THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH NĂM 2010

Nguyễn Đình Khanh

Nước Mỹ và cả thế giới đã đốt pháo bông chào đón năm 2010. Một năm mới đánh dấu thập niên mới của thế kỷ 21 với nhiều hy vọng mới. Nhìn lại 10 năm qua của thế kỷ này, mặc dầu thiên tai thì kỷ lục, kinh tế gần rơi xuống vực thẳm, nhưng văn minh kỹ thuật nhờ vào phát minh mạng lưới internet đã mang lại cho con người một đời sống “văn minh” hơn. Riêng về sinh hoạt kinh tế, các kinh tế gia khi phân tích tình kinh tế thì mỗi người đều có quan điểm khác nhau. Nói một cách bình dân hơn, nhà kinh tế cũng giống như người mù sờ voi. Nếu sờ vào chân voi thì tuyên bố nền kinh tế to như cột nhà. Còn nếu sờ vào cái đuôi thì lại bảo giống như cái chổi chà. Với sự hiểu biết hạn hẹp của mình, người viết cũng nhận định tình hình nước Mỹ theo quan điểm cá nhân trong bài “khai bút đầu năm con Hổ” này.

1. TỔNG KẾT TÌNH HÌNH KINH TẾ NĂM 2009

Năm 2008, khi thị trường địa ốc bắt đầu sụt giá sau nhiều năm lên như diều gặp gió, đã kéo thị trường tài chính rơi vào cơn khủng hoảng trầm trọng chưa từng xảy ra trong 80 năm qua kể từ cuộc đại khủng hoảng kinh tế (great depression) vào năm 1929. Vì đợt khủng hoảng thị trường tài chính lần này đã làm mất hàng nghìn tỉ tiền tiết kiệm của nhiều người và tình trạng thất nghiệp ngày mỗi tăng, nên một số nhà kinh tế bi quan cũng như báo chí đã “dọa” thiên hạ là cuộc khủng hoảng kinh tế lần này sẽ lớn hơn những gì đã xảy ra vào năm 1929. Nếu nhìn vào con số tiền khổng lồ hàng nghìn tỉ đô la bị “mất mát” trong năm 2008 thì sự nhận định “bi quan” có phần đúng. Tuy nhiên, dân chúng hiện nay giàu có hơn thời 80 năm về trước, nên sự “mất mát to lớn” này không ảnh hưởng lớn đến đời sống của người dân như thời trước. Vì vậy, chúng ta đã không thấy hiện tượng thiên hạ đua nhau nhảy lầu tự tử vì trắng tay như đã xảy ra vào năm 1929. Ngoài ra, nếu nhìn vào con số thống kê về thất nghiệp, mặc dầu vẫn còn ảnh hưởng tâm lý đến người dân lao động, nhưng hiện nay cũng chỉ mới ở mức 10% so với 25% vào năm 1929. Riêng con số ngân hàng bị đóng cửa vào năm 1929 là trên 10.000 thì năm 2009 cao nhất chỉ có 140. Đó là điểm cho chúng ta lạc quan hơn. Niềm lạc quan đó đã chứng minh qua thành quả thị trường chứng khoán đã hồi phục trong năm qua nhanh hơn nhiều người dự tưởng. Chỉ số Dow Jones: +60%, Nasdaq: +70%, S & P 500: +63%. Vì vậy, tiền trong 401(k) đã lên lại khá so với năm trước. Nếu biết nắm thời cơ và nguyên tắc đầu tư “mua thấp bán cao” thì nhiều người trong năm qua đã lấy lại được gần mức bị mất mát trong năm trước. Chẳng hạn khi thị trường tài chính bắt đầu gặp khủng hoảng vào mùa thu năm 2008 mà nguyên nhân chính là do thị trường địa ốc xẹp tiệm thì giá stock của các cơ quan tài chính xuống giá là lẽ thường tình. Tuy nhiên, giá stock của các công ty lớn như IBM, Apple, Amazone, Boeing,v.v… trên nguyên tắc chỉ bị ảnh hưởng gián tiếp thôi, nhưng giá cũng xuống thê thảm (mặc dầu không có lý do gì mà xuống thấp đến thế). Vì vậy, khi giá thị trường đã xuống thấp nhất và bắt đầu lên lại, thì cơ hội tốt nhất là nhảy vào mua stock của những công ty này. Đó là lý do đã có nhiều người “make money” trong năm vừa qua. Giá stock của Apple vào tháng 3 năm 2009 là $80 và lên tới $215 vào những ngày cuối năm.

