[ Trở về ]
bon ..bon
bon bon
Lạy Phật cho con thắng bầu cua tối nay
Lạy Địa cho con thắng x́ dzáxh tối mai
....cho con thắng luôn lô tô, bài cào ...hỉ
bon ....bon
bon ..bon....
THÁNG CHẠP nhớ ơi chợ Tết
(LTN (Exryu NCA) trích từ "Thương Nhớ Mười
Hai" của Vũ Bằng)
Đáng lư ra th́ công lên việc xuống như thế, vợ phải mệt đừ, nhưng tài thật, không những đă chẳng sao mà lại c̣n tươi hẳn lên là khác. Ấy là v́ làm việc nhiều mà quên mệt ? Ấy là v́ thời tiết ? Ấy là v́ thương chồng, thương con mà không quản ngại vất vả chăng? Đă đành là vào cữ tháng chạp ở Bắc Việt người ta thấy trong người khoẻ mạnh hơn cả những tháng vừa qua; đă đành có khi ḷng yêu thương làm cho người ta quên mọi nỗi buồn phiền cực khổ khi thấy những người thân yêu cuả ḿnh vui sướng; đă đành là có nhiều khi ham mê công việc qúa mà quên mệt mơi; nhưng bao nhiêu cái đó chưa thấm vào đâu với cái vui của người đàn bà khi thấy năm hết Tết đến, nhà cửa b́nh an, vui vẻ mà trong ḿnh lại có một số tiền dành dụm được từ trong năm, tạm đủ để mua bán cho bằng chị bằng em hầu ăn một cái Tết không to nhưng cũng không lùi xùi.
Năm nào chồng cũng bảo vợ:
- Thôi nhé, năm nay ăn thế nào xong thôi, chớ bày vẽ ra lắm, chỉ tổ ốm người, em ạ.
Và năm nào vợ cũng trả lời:
- Th́ nào có sắm sửa ǵ đâụ Chỉ có vài con gà con qué và một nồi cá kho x́ xằng ….
Ấy thế mà từ đầu tháng chạp, nhà chẳng có lúc nào rỗi răi. Vấn đề quần aó Tết đă giải quyết xong xuôi từ cuối tháng một rồi - v́ sợ đễ đến gần Tết mới lo th́ không có người nhận may - người vợ ngày nào cũng dậy từ tinh mơ đi chợ đễ bắt đầu mua các thứ đồ nấu cất sẵn một chỗ, v́ sợ đễ đến rằm tháng chạp mới mua th́ đă kém ngon mà lại đắt. Hầu ś, bong bóng bào ngư, bột ngọt, măng tây, vây cáÂtất cả những thứ đo cất sẵn cả vào trong chạn. Tuy vậy, cũng chửa yên tâm. Nhiều khi sực nhớ ra điều ǵ lại lấy cuốn sổ ra ghi.
- Phải thế mới được. Dạo này em nói trước quên sau, hỏng quá.
Này, c̣n phải mua mấy cái tranh gà lợn và hai ông “Tiến tài, Tiến lộc” đễ dán ở hai cánh cửa chính này; mua một hộp thuốc đánh đồ đồng này; lên trên phố Ḷ Rèn lấy hai con dao gọt thuỷ tiên đặt đánh này; mua thêm mộc nhỉ đễ gói gị thủ này …, nếu em quên, anh nhớ nhắc nhé: mai, thể nào cũng phải xuống ông Cả ở Khâm Thiên xin một ít lan chân cua về trồng.
Ở Hà Nội, đến Tết, nhà nào cũng phải có một cành đào hay cây mai, một chậu cúc, cụm hồng nhung hoặc một cặp đỗ quyên có hoa nở đỏ chói đễ cho vui nhà vui cửa; nhưng có những nhà đặc biệt quan niệm rằng Tết mà không có hai chậu lan chân cua đễ trưng bày th́ cái Tết kém hẳn phần rực rỡ. Bởi thế năm nào cứ vào đầu thánhg chạp, người vợ cũng tự tay trồng hai khúc xương rồng vào hai cái chậu sứ Giang Tây rồi lấy con dao nhọn khiá cầy xương rồng ra đễ ghép những cánh lan chân cua vào cho lan hút lấy nhụy xương rồng mà sống. Ghép lan như thế, phải làm từ đầu tháng chạp. Chừng một tuần, những lá lan trông như con cua bể căng nhựa, tươi lên trông thấy, và thường thường vào cuối tháng chạp th́ hoa nở sum sê, đỏ chói - nhưng đỏ một màu đỏ đặc biệt, nửa như màu chu sa mà nửa lại như màu cánh sen.
Người chồng vụng chân tay, chịu chết không thể làm được công việc đó, đành là phải đứng ở bên cạnh đễ xem có đỡ đần được việc ǵ chăng. Tủ chè sập gụ và bộ sa lông bằng gụ cẩn đá hoa đánh bằng xi không được, phải đánh bóng bằng lá chuối khô, đồ đồng đánh bằng tro và trấu, đă lau sạch rồi mới bôi thuốc đánh đồng; sàn gạch cứ đổ dầu lạc một đêm rồi lau đi, đợi đến hai mươi chín, ba mươi cọ bằng nước th́ mới bóng; mi môn, quần mà đem phơi sẵn một vài nắng chớ không th́ mốc đấy. Lăng ơi, con xem giùm mẹ cái tranh “Đông Phương Sóc ăn trộm đào” cuộn lại cất ở đâu, lấy xuống phơi nhân thể để nay mai treo ở ngoài pḥng khách đấy nhé.
Bao nhiêu màn ở bàn thờ đă thay hết rồi, c̣n cái mâm ngũ quả nhớ đem rửa sạch, Khanh ơi ! C̣n Khoái, con nhớ hai cái đèn lục lăng treo ở hai bên bàn thờ Phật, phải hạ xuống rửa các miếng kính bằng xà pḥng chớ cứ lau không, không sạch. Ấy đó, quang đi quẩn lại chỉ rặt những công việc vặt như thế mà hết cả ngày. Hết cả ngày mà cũng không hết việc. Cứ vào khoảng mồng mười trở đi, người vợ lại phải thức khuya để quét dọn bàn thờ, bầy biện lại mấy bộ đồ trà, mấy b́nh rượu thúy lục, thuư hồng bầy ở trên đầu tủ rồi đem hộp mứt ra rửa, cắt những miếng trang kim đễ bầy dưới những miếng kính ở cơi trầu, rồi ra sân vặn đèn thay nước của từng cốc, uốn lá và lấy nhũng cái tăm tách những cái ǵo thủy tiên ra để cho đừng chạm nhau. Nhiều khi đến lúc ấy th́ người chồng đă chợp được một giấc ngũ ngắn rồi. Nh́n xuống nhà thấy c̣n đèn, biết là vợ chưa đi ngủ, người chồng đằng hắng rồi xuống thang, nhăn mặt:
- Làm ǵ mà đến giờ này vẫn chưa ngủ ?
Biết là chồng khó tính, người vợ cười:
- Em sắp xong đây. Chỉ c̣n một it' nữa thôi , em để chậu thuỷ tiên này ra sân cho có sương rồi lên ngay đây mà.
- Một giờ hơn rồi đấy. Em cứ thức thế này ốm mất. Đă bảo cái tục ăn Tết phiền lắm, phải giản tiện đi một chút, cứ theo đúng thủ tục th́ theo làm sao cho được.
Ngọn đèn đêm bật lên rồi, gian pḥng ngủ ch́m vào trong một bóng tối xanh biên biếc. Bấy giờ người vợ mới thủ thỉ bên tai chồng:
- Th́ em cũng muốn giản tiện lăm đấy chứ, nhưng cũng giản tiện được có chừng thôi. Tết mà không trang hoàng một tí cho vui cửa vui nhà và sắm sửa lệ bộ mỗi thứ một ít, ḷng nó không yên, anh ạ.
