Giáo sư Tiến sĩ Nguyễn Văn Chuyển,
người bạn quí của ngành Dinh dưỡng Việt Nam
Giáo sư Tiến sĩ Hà Huy Khôi
Nguyên Viện trưởng Viện Dinh dưỡng
Sau khi chiến tranh kết thúc vào năm 1975, Việt Nam đứng trước các nhiệm vụ cấp bách cần giải quyết, trong đó có vấn đề cải thiện t́nh trạng sức khỏe và dinh dưỡng của nhân dân. Trong bối cảnh đó, năm 1980 Viện Dinh dưỡng Quốc gia được thành lập. Viện ra đời vào lúc đất nước c̣n nhiều khó khăn, cơ sở vật chất, đội ngũ cán bộ ban đầu rất thiếu thốn, tuy vậy Viện phải nhanh chóng vươn lên, tự khẳng đinh ḿnh bằng các đóng góp thiết thực với đất nước. Trong quá tŕnh đó, Viện đă nhận được nhiều sự giúp đỡ quí giá từ các bạn bè và đồng nghiệp quốc tế trong đó có các nhà khoa học dinh dưỡng Nhật Bản. Giáo sư Nguyễn Văn Chuyển, nhà trí thức Việt kiều yêu nước, người bạn quí của ngành dinh dưỡng Việt Nam đă là cầu nối giữa các nhà khoa học dinh dưỡng Việt Nam và Nhật Bản trong một thời gian dài.
Trước khi đến với chúng tôi Ông đă nhiều lần về nước và tham gia nhiều hoạt động trong tổ chức Việt kiều. Cuối thập kỷ 1980, đầu thập kỷ 1990 Ông đă có các tiếp xúc với Giáo sư Từ Giấy Viện trưởng sáng lập của Viện và với chúng tôi để bày tỏ mối quan tâm đến các vấn đề dinh dưỡng của đất nước và mong muốn cộng tác và giúp đỡ Viện Dinh dưỡng. Từ bấy đến nay suốt 20 năm liên tục Ông đă năng nổ nhiệt t́nh góp phần xây dựng ngành dinh dưỡng Việt Nam. Ông đă có mối quan hệ thân thiết với Viện Dinh dưỡng Quốc gia và Trung tâm Dinh dưỡng thành phố Hồ Chí Minh, tập hợp được nhiều chuyên gia giỏi của Nhật Bản cộng tác với Việt Nam. Là một giáo sư đại học, với mối quan hệ rộng răi của ḿnh ở Nhật Bản, Ông đă bền bỉ, cố gắng t́m các nguồn lực cần thiết cho các hoạt động đó. Nhiều chuyên gia Nhật Bản đă sang Việt Nam khảo sát, thuyết tŕnh, tiến hành các nghiên cứu khoa học và trở thành những người bạn quí của chúng tôi, những người thầy của các nghiên cứu sinh Việt Nam như các Giáo sư Manosobu Kawakami, Shigeru Yamamoto, Mieko Oshima, Kazuo Kondo...và nhiều vị khác. Tổi nhận thấy mỗi lần về nước Ông thường tranh thủ mọi thời gian và cơ hội để báo cáo thuyết tŕnh tổ chức các dịp gặp gỡ trao đổi ư tưởng với nhiều người cả trong và ngoài nhành y tế. Năng nổ, làm việc quên ḿnh là thói quen của Ông. Tôi đă đến Nhật Bản thăm trường Đại học Nihon Joshi là nơi Ông là Giáo sư trưởng khoa và thăm gia đ́nh Ông. Ngôi nhà nhỏ xinh xắn của Ông Bà ở cách nơi làm việc hơn một giờ tàu điện ngầm, buổi chiều về muộn, buổi sáng đến sớm nhưng Ông luôn giữ được tác phong chuẩn mực và nề nếp của ḿnh.
