Chị Nh. thân mến,

Có bao giờ chị muốn đọc thư của khoa học gia thần đồng Einstein viết cho vợ không? Hay khi nghĩ đến Einstein ai cũng chỉ nghĩ đến những lý thuyết khô khan khó hiểu? Mới đây Christie đem ra đấu giá 53 lá thư từ thời 1887-1903, trong đó 43 lá thư là của Einstein viết cho người vợ đầu tiên, bà Mileva Maric và 10 bức thư kia là của bà gửi cho ông Einstein. Những lá thư này họ viết cho nhau trong thời kỳ hạnh phúc nhất của hai người. Sau đó họ ly dị nhau năm 1919. Những lá thư đó Christie bán được 442,500 Mỹ kim cho một người mua qua điện thoại nên không tiết lộ tên.

Thường thường người ta có khuynh hướng thích thời kỳ hạnh phúc của đời mình, ít ai để ý đến giai đoạn u tối của cuộc đời, ngay cả đời tư của một khoa học gia tăm tiếng. Christie đem đấu giá 116 lô toàn là thư của Einstein viết cho bạn bè, cho gia đình, cho các cậu con trai Hans, Albert và Edouard. Có những lúc Einstein viết thư thật trong sáng, dễ chịu. Tình cảm của ông cũng  dạt dào thi vị, nhưng cũng có những thư ông viết rất chua chát, khó chịu. Cuối cùng chỉ bán được 27 lô, thu về 878,000 Mỹ kim trong lúc dự tính sẽ thu về được hai triệu Mỹ kim. Có lẽ vì những nhà sưu tầm không quan tâm đến đời tư của Eisntein mấy, chứ khi đem bán một bản tường trình khoa học ông viết năm 1913-1914 với Michael Besso, một nhà vật lý học gốc Ý và Thụy Sĩ về đường lối suy nghĩ của ông khi ông đang phát triển về lý thuyết tổng quát của thuyết tương đối thì mọi người dành nhau mua. Cuối cùng di bút đó bán được 398,000 Mỹ kim. Giá cao nhất cho bản thảo của Einstein.

Năm 1987, các nhà sưu tầm di bút trả Sotheby 1,050,000 Mỹ kim cho một bản thảo Einstein viết vào năm 1912 cũng về thuyết tương đối cho bộ Bách Khoa tự điển về quang tuyến học của Đức nhưng chưa xuất bản. Tháng 3 năm nay người ta đem bản thảo đó ra định bán từ 4 đến 6 triệu nhưng không có ai trả được giá. Mới đây, Edmund J Safra, nhân vật quan trọng của ngân hàng Republic National Bank tại Nữu Ước mua bản thảo đó với giá 3 triệu để đem tặng cho bảo tàng viện Isareal Museum bên Jerusalem, Do Thái.

Người ta đem đấu giá nhiều bản thảo, nhiều thư từ, di bút... Mới đây họ còn đem đấu giá bản tin về vụ ám sát John F. Kennedy của Associated Press do một người cất giữ. Từ xưa nay chưa hề có chuyện đem đấu giá bản tin, nhưng vì bản tin này liên quan đến Kennedy đến “cái chết của một người hùng” nên mọi người ai cũng tò mò.

Ngày 12 tháng 5 sắp tới, Christie đại diện cho gia đình John Langeloth Loeb mở một cuộc đấu giá quan trọng, bán những bức tranh gia đình John và vợ ông là Frances Lehman Loeb sưu tập từ cả nửa thế kỷ nay, trị giá hơn 80 triệu Mỹ kim. Đây là một trong những sưu tầm cá nhân quan trọng nhất trong thập niên này. Gia đình Loeb giàu có và rất yêu nghệ thuật. Họ bắt đầu sưu tầm tranh từ năm 1950, mua từ những nhà buôn tranh, từ các cuộc đấu giá. Họ treo đầy nhà và luôn luôn để cho các giáo sư dạy vẽ, các nhà nghiên cứu hội họa đem sinh viên đến học hỏi, nghiên cứu. John Loeb qua đời vào tháng 12, được 94 tuổi, Frances qua đời năm ngoái, hưởng thọ 89 tuổi. Tiền thu về sẽ bỏ vào một quỹ từ thiện của gia đình, để giúp đỡ những chương trình giáo dục đặc biệt về nghệ thuật và y tế mà thuở sinh thời cả hai đều rất quan tâm đến.