Có lẽ là v́ từ bao nhiêu đời nay tổ tiên ḿnh, rồi đến ông cha ḿnh tin tưởng , rồi đến ḿnh đây tin tưởng là đất đai cũng như sinh vật, ngưng hoạt động trong những ngày cuối năm, lại bắt đầu sống lại, với sự trở về sắp tới của khí ấm. Từ quan niệm đó, người ta vui mừng trông đợi lúc cây cối và muôn vật trở lại cuộc sống b́nh thường và ao ước năm mới phải có một cái ǵ mới, một tiến bộ mới.
Người nông dân ao ước sản xuất nhiều, người thị thành ao ước khôn ngoan hơn, giàu có hơn, trưởng thành hơn. Bao nhiêu thù oán xếp lại, t́nh đ̣an kết được đề cao, sự lo buồn lộn xộn quẳng đi một xó. Người ta thăm hỏi nhau,
kiêng mắng chó chưởi mèo, kiêng hốt rác, rồi trồng nêu, vạch vôi vẽ cung tên , chẳng qua chỉ là để hy vọng năm sắp tới bản thân ḿnh, gia đ́nh ḿnh, làng nước ḿnh sẽ khôn ngoan hơn, khoẻ mạnh hơn, sing sản nhiều hơn. Người ta chúc mừng nhau, cầu trời khấn phật, chỉ là để xin các sức huyền bí viện trợ cho ḿnh. Sự hoang đường mê tín thường xuất phát từ một nhu cầu thực tệ Không theo như thế th́ không yên dạ Không yên dạ v́ sợ rông, v́ sợ xúi quẩy cả năm, mà không yên dạ v́ sợ việc này hay việc nọ trong năm, sẽ không được bằng năm cũ.
Em nghe thấy nói trước đây, ở chợ Đồng ( Hà Nam ), chợ Phủ Giầy ( Nam Định ), có những người đến phiên chợ cuốI năm thường cố mang một thứ hàng, bất kỳ nhiều ít, bất kỳ tốt xấu đi bán, chỉ mong bán chạy chớ không mong lất tiền. Bán như thế là bán cái xúi quẩy cuả năm cũ đi.
Cũng vậy, ở Nghệ Tĩnh trở vào Thừa Thiên ngày trước cũng có tục đến phiên chợ Tết th́ đem đồ đi bán và rao “có ai mua dại ra mua” và không cần bán mà cũng không cần ai trả lời mua hay là không mua.
Tất cả những tục lệ ấy, truy tầm ư nghiă sâu xa của nó, chỉ là biểu hiện nguyện vọng cuả dân tộc muốn cho mọi sự trong năm mới phải hơn năm cũ.
Em thiết nghĩ nếu ta có chỉnh trang nhà cửa, mua bán sắm sửa cái này cái nọ, cho cửa nhà vui vẻ chẳng qua cũng chỉ là theo truyền thống cuả dân tộc, lập lại cái nguyện vọng chung của dân tộc, nếu không có lợi th́ cũng chẳng có ǵ là hại.
- Nhưng mà mệt mơi, bận rộn, ốm người !
- Đó là ư nghĩ của anh, chớ em th́ thấy ḿnh có bận rộn mấy ngày này th́ đến Tết nghỉ ngơi, ḿnh mới càng thấy sự nghỉ ngơi thanh thả là qúi báu. Anh bảo người ở xa nhà xa cửa đến Tết lôi thôi lếch thếch vợ con kéo về quê ăn Tết c̣n mệt mỏi và tốn kém đến đâu,sao mà họ vẫn cứ về quê ăn Tết ? Không về là không ăn Tết, không ăn Tết th́ không thể yên tâm được. Có ai bắt buộc họ đâu, nhưng họ cứ về, v́ cách ǵ trong một năm họ cũng phải trở về nh́n lại bàn thờ, ngôI mộ, cây cau, cúng ông bà, thăm họ hàng làng nước một lần, mà lần đó phải là ngày Tết. Về quê ăn Tết, đối với tất cả người Việt Nam tức là trở về nguồn cội để cảm thông với ông bà tổ tiên với anh em họ hàng, với đồng bào thôn xóm; về quê ăn Tết tức là để tỏ cái tinh thần lạc quan ra chung quanh ḿnh, tỏ t́nh thương yêu cởi mở và biểu dương những tinh thần, những kỷ niệm thắm thiết v́ lâu ngày mà quên đi mất.
Riêng cái quan niệm về Tết đó đă cao thượng lắm rồi, nó khác hẳn đạo Phật, đạo Lăo, nó không tách ra khỏi cuộc sống mà lại đi vào cuộc sống, dựa vào cuộc sống mà vươn lên, nó thực tiễn và tiến bộ Anh ơi, ḿnh chỉ thông cảm sơ sơ cũng đă khỏe rồi. Thú thật với anh, em không thấy mệt một phút nào và em nói thẳng là em yêu Tết, mong Tết y như lúc em c̣n nhỏ vậy.
Chẳng lẽ em của anh yêu Tết, thích Tết, ham sắm Tết và thích trưng bày ngày Tết, anh yêu lại ngăn cấm em sao ?
Nghe vợ nói như thế, người chồng ớ người ra, không c̣n biết nói năng sao. Ờ thôi, em muốn làm ǵ mặc, nhưng có mệt mỏi, đừng than phiền đấy ! Nhưng cùng lúc nói câu ấy, người chồng thấy vợ đẹp trội hẳn lên, y như thể một thiên thần. Nghĩ cũng kỳ: ăn th́ khểnh, ngủ th́ ít, mà làm sao trong nhừng ngày gần Tết, vợ ḿnh lại nhanh nhẹn hơn, đôi mắt sáng hơn mà má cũng hồng hơn ? Người chồng cảm thấy rơ rệt như thế; hơn nữa, trong những buổi theo vợ đi chợ Mới Mơ, chợ Bằng, chợ Cầu Dền, chợ Đồng Xuân, chợ Đần, chợ Ngăm, chợ Đệp ...đông quá, chen chân không được mà sao vợ ḿnh cứ đi dẻo quẹo, không tỏ vẻ ǵ mệt mỏi, dừng chỗ này mua một thứ, rẽ ra dăy kia mua thứ khác, ôm đồm trăm thứ mà vẫn cứ tươi như thường.
Đất thi lầy lội, người th́ đông, chen chúc xô đẩy ồn ào, ḿnh mệt muốn đứt hơi, đứt ruột mà cứ phải đi theo xách làn mây lẽo đẽo, lắm lúc muốn thở hắt ra đi về; nhưng nghĩ thế mà thôi, chớ chợ Tết có một sức hấp dẫn kỳ lạ, muốn về nhưng lại cứ muốn đi, đi để xem thiên hạ mua bán, đi để xem bao nhiêu cái ngon, cái đẹp cuả quê hương, đi để xem ......chợ Tết.
Họ vui vẻ kéo hàng trên cỏ biếc,
Những thằng cu áo đỏ chạy lon xon,
Và cụ già chống gậy bước lom khom,
Cô yếm thắm che môi cười lặng lẽ.
Thằng em bé nép đầu bên yếm mẹ,
Hai người thôn gánh lợn chạy đi đầu.
Con ḅ vàng ngộ nghĩnh đuổi theo sau,
Sương trắng đổ đầu cành như giọt sữa;
Tia nắng tía nháy hoài trong ruộng lúa,
Núi uốn ḿnh trong chiếc áo the xanh;
Đồi thoa son nằm dưới ánh b́nh minh,
Người mua bán ra vào đầy cổng chợ.