Tôi nhớ những kỷ niệm cùng Ông và nhiều chuyên gia dinh dưỡng, nội khoa, tim mạch, thần kinh Nhật Bản tham gia nghiên cứu bệnh « Tê tê say say » ở miền núi Ḥa B́nh. Các đồng nghiệp Nhật Bản đă cùng với chúng tôi tổ chức khám bệnh, điều tra khẩu phần, lấy máu xét nghiệm và thực hiện một số can thiệp thử nghiệm ở cộng đồng. Các nghiên cứu đó đă góp phần quan trọng để t́m hiểu một vấn sức khỏe thời sự liên quan đến dinh dưỡng thời bấy giờ.
Năm 1997 (tháng 9/1997) một hội thảo khoa học Việt Nam-Nhật Bản với chủ đề « Các vấn đề dinh dưỡng thời sự của Việt Nam và Nhật Bản » đă được tổ chức tại Hà Nội với sự tham gia của nhiều chuyên gia giỏi của hai nước về dinh dưỡng, tim mạch, nội tiết, nội khoa... Nhiều báo cáo khoa học đă được tŕnh bày và quyển kỷ yếu công tŕnh của hội nghị này đă được xuất bản. Cùng với Giáo sư Chuyển nhiều chuyên gia Nhật Bản đă có mặt như Giáo sư Sushei Kobayashi, Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Nhật Bản lúc đó, các Giáo sư Manosobu Kawakami, Shigeru Yamamoto, Kazuo Kondo, Mieko Oshima, Nobuo Yoshike...đă tham dự và đọc báo cáo.
Đào tạo cán bộ trẻ là lĩnh vực được Giáo sư Chuyển rất quan tâm. Ông đă t́m các cơ hội để đưa các thực tập sinh và nghiên cứu sinh sang học tập tại Nhật Bản. Một số đồng nghiệp trẻ từ Trung tâm Dinh dưỡng thành phố Hồ Chí Minh và Viện Dinh dưỡng Quốc gia sau thời gian tu nghiệp tại Nhật Bản đă trở về nước và đang phát huy tác dụng. Ông đă chú ư lựa chọn các đề tài thời sự với t́nh h́nh đất nước như các thành phần chống oxy hóa có vai tṛ pḥng bệnh trong các thức ăn thường gặp ở Việt Nam, các vấn đề dinh dưỡng trong thời kỳ chuyển tiếp.
Đă gần 20 năm nay, Ông là người bạn, người cộng tác gần gũi của các thế hệ làm dinh dưỡng ở Việt Nam. Hàng năm, Ông đều sắp xếp về công tác ở Việt Nam với các ư tưởng mới, các dự định mới và cả những người bạn mới là các nhà khoa học Nhật Bản có cảm t́nh với Việt Nam. Ông có được sự thông cảm san sẻ công việc gia đ́nh của người vợ mà Ông yêu quí, bà Ryuko Yamaguchi, sự giúp đỡ của nhiều bạn bè Việt Nam và Nhật Bản của Ông. Chúng tôi cảm động và trân trọng đánh giá cao những t́nh cảm đó.
Năm 2008 Ông cùng các Gs. M. Kawakami, H.Buijo, S.Yamamoto, Kajio, Watanabe...đă có một lich hoạt động phong phú ở Việt Nam mà trọng tâm là hội thảo khoa học Việt-Nhật-Mỹ vào cuối tháng 10/2008 về một chủ đề dinh dưỡng thời sự “Béo ph́ và hội chứng chuyển hóa”. Thật không ngờ được là ngày 16/6 Ông đă ra đi măi măi !
Giáo sư Nguyễn Văn Chuyển là người bạn lớn của ngành dinh dưỡng Việt Nam. Ông đă được Bộ Y tế tặng huy chương “v́ sự nghiệp bảo vệ sức khỏe nhân dân” và là một trí thức Việt kiều được nhà nước vinh danh. Giáo sư Nguyễn Văn Chuyển mất đi nhưng h́nh ảnh của Ông, vị Giáo sư có tâm có tài với tác phong điềm đạm, tinh thần làm việc say sưa và tấm ḷng mặn nồng với quê hương đất nước vẫn sống măi trong ḷng đồng nghiệp, học tṛ và bè bạn.