Nói chung, tình hình kinh tế tài chính trong năm 2009, mặc dầu còn gặp nhiều khó khăn, nhưng đã không rơi vào tình trạng “đại khủng hoảng” như nhiều người lo sợ, nếu không muốn nói là đã thoát khỏi thời kỳ “thập tử nhất sinh”để đi vào giai đoạn “hồi sinh”.

2. TÌNH HÌNH KINH TẾ TÀI CHÍNH MỸ NĂM 2010.

Năm 2010 đánh đấu năm khởi đầu của thập niên thứ hai của thế kỷ 21. Vì tình hình kinh tế trong thập niên qua không khá cho lắm, nhất là về mặt đầu tư vào thị trường chứng khoán, nên có người bi quan. Chỉ số thị trường chứng khoán trong 10 năm qua (2000-2009) không lời mà lỗ: Dow Jones: - 9.3%. Nasdaq: - 44%. S % P 500: -24. Lý do là trong thập niên qua đã xảy ra 2 cuộc khủng hoảng: đầu thập niên bị cú “dot.com” choáng váng, và cuối thập niên lại bị bồi thêm cơn bão thị trường tín dụng địa ốc. Vì vậy, nếu ai đầu tư vào thị trường chứng khoán vào năm 2000 thì trong 10 năm qua vẫn chưa lấy lại vốn.,nhất là kỹ nghệ “high tech”. Thí dụ, nếu năm 2000 chúng ta bỏ ra $1,000 mua stock hãng Worlcom thì nay không còn đồng nào, vì hãng này đã sập tiệm. May mắn hơn nếu mua stock hãng Qualcom thì giá trị chỉ còn lại $510. Nghĩa là mất toi gần một nửa. Ngược lại, nếu bạn có số đỏ bỏ ra $1000 mua stock hãng Southwestern Energy thì nay đã có được $57,500, hoặc stock hãng STO Energy thì giá hiện nay cũng đã vọt lên $34,570. Tóm lại, trong 10 năm qua,mặc dầu chỉ số thị trường chứng khoán nói chung đi xuống (lỗ), nhưng nếu ai đầu tư vào ngành năng lượng hoặc vào thị trường các nước đang phát triển (emerging market) như Trung Quốc, Ấn Độ hoặc Ba Tây (Brasil) thì vẫn lời to.

(1) Thị trường địa ốc: Ở Việt Nam thời bao cấp, giấc mơ của cán bộ cũng như dân đen là mong có được một chiếc xe đạp để giải phóng đôi chân. Nhưng giấc mơ của người Mỹ là mong sở hữu được một căn nhà khang trang. Theo thống kê, hiện nay có khoảng 40 triệu người Mỹ sở hữu đến 2 căn nhà: một để ở, và một để nghỉ mát. Vì vậy, không biết số người Mỹ này có đủ khả năng xin “tái tài trợ” (refinance) được không, vì giá nhà xuống thấp hơn so với số tiền nợ nhà? Tình trạng này sẽ ảnh hưởng không nhiều thì ít đến giá nhà trong trong năm nay. Ngoài ra, tình trạng thiên hạ đua nhau bỏ của (nhà) chạy lấy người, để cho nhà băng lấy lại nhà muốn làm gì thì làm, khiến số lượng nhà được đăng bảng bán vẫn tiếp tục cao, nên thị trường địa ốc khó cải thiện. Tuy nhiên, giới xây cất nhà cửa (builders) cho rằng nếu so với con số 1 triệu rưởi dân số gia tăng hàng năm, tức nhu cầu cần nhà ở, trong lúc mức độ xây nhà mới như hiện nay là 550,000 mỗi năm thì không đủ để đáp ứng nhu cầu nhà ở. Nghĩa là không sớm thì muộn, nhu cầu xây cất nhà sẽ tăng lên trở lại, mặc dầu nhịp độ không còn ồ ạt như những năm trước đây. Theo các chuyên gia, thị trường địa ốc mặc dầu chưa ổn định, nhưng không đến nỗi bi quan. Giá nhà rẻ (trung bình giảm 30% so với giá năm 2006) và tiền lời lại thấp (trên dưới 5%/30 năm) là cơ hội rất tốt để mua nhà trong năm nay. Ngoài ra, để khuyến khích bà con mua nhà, chính phủ sẽ giảm thuế (tax credit) $8,000 cho những ai mua nhà đầu tiên, và $6,500 cho những ai đã mua nhà trên 5 năm, nay muốn bán đi để mua nhà lớn hơn vì con cái bắt đầu lớn, cần nhiều phòng, hoặc bán nhà lớn mua nhà nhỏ vì đã về hưu, con cái đã ở riêng. Muốn được hưởng số tiền giảm thuế này, điều kiện phải mua nhà (close) trễ nhất là 30 tháng 6 năm nay. Đây là cơ hội tốt, nên tận dụng.