Con trâu đứng vờ dim hai mắt ngủ,
Để lắng nghe người khách nói bô bô,
Anh hàng tranh kĩu kịt quẩy đôi bồ,
T́m đến chỗ đông người ngồi dở bán.
Mấy thầy khóa g̣ lưng trên cánh phản.
Tay mài nghiên hi hoáy viết thơ xuân;
Cụ đồ nho dừng lại vuốt râu cằm,
Miệng lẩm nhẩm đọc vài câu đối đỏ;
Bà cụ lăo bán hàng bên miếu cổ,
Nước thời gian gội tóc trắng phau phau.
Chú hoa man đầu chít chiếc khăn nâu,
Ngồi xếp lại đống vàng trên mặt chiếu;
Áo cụ lư bị người chen sau kéo,
Khăn trên đầu đương chít cũng tung ra.
Lũ trẻ con mải ngắm bức tranh gà,
Quên cả chị bên đường đang đứng gọi.
Mấy cô gái ôm nhau cười rũ rượi,
Cạnh anh chàng bán pháo dưới cây đa.
Những mẹt cam đỏ chói tựa son pha,
Thúng gạo nếp đong đầy như núi tuyết,
Con gà trống mào thâm như cục tuyết,
Một người mua cầm cẳng dốc lên xem …
Chợ tưng bừng như thế đến gần đêm ......
Không nhớ nhà thơ nào đă tả chợ Tết như thế nhỉ ? Mệt quá, anh ta cũng chẳng buồn nghĩ xem là ai nữa, th́ vừa lúc ấy vợ lại từ dăy hàng hoa quả xách một cặp gà sống thiến bảo ḿnh ngồi canh để đi mua thêm mấy chục cam sành rồi về.
Ngồi trên cái ghế thấp lè tè, làm một khói thuốc hăm với nước trà tươi nóng, người chồng lại lim dim con mắt nh́n qua làn khói th́ thấy người lố nhố đi lại y như trong một bức phim màu vậy. Cái yếm sồi cuả cô gái quê khéo đa t́nh lại đeo một lá bùa vàng; chiếc quần là ống sớ của chàng trai chống chiếc gậy tre làm nổi bật cái áo tam giang cuả cô gái bán dưà; ông thầy bói chít khăn nhiễu nước dưa có nh́n thấy quái ǵ đâu mà sao cứ nghển nghển trông vào những bức câu đối đỏ cuả ông đồ bán chữ ? Đây là tiếng ới, đó nọ câu cười; mấy ông lái trâu nói thứ tiếng ǵ mà nghe như tiếng xạ phang, c̣n các bà bán cây sao hôm nay ăn trầu tươi thế ? Nhưng tất cả ...... tất cả đều thua hai chị em cô hàng bán chiếu cạp điều cười đă xinh, ăn nói lại t́nh, ô hay, sao chiếu chất cao gần nóc chợ mà ḿnh lại thấy như có hoa nở ở chung quanh ?
Th́ ra chợ Tết có một sức hấp dẫn kỳ lạ thật: nh́n vào cái ǵ ḿnh cũng thấy đẹp, trông người nào ḿnh cũng thấy tươi,thấy cái ǵ ḿnh cũng muốn mua. Cái ống bương cắt chéo góc, ngày thường ai mà thèm để ư, ấy thế mà ḿnh cũng muốn mua để về trồng mấy ǵo lan “đồng tiền” ; cái chút-chít bằng đất ra cái chết ǵ, ấy thế mà ḿnh cũng muốn mua cho trẻv́ bây giờ ở phố phường không có bán mà cả đến hai chị em cô bán chiếu nọ ḿnh cũng muốn mua luôn đem về v́ ngộ quá, y như thểmột cặp búp bê Nhật Bản. Nhưng mà nghĩ một cách tội lỗi thế thôi, và chỉ tán lếu tán láo tí tí thôi, chớ đâu dám đi sâu quá ...
Phải chi đây là là “phiên chợ cưới” th́ ḿnh đâu có ngán.
Phiên chợ cưới ......Phiên chợ cưới ...Ờ phải rồi, nhớ lại lúc vợ chồng chưa lấy nhau, người chồng rộng cẳng thường vẫn bỏ nhà đi ăn Tết lang thang, có khi ở nhà con hát đàn, có khi ở một vùng quê, lại cũng có khi ở một vùng sơn cước. Anh ta nhớ có một năm lên vùng Tam Đảo chia tỉnh Vĩnh Yên với Thái Nguyên, anh đă đi một phiên chợ đặc biệt cuả đồng bào người Mán ở mấy tỉnh Vĩnh Yên, Thái Nguyên, Tuyên Quang, Phú Thọ, phiên chợ cưới. Chợ cưới họp vào ngày mai mươi nhăm tháng chạp tại xă Tam Long, huyện B́nh Xuyên, tỉnh Vĩnh Yên, ở ngay cổng làng Tam Long, giữa cánh đồng, bên một con sông đào nhỏ nước trong văng vắt.
Từ mười giờ sáng đến năm giờ chiều, các trai gái, hoặc là đi một ḿnh hoặc là cùng đi với bà con thân thích, kéo nhau đến chợ - nơi mà ngày thường mấy xă ở quanh vùng vẫn họp nhau buôn bán. Nhưng hôm nay th́ một con cá, một lá rau cũng không có, v́ đồng bào ở đây vẫn mua bán xong xuôi từ mấy hôm trước rồi. Hôm nay, trai gái ăn mặc chỉnh tề, đến đây là đễ giao duyên và t`inh tự với nhau. Có cặp thề sông hẹn núi, có đôi ước hẹn một ngày chồng vợ vuông tṛn; lại có những t́nh nhân trao đổi cho t́nh nhân những món quà kỷ niệm. Khe suối, bụi tre, đồi cây, bờ ruộng, chứng kiến bao nhiêu mối t́nh thơ mộng, dường như cũng rung động một cách khác thường, tươi lên một cách khác thường. Những cái phá sặc sở, những cái khăn, những đôi hài sảo thêu xanh viền đỏ với bao nhiêu hoa tai bạc, ṿng cổ bạc, ṿng cổ vàng, ṿng tay đen, ṿng chân tím giao hoan với mây ngàn trắng màu bạc cũ, gió núi biêng biếc màu bằng lăng làm cho phiên chợ cưới và bao nhiêu cảnh vật ở chung quanh có một vẻ huyền ảo lung linh như một buổi quần tiên đại hội trong một thửa vườn thần thánh trên Thiên Đ́nh.
Phiên chợ cưới ......Chớ sao ? Tiên cũng lấy nhau chớ đâu chỉ có người phàm trần mà thôi.Cô sơn nữ và chàng trai vùng Tam Đăo quanh năm vất vả v́ ma chay, giỗ chạp, nuôi trâu ḅ, gà lợn và đi rừng cắt đông trùng hạ thảo, mộc nhĩ, hái lá kim giao, quên làm sao được phiên chợ cưới cuối năm; hết năm nọ đến năm kia, bọn này thành vợ thành chồng th́ bọn khác lại kế tiếp đi chợ cưới Tam Long để gắn bó keo sơn, kết nên nhừng cuộc ân ái đẹp như trăng thu, trắng như tuyết núi.
