấy c lẽ đấy l xc của một người đn b.

            Hết su phần l hoảng sợ, bốn phần cn lại l t m, nn lc ấy g n bộc đ qun cả thở. Nếu mượn lời cổ thư th đ l g n bộc cảm thấy như tc trn đầu mnh đang dựng đứng cả ln. Bấy giờ b lo đặt mẩu gỗ thng xuống sn gc, rồi đưa hai tay ln đầu của xc chết m nẫy giờ b vẫn nhn chầm chập, lm như thể khỉ mẹ đang bắt chấy cho khỉ con, b bắt đầu nhổ từng sợi của mi tc di ấy.  Những sợi tc dường như cứ thế rụng ra theo bn tay của b lo.

Nhn từng sợi tc rụng dần, nỗi kinh hong cũng biến dần trong lng g n bộc. V cũng đồng thời, dần dần mỗi lc g  cảm thấy căm giận b lo ny hơn. Ồ khng, ni rằng đ l lng căm giận đối với b lo ny th c lẽ l khng đng. M đng ra đ l mối c cảm đối với tất cả những điều c trn đời, cứ mỗi lc một bng ln mnh liệt trong lng g. Lc ny nếu c ai lại đem chuyện nn chịu chết đi hay nn thnh kẻ trộm m g đn ng ny đ nghĩ đến khi cn ở dưới cổng lc nẫy ra hỏi lại g, th c lẽ g đ trả lời ngay khng một cht nuối tiếc rằng g sẽ chịu chết đi. Lng căm ght ci c của g đang bng ln mnh liệt như thế đ, giống như mẩu gỗ thng đang chy m b lo để trn sn kia.

            Dĩ nhin g n bộc khng biết v sao b lo lại nhổ tc của xc chết. V thế khng biết c thể quy kết rằng đy l một việc thiện hay c, một cch rạch ri phn minh hay khng. Thế  nhưng đối với g n bộc ny th, chỉ nội chuyện nhổ tc của xc chết trn gc cổng Rashomon trong đm mưa hm nay cũng đ đủ thnh một điều c khng thể no tha thứ được. Dĩ nhin, g n bộc cũng đ qun bẵng rằng mi cho đến lc nẫy th chnh g cũng đ c định trở thnh qun trộm cắp đấy thi.

            Thế l g n bộc bỗng bước thật mạnh trn chiếc cầu thang v leo ln gc. Rồi vừa đặt tay ln thanh đao, g vừa bước sải mấy bước đến trước mặt b lo. Đương nhin l b lo hết sức ngạc nhin.

            B lo nhn thấy g n bộc th giật bắn cả người, như thể tn vừa bị bật khỏi nỏ.

-Mụ kia, mụ định chạy đi đu ?

G n bộc chận đường b lo đang bị vấp phải xc chết khi b hớt hải tm đường chạy trốn, v qut mắng như thế. B lo vẫn cố gạt g ra để chạy đi. G n bộc lại đẩy b lo lui lại, cố khng cho b chạy thot. Hai người chẳng ni chẳng rằng cứ giằng co x đẩy nhau như vậy giữa đống xc chết. Nhưng thắng bại th đ r ngay từ đầu. Cuối cng g n bộc nắm lấy cnh tay b lo bẻ vặn sang một bn, cnh tay chỉ cn đng c da bọc xương như một ci chn g.

-Mụ lm g ở đy nẫy giờ. Ni, ni ngay khng th mụ biết tay ta !   .

G n bộc bỗng thnh lnh gạt b lo ra, tay rt đao ra khỏi vỏ, khua thanh đao bằng thp sng long trước mắt b lo. Thế nhưng b lo vẫn lm thinh. Hai tay b run lẩy bẩy, vai co lại  thở dốc, hai mắt mở trừng trừng tưởng chừng con ngươi sắp văng ra ngoi, v b vẫn một mực nn thinh như thể một người cm. Thấy thế, g n bộc chợt hiểu r rằng mạng sống của b lo ny giờ đy hon ton ở trong tay mnh. Nghĩ đến đấy sự căm ght đang bừng chy trong lng g nẫy giờ chẳng mấy chốc đ dịu xuống. V rồi sau đ chỉ cn lại sự đắc dễ chịu, hi lng v lm được một việc, v đ hon thnh cng việc ấy thật mỹ mn. G n bộc ci nhn b lo,  hạ giọng ni:

-Ta chẳng phải l sai nha coi việc xt xử g cả, m chỉ l khch đi đường  qua dưới cổng ny chiều nay. V vậy ta khng tri mụ hay lm g mụ đu. Thế nhưng, mụ lm g trn gc ny nẫy giờ, mụ chỉ cần kể cho ta nghe l đủ rồi.

Bấy giờ đi mắt đ mở to của b lo lại cng trợn ln nhn chng chọc vo mặt g n bộc. Vnh mắt đỏ lm, b lo nhn g bằng đi mắt sắc như của loi c vọ chuyn ăn thịt. Thế rồi đi mi nhăn nheo v hầu như đ dnh liền với mũi khẽ động đậy như đang nhai ci g. Cục yết hầu xương xẩu nhọn hoắt chạy ln chạy xuống trn cổ trng thấy r. Đng lc đ, từ trong ci cổ họng ấy pht ra một thứ m thanh nghe như tiếng quạ ku, hổn hển lọt vo tai g n bộc.