(2) Thị trường tiền lời: Để nền kinh tế chóng ổn định và tăng trưởng trở lại, chính phủ (ngân hàng trung ương) cố giữ tiền lời cho vay thật thấp, gần như tột cùng như hiện nay trong khoảng một thời gian nữa. Thời gian dài hay ngắn không ai dự đoán được. Tuy nhiên, nếu tình hình kinh tế được ổn định sớm và áp lực lạm phát bắt đầu có triệu chứng thì không sớm thì muộn, tiền lời sẽ tăng lên dần trở lại. Hiện nay, nhiều người lo ngại là nếu tiền lời quá thấp được duy trì trong một thời gian quá lâu sẽ dễ đưa đến lạm phát. Tiền lời thấp thì lợi cho việc kinh doanh cũng như mua nhà, mua xe. Tuy nhiên, đối với giới có tiền tiết kiệm để dành ở ngân hàng thì không mấy hấp dẫn. Tiền lời CD loại 1 năm chưa tới 1%. Tiền lời Saving Bond (trái phiếu của chính phủ) còn tệ hơn nữa: 0.3%.

(3) Thị trường dầu hỏa: Nói đến giá dầu, nhiều người vẫn không quên cơn sốt giá dầu thô vọt lên gần $150/thùng vào mùa hè năm 2008 để ai nấy phải móc túi đau bụng mỗi lần đổ xăng trên dưới $4/gallon. Sau đó giá dầu thô xuống dần chỉ còn $40/thùng vào đầu năm 2009 và lên lại gấp đôi vào cuối năm ở mức gần $80/thùng. Nếu dựa vào yếu tố cung cầu, giá dầu thô chỉ ở mức trên dưới $60, nhưng giá dầu trong năm qua luôn ở mức $75-$80 là vì giá đồng đôla mất giá. Các chuyên gia về thị trường dầu không nghĩ là giá dầu sẽ tăng hơn nữa, vì đồng đôla đã xuống nhiều và nhu cầu tiêu thụ cũng chưa cao lắm trong năm nay. Tuy nhiên, chúng ta cũng không ngạc nhiên nếu giá dầu tăng lên gần $100 vào mùa hè khi giới đầu cơ lại quậy nữa.

(4) Thị trường vàng: Giá vàng trong năm vừa qua đã vọt lên $1.100/lượng làm nhiều người để ý về vàng nhiều hơn. Những ai tị nạn qua Mỹ từ năm 1975 đã có kinh nghiệm cơn sốt vàng vào đầu thập niên 80. Tháng giêng năm 1980, giá vàng vọt lên tới $800/lượng. Nhưng chỉ 2 tháng sau, giá vàng tụt xuống tới 40%, và phải mất đến 28 năm sau, giá vàng mới lên lại được $850. Trong năm qua, vì giá đồng đôla mất giá nên nhiều ngân hàng trung ương (nhất là Trung Quốc và Ấn Độ) không muốn dự trữ đồng đôla làm ngoại tệ mà chuyển hướng mua vàng làm lệch cán cân cung cầu thị trường khiến giá vàng tăng mạnh. Vì vậy, có người quá lạc quan đã tiên đoán giá vàng sẽ lên tới $2,000. Nếu tin vào tiên đoán này có lẽ “mất lúa giống”. Vì giá vàng lên xuống thất thường, khó tiên đoán, nên tốt nhất không “nhào vô” vào lúc này, vì giá đã cao.