Thả hồn về chợ Tết ở Kinh, người chồng tiếc không biết bao nhiêu là cái đẹp đă qua và cảm thấy tức bực con người ở đây sao vất vả tấm thân v́ nhiều thứ phù hoa qúa. Năm hết Tết đến rồi, ḿnh ĺ đến mấy đi nữa
cũng cứ là thấy sốt ruột v́ nhiều công việc chờ đợi quá. Hôm qua, vợ đă giông lên là nhớ việc ǵth́ phải làm ngay, chớ để dồn lại đến ngày chót, làm sao cho kịp: lần này về, cách ǵ th́ cũng phải lo: “gửi Tết”. Ḿnh là ngành thứ phải đem đồ lễ đến nhà gia trưởng: gà vịt , hoa quả, vàng hương; những ngành trực thống phải “gửi”vàng hoa, c̣n những ngành khác th́ dùng vàng hồ hoặc vàng lá. Vàng hồ là một thứ vàng gốm, một phần ba những thoi vàng ở lớp trên làm bằng giấy bồi vàng, c̣n hai phần ba lớp dưới là những thoi bạc làm bằng giấy bồi trắng có dính mặt kính, trang kim. Vàng hoa làm toàn bằng giấy màu vàng , cũng có dính mặt kính, trang kim như vàng hồ nhưng nhiều hơn, tượng trưng cho vàng thoi, do đó mỗi ngh́n vàng là một ngh́n thoi nhỏ. “Gửi Tết” nhà gia trưởng mà không có vàng, không được.
Gửi Tết rồi lại phải lo biếu Tết. Bao nhiêu bạn bè thân thích xa gần buôn bán, giao thiệp với ḿnh, làm ơn làm huệ cho ḿnh, nhất thiết phải moi trí óc ra mà nhớ cho kỳ hết để đem đồ đến biếu. Biếu như thế không phải là đút lót, mà chỉ là để tỏ cái tinh thần thương yêu, cởi mở, thực thi quan niệm “thêm bạn bớt thù” , san bằng những mâu thuẩn để cho người ta có dịp biểu thị những t́nh cảm , những ư niệm thắm thiết mà người ta không biểu thị được trong những ngày thường trong năm phải làm ăn vất vả, đầu tắt mặt tối không có th́ giờ viếng thăm nhau, tṛ chuyện với nhau lâu.
Xong được mấy công việc đó th́ cũng đă đến rằm, mười sáu rồi. Đến cái ngày ấy, anh thấy thời gian đi nhanh một cách tệ hại. Dù anh lơ là với Tết cách nào đi nữa, anh cũng cứ thấy tim anh rộn ràng lên, anh không biết phải làm việc ǵ trước, việc ǵ sau và anh thấy rằng mặc dù là bỏ giấc ngủ trưa, những ngày cuối năm ấy quả là đi nhanh qúa, nhanh như “bóng câu qua cửa sổ” - cái danh tư rất sáo mà lúc nhỏ anh vẫn viết trong tờ “com-pờ-li-măng” đọc chúc mừng thầy giáo trong buổi học tất niên viết trên một tờ giấy rất trắng vẽ một bó hoa buộc bằng một cái băng tam tài !
Th́ ra ḿnh trách vợ bận rộn về Tết, ốm cả người, mà chính ḿnh từ rằm tháng chạp trở đi cũng bận rộn, vất vả y như vợ vậy. Cái việc mua giấy hồng điều rắc vàng để nhờ ông Cả Nam viết câu đối dán ở cột trước cửa và ngoài sân; cái việc mua trầm để đốt trên bàn thờ; cái việc đi chọn pháo Công Tường Cát để đốt đêm giao thừa vào ba ngày Tết, nhất định ḿnh không đảm trách th́ không được. Cũng không được, nếu sắm sửa Tết tàm tạm xong xuôi mà ḿnh lại không cùng với vợ đi thăm Tết gia tiên nội ngoại để viếng các cụ, đắp lại mộ các cụ và thắp nhang mời các cụ về ăn Tết với con cháu trong nhà. Trước đây, làng Đáp Cầu, huyện Vơ Giang tỉnh Bắc Ninh có cái lệ đi thăm mộ gia tiên hàng năm ấn định vào ngày ba mươi tháng chạp nếu là tháng đủ, hay hai mươi chín nếu là tháng thiếu. Nhiều làng khác cũng theo như thế. Nhưng sau này, đời sống xô bồ, có thay đổi đi chút ít, người than`h thị đi thăm mộ ông bà cha mẹ sớm hơn một chút, có khi trước ngày ông Táo lên chầu Trời, có khi sau vài ngày.
Thực t́nh, cái giống nhà văn, nhà báo có lúc đáng yêu thật, nhưng có một vàI khi cũng làm cho đàn bà bực cả ḿnh. Cái ǵ lại đem cả ông Táo ra chế nhạo là “đội mũ đi hia chẳng mặc quần”? Cái ǵ lại đề nghị bỏ tục lễ ông Táo mà cho như thế là dị đoan ? Cái ǵ mà năm nào cũng nhạo ông Táo “lập bô” lên với Trời về các việc xảy ra dưới trần ? Muốn nói ǵ th́ nói, người vợ, đúng ngày hai mươi ba tháng chạp, cứ phải đủ lệbộ lễ tiễn ông Táo lên trời th́ mới yên ḷng.
- Ḿnh là người trần mắt thịt, biết thế nào là dị đoan hay không dị đoan, biết thế nào là Tây Phương có lư hay Đông Phương có lư ? Ai bảo phản khoa học em chịu, mà ai bảo cái tục này do quan lại phong kiến đặt ra để ngu dân, lại cũng chịu luôn; nhưng lễ tiễn ông Táo vẫn cứ lễ tiễn như thường v́ không làm như thế th́ em ăn Tết không ngon. Tộ ǵ ḿnh lại khổ thân ḿnh như thế ?
- Nhưng mà nó buồn cười, em ạ. Tiễn một ông vua bếp cưỡi cá chép lên chầu trời, c̣n có cái ǵ nực cười bằng !
- Nói như thế, thật hay, thật đúng. Nhưng mà ta cũng nên biết rằng ta thờ kính ông Táo có phải là ta thờ kính cái ông vua bếp cưỡi cá chép lên chầu trời đâu ! Cũng như ta trồng nêu, vẽ vôi bột, gói bánh chưng, dọn cửa lau nhà, kiêng cữ chửi mèo mắng chó, ta tiễn ông Táo là để chứng tỏ tính chất đồng nhất cuả xă hội, v́ biết ăn Tết tức là tầm mắt ta đă vượt được cái tổ chức thị tộc bộ lạc chật hẹp để sống với nhau rộng răi hơn trong sự đ̣an kết cuả nhiều thị tộc bộ lạc thống nhất với nhau về quan niệm, nghi lễ cũng như về thời gian.
Đấy là lúc tổ chức gia đ́nh đă có cơ thay thế cho tổ chức thị tộc. Sự thờ cúng ông Táo và sự tiễn đưa ông Táo lên trời hôm hai mươi ba tháng chạp chứng tỏ rằng người ḿnh lúc ấy đă tổ chức than`h gia đ́nh nhỏ, mà cái bếp cuả ông Táo là tượng trưng cho gia đ́nh, cái bếp là cái đơn vị nhỏ nhất cuả xă hội. Cái gia đ́nh ấy, cái đơn vị ấy đồng nhất từ Bắc vào Nam cho nên không có kẻ nào chia rẽ được Nam và Bắc.
Nếu bảo tiễn ông Táo là mê tín dị đoan th́ cả nước ta đoàn kết ngay cả trong sự dị đoan, mê tín: ông Táo ở Bắc, hôm hai mươi ba tháng chạp, lên chầu trờicưỡi một con ngựa yên cương chĩnh chạc, c̣n ở trong Nam th́ giản dị hơn, đồng bào ta cúng ông một cặp gị - cặp hia để co ông đi lên Thiên Đ́nh cho lẹ !
Người chồng đùa dai, chọc nữa:
- Người ta bảo là ông Táo tham nhũng lắm, chẳng biết có đúng không ? Ai mà lễ ông chu đáo, ông tâu tốt, ai không có ǵ, ông truy ......