Trong lô tranh sưu tầm này có hai bức có giá trị nhất là của Cezanne, một bức là “Bà Cezanne ngồi trong chiếc ghế màu vàng” (Mme Cezanne seated in a yellow chair) 1893-1895. Đây là một trong 4 bức tranh Cezanne vẽ vợ mình. Ba bức kia, một bức trình bày ở bảo tàng viện nghệ thuật cận đại (Museum of Modern Arts) ở Nữu Ước, một bức ở Chicago (The Art Institute of Chicago) và một bức nữa ở Sao Paulo, Ba Tây (The Sao Paolo Museum of Arts). Bức tranh này vẽ bà Cezanne mặc áo đỏ, nét vẽ rất mạnh, cứng rắn và rực rỡ. Gia đình Loeb mua năm 1956 với giá 125,000 Mỹ kim. Sau hơn 40 năm Christie nghĩ có thể đem về 25 triệu (?). Bức kia vẽ cảnh ở vịnh Marseille “Cảnh từ L'estaque” (View from l'Estaque) 1883-1885 dự định sẽ bán được từ 8 đến 10 triệu.

Ngoài ra năm 1958 Loeb có mua được một bức tranh tự họa danh tiếng của Manet với đề tài “Manet with his palette” (Họa sĩ và bản màu), Manet tự vẽ mình đang ngồi cầm bản màu năm 1878. Lúc đó ông Loeb trả 176,000 Mỹ kim, bây giờ giới hội họa nghĩ có thể đem về 15 triệu!

Ông bà Loeb đã góp phần rất nhiều trong việc nâng đỡ và tài trợ nghệ thuật. Họ tặng rất nhiều tác phẩm hội họa cho các bảo tàng viện, đặc biệt là một bức của Van Gogh và hai bức của Picasso cho Metropolitan Museum.

Christie được đại diện gia đình Loeb thì cũng một tuần sau đó, Sotheby sẽ bán đấu giá một phần gia tài của nhà Harriman. Gia tài của Harriman không lớn bằng của nhà Loeb nhưng năm 1989, bà Harriman đã tặng National Gallery of Art ở Hoa Thịnh Đốn bức tranh bà quý nhất của Van Gogh vẽ năm 1890 “White Rose” (Hoa Hồng trắng), trị giá 50 triệu Mỹ kim. Hai năm trước đây Christie bán 3 bức tranh trong bộ sưu tầm của bà, một của Picasso, một của Matisse và một của Renoir được 18.7 triệu.

Mấy hôm nay mình chỉ nói chuyện đấu giá và các tác phẩm nghệ thuật và di vật của những người danh tiếng. Ngoài ra mình có thể mua đấu giá bất cứ cái gì. Nhất là dân Nữu Ước với không biết bao nhiêu hạng người, đâu có phải ai cũng có thể đến Sotheby và Christie. Có những người cả đời cũng chưa hề bước chân đến những vùng sang trọng trên phố!!! Nhưng không phải như vậy có nghĩa là họ không đi mua bán đấu giá. Nhưng không phải như vậy mà họ không hài lòng với những gì họ đi đấu và mua được, cũng có rất nhiều đồ đạc có một không hai...

Người ta, có thể đi đấu giá ở Sở Cảnh Sát để mua những đồ sở cảnh sát đã bắt hoặc lấy được của các người buôn bán bất hợp pháp. Cảnh sát luôn luôn phổ biến cho công chúng lúc nào họ bán đấu giá những hàng hóa họ thu thập được. Mỗi năm một hai lần, họ bán cả xe hơi, tàu máy v.v... Nhiều khi mình tự hỏi, những quà tặng người ở xa gửi đến, chủ nhà đã dọn đi v.v... bưu điện làm sao thanh toán nếu không trả lại cho người gửi? Ở Nữu Ước, cứ mỗi tháng nhà bưu điện lớn nhất của thành phố ở đường 33 mở một buổi đấu giá cho công chúng vào mua cả núi bưu phẩm sau một năm không phát được.

Có người nghĩ, nếu cái gì mình cũng cố giữ, mình sẽ giàu to... tiền đâu chưa thấy, chỉ thấy dọn dẹp suốt ngày... Chị cố giữ những bức thư này, may ra 100 năm nữa khi không ai còn có thì giờ viết thư, khi con cháu giờ rãnh rổi dẫn nhau đi phi thuyền lên cung trăng chơi với đá thì lại có những người lẩm cẩm đi sưu tầm thư cũ, tìm xem ngày xưa dân chúng ở Nữu Ước làm gì... Vật đổi sao dời mà chị! Có ai nghĩ mình ngồi trên đất Mỹ viết tiếng Việt cho người Việt đọc  đâu ?

Hẹn chị thư sau

Mục lục  

Xem tiếp : Một dặm bảo tàng ( Museum Mile)