(5) Thị trường chứng khoán: Khi viết bài cho số bao Tết (Xuân Kỷ Sửu) năm vừa qua, người viết đã nhận định: Nếu theo dõi giá thị trường chứng khoán trong 3 tháng cuối của năm 2008 là thời kỳ giá chứng khoán biến động chưa từng thấy trong lịch sử thị trường chứng khoán ở Mỹ với biên độ Dow Jones lên xuống 1,000 điểm (10%) trong một ngày, giá thị trường chứng khoán đã xuống thấp nhất vào tháng 11 (năm 2008): Chỉ số Dow: 7,500 và S & P 500: 750, vì sau đó giá lên dần trở lại. Có thể xem như giá tháng 11 là thấp nhất (bottom line) thì mùa xuân này (2009) nên chuẩn bị “nhảy vào” lại đối với những ai đã “nhảy ra”, nghĩa là đã bán stock chuyển qua tiền mặt (money market fund) trong thời gian trước đó. Nhưng thực tế giá tháng 11 chưa phải là thấp nhất, mà đầu tháng 3 năm 2009 mới là giá thấp nhất. Chỉ số Dow Jones xuống dưới mức 7,000. Nhưng sau đó giá stock bắt đầu vọt lên thực sự. Nhờ vậy mà đa số đã vớt vát lại gần một nửa số tiền mất mát trong năm 2008. Nhận định rằng sau cơn bão, ngân hàng nào đã đổ thì đã đổ rồi, còn ngân hàng nào còn trụ lại được thì chắc chắn sẽ vươn lên, nên không ít người đã “mạnh dạn” dồn hết tiền chuyển mua stock của các ngân hàng như Bank of America, Goldman Sachs, JP Morgan và Morgan Stanley. Đây là những người may mắn, vì giá stock của những công ty này đã vọt lên gấp 4-5 lần so với giá thấp nhất vào tháng 3 trong năm qua. Tóm lại, có người rủi (lỗ) thì cũng có kẻ may (lời). Trong những ngày đầu năm, qua báo cáo kết quả kinh doanh trong 3 tháng cuối năm 2009 của các ngân hàng lớn cho chúng ta lạc quan hơn về tình hình thị trường chứng khoán trong năm 2010, tuy không khá hơn năm vừa qua. Có thể giá thị trường chứng khoán sẽ còn biến động nhiều trong hai tháng đầu năm khi tình trạng lời lỗ của các công ty trong 3 tháng cuối năm vừa rồi được công bố. Nếu trong năm 2009, thị trường chứng khoán dễ làm ăn bao nhiêu (vì giá xuống thấp vào đầu mùa xuân) thì trong năm con Hổ này càng khó đánh đấm bấy nhiêu (vì cơ hội giá thấp đã đi qua). Tuy nhiên, giá stock của các công ty bảo hiểm hiện chưa lên cao nhiều nếu so với giá stock của các ngân hàng, nên có nhiều khả năng sẽ lấy lại “phong độ” vào mùa hè trở đi khi thị trường địa ốc ổn định.

Tóm lại, nền kinh tế nước Mỹ trong năm qua đã không rơi vào tình trạng “đại khủng hoảng” như đã xảy ra vào năm 1929 như nhiều người lo sợ, mà vẫn đứng vững và bắt đầu hồi phục dần trong năm nay, tuy chậm. Đây là điểm đáng mừng. Nếu tình trạng kinh tế khủng hoảng xảy ra lần này bắt nguồn từ thị trường địa ốc, thì nền kinh tế hồi phục nhanh hay chậm cũng tùy thuộc vào thị trường địa ốc. Ngoài ra, nhờ thị trường chứng khoán hồi phục nhanh hơn nhiều người dự tưởng trong năm qua mà nhiều người cảm thấy nhẹ nhỏm phần nào khi số tiền để dành hưu trí trong 401(k) đã lên lại khá nhiều. Mặc dầu tình trạng thất nghiệp chưa cải thiên được trong năm nay, nhưng thị trường chứng khoán sẽ tiếp tục tăng tuy không cao như năm qua. Riêng liên quan về thị trường chứng khoán ngoại quốc, nhất là các nước đang phát triển, các chuyên gia tài chính dự kiến vẫn còn khá hơn thị trường Mỹ trong năm Mới này. Nếu thập niên qua giá thị trường chứng khoán không khá như nhiều người mong muốn thì thập niên mới này có nhiều triển vọng hơn. Những ai dự định 10 năm nữa mới về hưu, nếu chịu chơi thì đầu tư $100,000 vào stock “tứ đại trụ” (mỗi công ty $25,000): Goldman Sachs, JP Morgan, Morgan Stanley và Bank of America thì cuộc đời hưu trí tương đối thoải mái.

Nguyễn Đình Khanh

(Tháng 1 năm 2010)