- Đấy là nói đùa. Nhưng nếu căn cứ truyền thuyết mà bàn th́ ông Táo nếu ăn tiền có muốn tâu bậy cũng không thể được. Là v́ - lại theo thần thoại - các cụ ngày xưa chống tham nhũng triệt để chớ đâu có như bây giờ. Anh quên mất rồi ư ? Tháng mười ta có lễ Song Thập là ngày lễ gần cuối năm, có tên là Hạ Nguyên.
Đó là theo tục lệ nhà Phật .
Nhưng theo truyền thuyết th́ ngày song thập, tức là ngày mồng mười tháng mười, trên Thiên Đ́nh, Ngọc Hoàng Thượng Đế sai một sứ thần là Tam Thanh xuống kinh lư trần gian để kết toán những điều lành hay dữ trong một năm qua để làm biên bản tâu lên Ngọc Hoàng minh xét. V́ thế vào ngày ấy, dân chúng lập bàn thơ hương án để rước điều lành, tránh điều dữ trong dịp thăm viếng cuả sứ Tam Thanh, đồng thời sửa soạn cơm canh cúng ông bà cha mẹ qua đời và cầu Trời Phật phù hộ cho mạnh khoẻ, ăn nên làm ra, tai qua nạn khỏi.
Như vậy là trước ngày ông Táo lên chầu Trời hai tháng th́ đă có một phái đ̣an điều tra xuống dưới trần để xem xét t́nh h́nh rồi, các ông Táo cuả các gia đ́nh gan có bằng gan cóc tiá cũng không dám khai gian nói bậy.
Nói câu này, nhất định có người sẽ bảo là ḿnh nịnh vợ, nhưng có thế nào cứ nói thế, không sao; tôi thích nghe những truyện truyền kỳ như thế nhưng từ buổi di cư vào miền Nam ít được ai nói tới thành thử lắm khi cũng nhớ, mà đời h́nh như cũng kém thơ mộng đi một chút. Có lẽ cũng chính v́ thế mà ăn mười tám, mười chín cái tết ở đây, vào ngày ông Táo chầu trời, không thấy ai cúng cá chép, ḿnh có khi cảm thấy như nhớ cái ǵ đẹp lắm mà mất đi không c̣n thấy nữa. Tôi nhớ Bắc Việt vào những ngày hai mươi ba tháng chạp , tiễn ông Táo lên Thiên Đ́nh, cái không khí nó khang khác chứ không như thế này ... Từ sáng tinh sương, chưa bước chân xuống giường, tôi đă nghe rao ơi ơí ở khắp các nẻo đường: “Ai mua cá ông Táo không ?”,” Cá ông Táo không nào ? “. Nghe như thế, tự nhiên ḷng ḿnh bỗng nao naov́ biết rằng có cá ông Táo là sắp đến Tết rồi. Không thể nào nằm được nữa. Ḿnh ra xem th́thấy những bà bán hàng gánh hai cái thùng sơn đi vắt vẻo đôi tay, như chạy, để bán vội cho hết hàng, kẻo c̣n phải về sớm để sắm sửa tiễn ông Công lên chầu Trời tâu việc hàng năm của mỗi gia đ́nh. Ông Công đó là thần Trương Đàn hay Tử Quách, chỉ phụ trách riêng việc về việc bếp núc, c̣n Thổ Điạ trông nom việc nhà, Thổ Kỳ có nhiệm vụ coi về chợ buá và tăng gia sản suất cho đàn bà.
Thổ Công, Thổ Điạ, Thổ Kỳ là ba nhân vật trong truyện truyền kỳ “hai ông một bà”mà dân gian đều biết: hai ông là Trọng Công và Phạm Lang, c̣n một bà là Thị Nhi cùng chết trong một đống rơm. Để kỷ niệm ba người cùng chết một lần vào ngày gần Tết, dân chúng làm cái bếp ghép bằng ba ḥn gạch đều nhau bắt góc. Ở giữa, có để một ḥn đá: đó là tên đầy tớ xông vào đám cháy để cứu chủ không được mà cũng bị chết lây. Thường thường, ai cũng tưởng lễ tiễn ông Táo là ngày cuối cùng trong một năm, thật ra sau đó hai ngày c̣n lễ tiễn ông vải, lễ tạ trường và lễ tất niên.
Trong lễ tiễn ông vải, người ta đem hết cả những chân nhang trong bát hương đốt quanh năm ra đổ xuống sông hồ hay đốt đi và thay tro khác vào bát hương. Nhân lúc con cháu dọn dẹp, bày biện lại bàn thờ, ông vải thừa dịp đi chơi vài ngày để chờ lễ Giao Thừa lại trở về ăn Tết với con cháu trong nhà.
Ít lâu sau này, lễ tạ trường đă bỏ v́ chữ hán hết thời, nhưng lễ tất niên th́ vẫn giữ nguyên c̣ bay ngựa chạy từ đồng ruộng đến thị thành: đúng ngày ba mươi tháng chạp, dân chúng làm cỗ ăn mừng và gọi là cỗ tất niên. Ăn xong bữa cỗ này buổi sáng, đến mười hai giờ đêm là lễ giao thừa đánh dấu lúc hai năm mới cũ giao tiễn nhau, pháo nổ đ́ đùng, thiên hạlũ lượt kéo nhau đi lễ đầu năm hái lộc.
Em ở ḿnh đây, trời nắng lắm
Sài Thành không biết có Xuân sang.
Xuân này xứ Bắc ra sao nhỉ,
Đào có hây hây ? Cúc có vàng ?
Câu đối có c̣n ôm đỏ cột,
Nêu dài tiếng khánh có khua vang ?
Nói đến Tết ở miền Bắc th́ trăm nhớ ngh́n thương, chớ đâu chỉ có đào, câu đối và cây nêu như nhà thơ xa cố quận nhờ nhạn đưa thư về hỏi thăm chị Trúc ? Nằm ở nơi đây là đất mà có khi ngườI ca ngợi là mỗi khi Tết đến “dưa hấu chất cao hơn nóc chợ”, người xa nhà nhớ nhất cái mưa xuân bay nhè nhẹ như hôn vào môi, vào má người ta, thay thế cho cái mưa phùn dem buốt lạnh thấm vào da vào thịt; nhớ những con đường hoa láng láng, thơm thơm như có bàn tay ai lau rửa thay thếcho cái lầy lội, ướt át kéo dài từ tháng một sang đến thượng tuần và trung tuần tháng chạp; nhớ những hoa mận, hoa đào đú đởn múa may trước gió hiu hiu thay thế cho những cành khô nghèo nhựa nằm chết chóc trong giá rét trước ngày đông chí.
Tài thế, lập xuân rồi là thời tiết đổi thay liền ! Thảo nào, sách Thích Danh
giải nghĩa Xuân tức là xuẩn, nghĩa là cưạ động, muôn vật đến mùa ấy cựa động mà sống dậy. Người đàn bà Trời đă cho đẹp, lập xuân rồi tự ḿnh cũng thấy mắt biếc hơn, má hồng hơn, ngực tṛn hơn và cảm thấy như nhấp một thứ men nồng làm cho ḷng phơi phới.
Đêm qua hoa nở nhị vàng,
Sáng ngày thiếp thấy bóng chàng áo xanh.
Chàng áo xanh về quê ăn Tết thấy cô gái đa t́nh, mấy mà không thấy ḷng rạo rực thương yêu và thốt ra lời t́nh tứ:
Vườn em có choẻn cau non,
Nhà anh có chiếc cơi son đợi chờ.
Thậm chí đến bậc lăo đại, bạc cả mái đầu, thấy hoa xuân hé miệng ra cười cũng cảm thấy con tim muốn nói lên nhừng lời yêu thê thiết.
Ai ơi, chơi lấy kẻo chầy
Xem hoa bốn mắt đi giầy ba chân.