-Ta định nhổ những sợi tc ny, nhổ những tc ny, để kết tc giả.

G n bộc thất vọng v cu trả lời của b lo khng ngờ lại tầm thường qu. Trong lc thất vọng như thế th đồng thời, lng căm giận lc nẫy cng với sự lạnh nhạt khinh bỉ lại a vo lng g. B lo c vẻ cũng nhận ra được điều đ. Một tay vẫn cn cầm mớ tc di mới nhổ vừa đoạt từ xc chết, b lo lẩm bẩm, nghe như một con cc gớm ghiếc đang ộp oạp trong miệng như sau

- Ừ, th cho l nhổ tc của xc chết như thế ny c lẽ c lắm cũng khng chừng đấy . Nhưng lũ người chết đang nằm đy cũng ton l một bọn đ lm những chuyện đng để bị như thế. Như con đn b m ta đang nhổ tc của n đy, n đ bắt rắn chặt ra thnh từng khc đem phơi kh m bảo đ l c kh, đem bn cho bọn lnh gc ở Đng Cung. Nếu n khng bị bệnh dịch m chết th by giờ c lẽ n cũng đang đi bn đấy. Ấy thế m c kh của n bn lại c tiếng l ngon, khng lần no m bọn lnh trng khng mua về ăn. Ta khng nghĩ rằng việc con đn b ny lm l điều c. V khng lm thế th chết đi, chẳng qua l bất đắc dĩ thi. Đ vậy, th by giờ cũng thế, ta cũng khng cho rằng điều ta đang lm l điều c. V nếu khng lm như vậy sẽ phải chết đi, đ chẳng qua chỉ l một điều bất đắc dĩ mới phải lm đấy sao. V thế con đn b ny cũng đ biết r rằng c những điều bất đắc dĩ mới phải lm, cho nn c lẽ n cũng bỏ qua cho việc m ta đang lm.

B lo ni đại khi như thế.

G n bộc tra đao vo vỏ, vừa chận tay tri ln chui đao, vừa nghe cu chuyện của b lo với vẻ lnh đạm. Tai nghe m bn tay phải vẫn mn m mụn trứng c lớn đang mưng mủ đỏ lm trn m. Thế nhưng, trong lc nghe b lo ni như thế, lng g dần dần trở nn can  đảm hơn. Đ l sự can đảm m lc nẫy khi cn ở dưới cổng g cn thiếu. V đ l sự can đảm hon ton tri ngược với lng dũng cảm khi g leo ln gc của chiếc cổng ny v đ tm lấy b lo. G n bộc khng chỉ khng cn phn vn khng biết nn đnh chịu chết đi hay trở thnh kẻ trộm cắp nữa. Trong bụng của g lc ny, ni thẳng ra l, ci nghĩ đnh chịu chết đi g đ hầu như đ bị xua đi mất tiu, khiến g như khng cn bận tm g về điều ấy nữa.

-Ra thế ! Chắc l thế !

B lo vừa kể xong, g n bộc cười khẩy ni như tự nhủ. V rồi, g bước tới một bước, tay phải bỗng rời ci mụn trứng c trn m, g nắm lấy cổ o b lo gằn giọng ni

-Vậy ta c lột o của mụ th mụ cũng đừng c on trch g nh . V ta m khng lm thế ny th ci thn ta cũng chết đi thi.   

            G n bộc lột phắt ci o của b lo. Đoạn g tn nhẫn đ b lo, cn đang cố gh lấy chn g , khiến b ng lăn ra trn những xc chết. Chỉ độ dăm bước l đến miệng cầu thang. G n bộc cắp chiếc o kimono mu nu vỏ d vừa tước đoạt của b lo vo nch, chỉ trong chớp mắt g đ theo chiếc cầu thang dốc dc tuột xuống đất, rồi mất ht vo bng đm.

            Một lt sau, b lo bị ng tưởng sut chết ngc được dậy, trần truồng giữa những xc chết. B cất giọng vừa như lẩm bẩm vừa như rn rỉ, lần theo nh lửa vẫn cn leo lt b ra đến miệng cầu thang. V rồi, từ miệng cầu thang ấy, một ci đầu tc trắng ngắn ngủn th ra dm xuống cnh cổng . Bn ngoi chỉ c bng đm tối đen như mực.

            Chẳng ai biết g n bộc ấy đ đi đu .                

 ( Thng 9 năm Taisho thứ 4 )

Dương Thị Tuyết Minh  dịch ( Tokyo, 3/2005)

Bản dịch theo nguyn tc Rashomon trong Tuyển tập Akutagawa Ryunosuke của nh xuất bản Chikuma Shobo năm 1984.    

Ch thch :

Akutagawa Ryunosuke viết truyện Rashomon (La Sinh Mn) ny vo năm 1915, lấy cảm hứng từ truyện Tn kẻ trộm đ trng thấy người chết trn cổng Rashomon  trong Konjaku Monogatari (Truyện by giờ đ xưa), một tc phẩm của thời trung cổ Nhật Bản.


Cảm tưởng về tc phẩm của Quỳnh Chi  xin gởi về QC@erct.com