Yêu tháng chạp không biết bao nhiêu, nhưng yêu nhất là những ngày giáp Tết, thời tiết sao mà đĩ thế, con mắt tấm ḷng sao mà đong đưa thế, lời nói, tiếng chào sao mà duyên dáng tơ mơ thế.
Tôi yêu hết và tôi nói là trôi yêu hết: yêu ngọn cỏ gió đùa, mây trôi lăng đăng, ngọn núi đồi sim, nhựa cây mac.h đất, yêu con sâu cái kiến nằm co ro trong tổ bấy giờ trỗi lên t́m lá mới hoa non, yêu cô gái mặc quần lĩnh hoa chanh lại cài một cánh hoa hồng trên mái tóc, yêu con bướm đa t́nh bay lượn trên giàn hoa thiên lư, cái áo nhung xanh nổi bật lên trong vườn quít đỏ, cam vàng, trông mới lại càng yêu những giọt mưa bé tỉ ti đọng lại trên nhung mướt làm cho người đẹp óng a óng ánh như thiên thần trong mộng. Cũng may mà cứ vào tháng chạp, ở đây, thỉnh thoảng lại có những đêm xanh gió thổi hiu hiu làm cho người thức khuya cảm thấy da tê tê, lành lạnh mà nghe như thấy Tết đến xuân về trước ngơ nên cũng nguôi ngoai được phần nào, chớ cứ nắng chói chang, khô héo liền liền th́ chỉ thương nhớ mà héo hắt đi, sống làm sao cho nổi.
Tết ở đây thiếu ǵ văi lụa của Thái Lan, Đại Hàn, thiếu ǵ đồ ăn thức uống cuả Nhật, của Mỹ, thiếu ǵ trái ngon, gái đẹp “lô can”, nhưng cơn cớ làm sao mỗi khi có sự giao tiễn đôi mùa th́ ḷng lại hướng về quê cũ xa xưa, mơ lại ngày nào cùng vợ đi mua đôi ba chậu cúc vàng, quất đỏ, rồi về ăn quấy quá cho xong để lại đi ù lên Ngọc Hạ mua mấy cánh mẫu đơn về để cắm b́nh, không quên vài tấm giấy đỏ để gói tiền mở hàng cho trẻ, một chai Mai Quế Lộ hay Sử Quốc Công, hai vợ chồng dưới mưa riêu riêu dặn nhau phải nhớ mua một hộp trà Thiết Quan Âm vỏ thiếc và xẻ vài chai rượu nếp cẩm hạ thổ từ tháng tám !
Nhớ lại như thế th́ quên làm sao được vào những ngày hai mươi bốn, hai mươi lăm vợ thức từ bốn năm giờ sáng, khoác một cái áo lạnh trên ḿnh ngồi giữa sập sắp xếp các món đồ đem đi biếu Tết những bạn bè thân thiết. Đó là cả một vấn đề phức tạp: hộp trà Thiết Quan Âm vỏ thiếc để biếu ông Long đă đành rồi, nhưng ông Luận hôm qua đă cho rượu, chả lẽ ḿnh lại biếu rượu nữa, thôi hay là biếu cân mứt và chục cam Xă Đoài. Hộp kẹo này đưa sang bác Thanh Châu; chị Sen ơi, hai hộp trà mạn sen tự tay mợ ướp đây là để dành cho ông Chung, ông Chước; nhưng đến Nguyễn Dân Giám đây quả là khó nghĩ. Hôm hai mươi ba mới rồi, để đánh dấu tập “Dưới Rặng Thông” in làm phụ bản số Tết,anh ta sai người làm đội một cái quả to bằng cái nia từ hàng Cân đến hàng Da, đầy đủ bún thang, chả quế, gị lụa, nước suưt, bào ngư, hầu ś, cuốn; bây giờ biết đem biếu ǵ đây ? Ây, chỉ có thế mà nghĩ măi không biết làm ăn ra thế nào.
Ôi chao cứ suy nghĩ vơ vẫn măi thế này, bực lắm. Người chồng nại cớ đi lấy “cái phong b́” của nhà báo tạ ơn nhân dịp cuối năm, rủ bạn hữu đi ra ngồi “Lơ Lắc” uống lót dạ vài cái “pun sô” và trông mưa bay trên hồ Hoàn Kiếm, ngâm bài thơ điên.
Có linh hồn, tôi đem cho trọn vẹn,
Vốn nhà ngheo, không quen cảnh bán buôn,
Đến những kẻ mới vờ duyên hứa hẹn,
Tôi cũng cho trọn vẹn cả linh hồn.
…
Điên ! Điên ! Điên ! Và say nữa, xin say,
Điên đến chết và say cho đến khóc.
Say thêm nữa ! Phút chốc điên ngà ngọc !
Dốc máu buồng tim, giết hồn lấy xác !
Ta cao dâng tế lễ đấng Thiêng Liên.
Nhạc đâu rồi ! Lễ vật sắp đưa lên,
Xin mau nổi cho hồn ta rung động ...
Yêu Tết không biết bao nhiêu, nhưng yêu nhất là những ngày hai mươi chín, ba mươi anh em say suốt ngày, tơ ḷng rung động như điên, chè chén ở quán này chưa đă lại sang tiệm khác đập phá ầm ầm. Mà để làm ǵ ? Chỉ là để tỏ rằng ḿnh là nhừng người văn nghệ bị đời bạc đăi nhưng nỏ cần ai cả, mục hạ vô
nhân ......
Quan niệm đời một cách sai lầm như thế, chúng tôi tuy vẫn tự cao tự đại và thỉnh thoảng lại lên cái mặt sầu đời, bỏ cả lễ giao thừa, đi một ḿnh ở ngoài đường để suy tư, và suy tư măi chẳng thấy tôi ra cái ǵ th́ t́m một cái ǵ trác táng để liều thân hoại thể. Thuốc phiện. Trai gái. Rượu chè. Chúng tôi không chê bất cứ một thứ ǵ làm cho con người sa đoạ. Nhiều khi đi đến gần sáng mới về mà vẫn thấy người vợ c̣n thức với con để xem lại nồi cá kho, gói mấy cái gị gà, thái củ cải, cà rốt để sáng hôm sau nêm vào đồ nấu hoặc vừa quấy một xanh chè đậu vừa ngồi trông nốbánh chưng luộc ở ngoài sân,người chồng cũng cảm thấy hơi se ḷng một chút nhưng lại tự ḿnh tha thứ ḿnh liền, chỉ v́ lẽ là ngày Tết, người đàn ông có thể tựcho phép sống ra ngoài ṿng ḱm toả từ ngàn xưa ấn định, mà cũng là để giải phóng bao nhiêu trói buộc, với hy vọng năm mới sẽ đua lại nhiều may mắn hơn năm cũ.
Về khuya, bắt tay bạn hữu ra về, đi thơ thẩn trên đường hoa một ḿnh, anh thấy trong ḷng anh cũng căng lên một thứ nhựa như cây cỏ và h́nh nhưcó những bàn tay bé nhỏ mơn man trái tim anh lúc ấy đập mạnh hơn v́ máu chảy dồn dập và nóng hổi.
Lúc ấy, nhà đă trang trí xong xuôi. Đèn nến thắp la liệt trên bàn thờ. nh́n vào chỗ nào cũng thấy khói hương nghi ngút. Cây đào và những cành mẫu đơn in bóng lên tường làm cho anh ngỡ ḿng đương đứng trước một bức tranh cổ cuả Tàu. Ở ngoài kia, có tiếng ǵ nhỏ bé như tiếng sóng xa xa mà lại như tiếng đàn hát cuả thần tiên, tiếng chuyển ḿnh cuả sông hồ, cuả lộc cây, cuả giàn hoa thiên lư ?
Người chồng ngờ đó là tiếng cuả mùa xuân, nhưng không nói cho ai biết, lẳng lặng mở b́nh Mai Quế Lộ, rót ra hai cốc nhỏ mời vợ một, c̣n ḿnh uống một. Thỉnh thoảng, ở ngoài sân lại có tiếng tạch, tiếng đùng: ấy là lúc các trẻ trong
nhàbắt đầu “đốt pháo một” tung lên trờị Mùi thuốc pháo thơm thơm bay vào trong nhà làm cho cả vợ cả chồng hơi ngột, nhưng ngột một cách du dương.
Trong khi ấy, từ xa xa vọng lại tiếng ống bương nện xuống đất đều đều, hoà với những tiếng hát trầm trầm, bổng bổng cuả những em đi “súc sắc súc sẻ” ca ngợi sự hoà ấm cuả gia đ́nh “có rồng ấp trên gi+ường cao, có rồng chầu dưới giường thấp” và chúc cho ai nấy “sinh đẻ những con tốt lành, những con như tranh, những con như vẽ” , sống lâu một năm tuổi lẻ mà lại giàu có đề đa, có voi buộc trong tàu, có ngựa giỡn nhau trên cỏ ….
Cái Tết đẹp nhất, mê ly nhất chính là ở vào giây phút thần tiên đó. Lát nữa, cúng kiến trời đất tổ tiên xong rồi, người vợ thoa tí phấn, điểm một giọt hồng lên má rồi bận cái áo nhung màu hoa sim cùng chồng và con mở cửa đi ra đền Ngọc Sơn, rẽ sang đ́nh Hàng Trống, đi lên Hồ Tây, vào đền Quang Thánh lễ giao thừa, rồi người th́ cầm cành lộc, người cầm hương lộc, đi thong thả về nhà, sự mê ly c̣n gấp trăm gấp ngàn lần nữa.
Những đêm như thế thưởng thức cho đến gần sáng bạch cả nhà mới đi nằm. Là v́ về đến nhà, c̣n bao nhiêu việc nữa chớ đă được nghỉ đâu. Mở cửa vào xông đất lấy. Khoái và Lăng chạy ngay vào buồng khách lấy bánh pháo Điện Quang ḍng từ trên mái xuống đốt lấy may; vợ th́ lễ ś sà ś sụp; xong rồi cả nhà quay ra ăn uống, nếm thư này một tí, nếm thứ kia một tí, rồi tṛ chuyện, rồi lập chương tŕnh đánh tam cúc và rút bất, bắt đầu từ tối mồng hai, rồi chồng mở hàng cho vợ. vợ mở hàng cho con Âối, cứ thức đến sáng bạch mà vẫn cứ được đi, nhưng sợ là mai mệt nên hai ba giờ sáng là phải đi ngủ cả.
Chắng biết lũ trẻ đi nằm như thế có ngủ được không, chớ người chồng mơ lại lúc ḿnh c̣n nhỏ, nhớ mang máng rằng giấc nhủ đêm ba mươi Tết chập chờn, không mấy khi ngon. Ấy là tại vào cái thuở thanh b́nh ấy, pháo đốt suốt cả đêm không ngớt một phút nào, người đi lễ đông nườm nượp, lại thêm có những người có lẻ v́ vui quá cứ ngửa mặt lên trời đi ngâm thơ bô bô ở ngoài đường !
Ôi những đêm giao thừa xa xôi, những đêm giao thừa cực lạc, đi không bao giờ trở lại, ta chẳng c̣n thấy thần thánh xuống trần để vui cuộc đời trần tục, ta chẳng c̣n thấy Đức Tín ngời lên trong ánh mắt cuả muôn người Cố nhân ơi, cố nhân ơi đem theo biết bao nhiêu hương vị đậm đà cuả kiếp sống khiến cho những giao thừa c̣n lại chỉ là thừa mà thôi ......
Em ở ḿnh đây, trời nắng lắm,
Sài Thành không biết có xuân sang
Một đêm trăng khuyết đầy thương nhớ,
Đất Bắc xa vời không tiếng vang.
...Ôi, vườn dâu cũ ai cười đó,
Xào xạc bên sông tiếng chợ tàn.
Mưa bay đầy ngơ hoa đào rụng.
Này đă giao thừa pháo nổ ran ...
Ờ phải, ở đây pháo cũng nổ giao thừa, nhưng c̣n đâu là bầu không khí dịu hiền của những người trước nữa. Bao nhiêu bè bạn giờ này đây đă về với gia đ́nh. Người chồng cô chích cảm thấy ḿnh lẻ loi, xa vắng hơn cả boa giờ hết, đi tha thẩn một ḿnh trên các đường phố giới nghiêm, thỉnh thoảng lại có bóng một gă công an ch́m và cảnh sát cùng quân cảnh bảo vệ an ninh trong bóng tối.
Xa xa tiếng nổ như điên.
Không đâu, năm nào đến Tết cũng ngưng bắn vài chục tiếng đồng hồ: thừa đạn th́ nổ thay pháo chớ không phải là đánh nhau, cứ yên tâm uống rượu, và tán láo, đừng có sợ ! Chao ôi, chơi bời láo lếu như thế, ḿnh lại càng thấy yêu Sài G̣n không biết chừng nào. Có những nhà hàng mở cửa suốt đêm. Có những quán cà phê bày bàn ghế ra hè, nhiều gái chơi bời ngồi đợi khách hơn là khách vào uống rượu. Lại cũng có những pḥng trà có ca nhạc hai ba giờ sáng mà vẫn có người vào nghe.
Kỳ chưa, thế th́ họ không lễ giao thừa à ? Họ không kiêng cữ ǵ à ? Họ không cần biết xông đất là ǵ à ? Họ khoa học như Mỹ, không tin dị đoan chăng ? Hay là khói lửa và sự chật vật trong cuộc sống đă làm lệc lạc đầu óc họ ? Người mắc bệngh sầu thương cố lư, không lệch lạc đầu óc, mà cũng không bài xích dị đoan, ngồi ở đầu ngọn gió lạnh giao mùa, nh́n hàng tiếng đồng hồ vào trong bóng tối đêm ba mươi không nói không rằng, đứng dậy, trả tiền, đi thong thả trên đường vắng ngát. Đèn Sài G̣n sáng lắm, nhưng đêm ba mươi tháng chạp th́ ngửng lên trời làm sao thấy được mây lưu lạc, mà tiếng nhạc “sun” ầm ỉ như thế th́ nghe làm sao thấy “tiếng sóng nhỡ nhàng ở bến cũ cây đa” ?
Đêm ấy, trên căn gác nhỏ leo lét một ánh đèn mệt nhọc, có một người nhớ da diết giao thừa Bắc Việt, ngồi giở những trang sách cũ xem lại những tranh con gà con lợn. Tội nghiệp, sinh vào cái thời loạn, ở ngay trên chính đất nước ḿnh mà không có lấy mấy bức tranh con lợn thực để mà coi, phải dở đồ giả chụp lại đem ra ngắm ! Tự nhiên anh cảm thấy có một cái ǵ làm cho da dẻ tê tê, gờn gợn lạnh. Đă mấy chục năm nay, anh ta không c̣n được trông thấy những bức tranh gà lợn thực, đưa lêm mũi ngửi mùi giấy, mùi mực, mùi màu thực của những bức tranh ấy nữa ! Đêm nay nghe tiếng pháo của nhà ai nổ vang ở chung quanh, người tương tư Bắc Việt không biết làm ǵ, dở lại những bức tranh gà lợn giả lên coi, cảm thấy da dẻ tê tê, lành lạnh chính là v́anh thấy hiện lên ở trên những bức tranh chụp lại, vẽ lại đó không biết bao nhiêu kỷ niệm xa xưa đă được khâm liệm trong trí óc.
Đó là những kỷ niệm lúc c̣n nhỏ bé ở căn nhà thấp lụp xụp phố Hàng Gai, c̣n cụ tổ, c̣n bà nội, bà ngoại, c̣n cha mẹ, c̣n đông đủ anh em chú bác.
Năm nào cũng vậy, cứ vào những ngày cuối năm mẹ tôi đi sắm Tết vềcũng mua cho anh em chúng tôi một cuộn chừng chín mười tờ tranh vẽ, trên giấy Đáp Cầu, dọc chừng một gang tay rưỡi, ngang chừng bốn gang hay hơn một chút. Những bức tranh ấy mang những h́nh vẽ khác nhau: Hái dừa, gà mẹ gà con, chuột vinh qui bái tổ, Phúc Lộc Thọ, Thần Trà, Uất Lũ, cóc đi học, Ngưu Lang Chức Nữ, Đinh Tiên Hoàng cưỡi rồng v. v ...... Bức nào cũng xanh đỏ ḷe loẹt, bức nào cũng làm cho chúng tôi thích thú. Và năm nào cũng vậy, anh em chúng tôi cũng tranh giành nhau những bức tranh gà lợn đó, có khi đến đánh nhau nhưng rút cuộc th́ anh em thoả thuận dán đầy cả lên tường để ngắm chung và làm như thế th́ nhà tôi, đương b́nh thừờng, vụt hiện ngay ra một quang cảnh Tết vui tươi khác thường, tưng bừng nhộn nhịp không chịu được.
Sau này, lớn lên một chút, đi học Tây, tôi lên mặt bợm, coi thường những tranh ấy và cho là “quê một cục” v́ hàng ngày học sử Hy Lạp, tôi thường thấy là những bức hoạ cuả Gauguin, Leonard de Vinci  và tôi nghĩ rằng tranh như thế mới là tranh, vẽ như thế mới là vẽ, chớ cứ quanh đi quẩn lại chỉ có mấy chú chuột thổi kèn tàu, Chức Nữ mặt méo xẹo, mà lại có đuôi gà, cóc đi học quạt ḷ mà cái ấm lại to hơn cóc … thương làm sao cho nổi ! Ấy là cái lúc tôi lai Tây, học sử điạ “nước tôi tên là xứ Gaulle, tổ tiên tôi là người Gaulois” và tôi tưởng răng cái quan niệm mới mẻ ấy sẽ cứ tồn tại măi, rồi trưởng thành, rồi già nua trong đầu óc tôi như thế măi. Hóa ra tôi lầm. Thôi trường ra, đi lang bạt nay đó may đây, xa nhà cửa ông bà, xa quê hương bác mẹ, cái ǵ làm cho tôi nhớ nhất, ấy là cái Tết, mà nhớ đến Tết, cái mà tôi không thể nào quên được, ấy là những bức tranh gà lợn.
Kế đó là thời kỳ chè rượu bê tha, nằm ở một cái pḥng chật hẹp ở phố Hàng Đồng hút thuốc phiện, bị cả họ khinh khi, nằm bẹp dí trên một cái giừơng mệt nhọc, hút thuốc tối ngày rồi đợi đến đúng trưa ngày ba mươi th́ trở dậy đi mua một cành mai vàng về cắm trong cái cốc dơ và dán ở đầu giường bức tranh “Chức Nữ Ngưu Lang” để mỗi khi hút xong một điếu lại lơ mơ ngắm bức tranh, tự ví ḿnh với Ngưu Lanh bị trời đầy, chư tiên ở trên trời khinh bỉ “nhưng đây nỏ có cần” , một ngày kia làm chuyện lớn, khối anh xúm lại mà nịnh như nịnh Tô Tần ngày trước.
Một thời gian qua đi nữa rồi đến thời kỳ bỏ thuốc, sống với vợ con theo đúng một anh “chân chỉ hạt bột” : cứ mỗi khi Tết đến th́ vợ, không do ai bảo hết, cũng làm đúng như mẹ ḿnh ngày trước, cứ mỗi khi Tết đến th́ lại mua mấy bức tranh gà lợn về để cho con dán lên trên tường.
Th́ ra những bức tranh gà lợn đó không phải chỉ hoà đồng với tôi, mà hoà đồng với vợ, với con tôi như thế, có lẽ v́ chúng tượng trưng cho tinh thần dân tộc Việt Nam mà chúng tôi không biết. Tường Tết mà vắng những bức tranh ấy ḿnh cảm thấy nhớ nhung. Tết mà không mua tranh ấy dán lên tường, ḿnh thấy chưa phải hoàn toàn Tết.
Tôi nhớ có nhiều khi cứ suy nghĩ vẩn vơ như thế và nói măi cho con nghe ư nghĩa nhừng bức tranh gà lợn, ḿnh thành ra bị ám ảnh và đến lúc nhắm mắt ngủ th́ năm` mê - mê thấy hiện ra những cảnh chuột đi hai chân như người thật, lợn con lội qua sông, mê thấy Đinh Tiên Hoàng đứng điểm binh như một tướng Đức, mê thấy cá chép đi cà kheo lộc cộc trên cầu Thê Húc. Tất cả những thứ đó hiện ra rồi biến đi trong một thế giới kỳ ảo lạ lùng mà người cảm thông với vật, chuyện tṛ thân ái với nhau chớ không có một tí ti ǵ là thù ghét ......
Thôi rồi, bây giờ c̣n làm sao mà thấy lại được những giấc mơ thơ mộng như thế nữa, bao giờ mới lại được sống ngày thanh b́nh mà người ta lấy tay vuốt ve từng cái lá, nương gót chân đi sợ đau từng ngọn cỏ, mà cũng đến bao giờ Nam, Bắc mới hết qua phân để cho người ly hương lại đ+ợc trở lại quê nhà vui dưới mái nghèo, kể lại t́nh kiều tử mười mấy năm đằng đẵng và cùng nhau nhắc lại hồn quan sơn trong lửa đạn dăi dầu.
Người đàn ông sầu nhớ giao thừa Bắc Việt gục đầu xuống những trang sách cũ, chợp mắt đi lúc nào không biết và y cũng không biết rằng những ư nghĩ vừa hiện ra trong trí óc đều là những ư nghĩ hiện lên trong khi y ngủ. Mệt qúa chừng là những phút buồn khổ một ḿnh, không biết than cùng ai, khóc với ai, nhất là chính ḿnh lại biết rằng trong khi buồn khổ như thế th́ trăm họ ở chung quanh lại vui tươi - dù là cái vui tươi mù loà giả tạo, cái vui tươi chửi rủa những người lương thiện bị coi là ngu ngốc v́ không biết khuây khoả trăm sầu ngàn giận mà lại đi sụt sùi thở ngắn than dài.
Cách đây mươi mười tám năm, đúng như nhà thi sĩ “nấn ná ở nơi xa” đă nói, Sài Thành không biết có xuân sang và ăn cái giao thừa không bằng vui cái đêm lễ Giáng Sinh. Nhưng bây giờ đă khác: xa xa, có tiếng giày dép người ta đi lễ giao thừa. Súng nổ ầm ầm thay tiếng pháo. Ti vi và truyền thanh hát oang oang những khúc vui xuân ......
Người khách ly hương cúi xuống đường, nh́n xem cái giao thừa ở đây khác cái giao thừa ở Bắc ra sao th́ vừa vặn có một người lê bước trên đường, nh́n một cành mai cầm ở tay mà đưa lên câu sầu xứ:
Nhớ nhà quăng chén rượu,
Thôi rồi, những ngày vui !
Đâu đây rền lửa đạn,
Có tiếng ai sụt sùi ......
Vàng bay năm lại hết,
Lại vẫn không giao thừa …
Ới bạn trăm năm cũ,
Hồn ở đâu bây giờ ?
[ Trở về ]