NHÌN LẠI QUÊ HƯƠNG

Nguyễn Quý Đại (*)

Sàigòn đổi mới

Ngày về với những băn khoăn xúc động khi bay đến vùng trời Việt Nam. Phi cơ hạ thấp, đường phố Sàigòn hiện ra sáng rực đèn màu ..và từ từ đáp xuống phi đạo, chạy chậm đến cầu thang hình ống vào các phi cảng. Các nữ tiếp viên phi hành Thái tặng hành kháck cánh lan màu tín nhạt, cùng mẫu đơn màu vàng của hải quan Việt Nam có chỉ dẫn đầy đủ khai báo, số tiền mang về bao nhiêu? địa chỉ nơi đến tại Việt Nam.. từ Bangkok đến Sài Gòn khỏang 90 phút lúc đó 19giờ 30, mùa hè nhưng mặt trời đã lặn chỉ còn lại những đám mây đỏ cuối chân trời.

Rời phi cơ chúng tôi vội vã xếp hàng trước các phòng kính xây cao hơn tầm nhìn, công an ngồi kiểm soát nhập cảnh giống như người máy. Tôi cảm thấy khó chịu đối diện với anh công an trẻ như (Robot) không chào hỏi hay nở một nụ cười, mặt anh lạnh lùng làm người đối diện có cảm giác ngột ngạt xa lạ ngay trên đất nước mình, Anh kiểm soát Passport ghi tên vào Computer, đóng mộc và ra lệnh „được vào“...

Chúng tôi vội đến khu nhận hành lý, nơi đó khá đông người chờ đợi, các nhân viên phục vụ vui vẽ lấy hành lý giúp tôi sắp lên xe, Sau khi tặng các anh tiền trà nước, đẩy xe ra trạm Hải quan, nơi nầy không cần phải xếp hàng. Tôi và các con kéo hành lý để lên máy kiểm soát, bà xã trình Thông hành (không kẹp Dollar trong Passport) mỗi người làm một việc.

Nhìn ra khu thân nhân chờ đợi, anh chị em trong gia đình tôi ôm những bó hoa tươi đưa lên chào mừng ngày hội ngộ. Khoảng 5 phút xong thủ tục. Cán bộ, nhân viên ở phi trưòng Việt Nam đổi mới dễ dàng và nhanh chóng hơn, gia đình tôi không gặp khó khăn, nhưng vài người than phiền phải đóng tiền cho Hải quan, tôi không hiểu họ nằm trong trường hợp nào ? nếu chúng ta du lịch với hành lý rõ ràng, theo qui định tại sao phải trả tiền ? Người hối lộ và người nhận hối lộ đều giống nhau trong một hành động.

Từ 1986 đến 1991 Chính phủ Việt Nam mở cửa sau hơn một thập niên khép kín. thực hiện chính sách đổi mới „Perstrioka Việt Nam“, tiếp xúc các nước Tây Phương, đưa đất nước thăng hoa, phát triển kinh tế và nhờ chính phủ Hoa Kỳ bỏ lệnh cấm vận năm 1995 và quyết định bình thường hóa bang giao. Năm 1997 trao đổi Đại sứ. Năm1999 ký kết hiệp định thương mãi song phương. Các quan hệ song phương giữa hai nuớc cựu thù đã liên tục mở rộng Mậu dịch giữa 2 nước đã nở rộ sau khi thông qua một hiệp định thương mại lịch sử vào năm 2001.

Kế hoạch mới "chủ nghĩa xã hội theo hướng kinh tế thị trường" đã thu hút các nhà đầu tư phương Tây, mang lại thành công lớn, đánh thức tinh thần tự do kinh doanh của người Việt Nam, bắt đầu một thời đại mới kinh tế tạm phát triển, được so sánh như "con hổ đang đứng dậy" tiếp theo của Đông Nam Á.

Chúng ta luôn hướng về quê hương với những kỷ niệm thời ấu thơ, từng sống bên những luỹ tre xanh, con đường làng, bờ kinh, làn khói chiều lam tím. Mọi người đều mơ ước đời sống dân mình có tự do, dân chủ, sung túc tiến bộ hơn, để có thể tự hào phần nào về dân tộc Việt Nam có hàng ngàn năm Văn hiến. Từ đó vơi đi những đau thương, và hàn gắn lại những đổ vở, hận thù gây ra trong cuộc chiến !! cùng xây dựng quê hương phú cường và thịnh vượng.

Ngày xưa chúng ta ra đi phải giấu những giọt nước mắt vì không hy vọng ngày về. Ngày nay trở lại Việt Nam sau 25 năm xa cách, dù ba mẹ đã mất nhưng anh, chị em các cháu gặp nhau trong vòng tay yêu thương...sưởi ấm lại tình yêu gia đình. Trên đường về nhà xưa qua những đường phố đông người, những con đường xưa bị đổi tên xa lạ, nhiều ngôi nhà mới cất, nguy nga, tráng lệ bên cạnh những mái nhà tôn còn hoen ố màu của rỉ sét thời gian ! con đường xưa yên tĩnh bây giờ trở thành những khu phố „thương mại“ buôn bán tấp nập như Hoàng Văn Thụ, Phạm Văn Hai..với đủ kiểu kinh doanh hè phố.

Sài Gòn về đêm bớt nóng nhưng lượng người xuôi ngược như giòng nước chảy không ngừng, Những làng nướng khói bay nghi ngút, tiệm cafe nhấp nháy đèn màu, vũ trường..phòng tắm hơi, đấm bóp, Bia ôm,.hớt tóc ôm v.vv tất cả như một thế giới xa lạ sau nhiều năm rời quê hương phải chăng Sài Gòn bây giờ với khuôn mặt mới ? Tôi gắng mở to đôi mắt tìm lại một thoáng nào kỷ niệm, nhưng rồi nó mất hút với thời gian đổi thay. Tôi không còn định hướng được đường về, đường Lê Văn Duyệt (CMT.8) vẫn khô cằn không một bóng cây..hai bên đường thêm hàng quán, các xe bán phá lấu nhiều người đứng ăn trong đám buị đường

Gia đình tôi về 30 ngày đi từ Sai gòn ra Hà nội ngược về Đà nẳng và đi thăm các tỉnh miền Tây, chắc chắn lần đầu tiên đi trên đường phố Sài Gòn, bạn sẽ không hiểu mình sang đường bằng cách nào ? Cần phải có một chút dũng cảm để bước chân xuống lòng đường xuôi ngược dòng xe không thứ tự trái phải, còi xe inh ỏi nhức tai.

Những ngày đầu muốn sang bên kia đường tôi đứng chờ hơn 10 phút không dám qua, khách bộ hành khéo léo can đảm mới có thể qua đường, chỉ bước tớí khônng được chạy lui. Phần lớn người đi đường sử dụng khẩu trang, thật ra không liên quan gì tới dịch viêm đường hô hấp cấp (SARS). Lý do mức độ ô nhiễm không khí do xe máy gây ra, tôi thường bị ho và khó chịu khi hít khói xe. Phụ nữ muốn bảo vệ làn da của họ dưới ánh nắng mặt trời, da trắng cũng là một tiêu chuẩn lý tưởng của sắc đẹp. Người ta dùng khăn che kín mặt trong cái nóng ngột ngạt và thậm chí đeo đôi găng tay dài khi đi xe gắn máy, giống như những hiệp sĩ Zorro!

„ Nắng Sài Gòn anh đi mà chợt mát

Bởi vì em mặc áo lụa Hà Đông „

Nguyên sa

Bóng dáng yêu kiều trong những chiếc áo dài thướt tha giờ nầy đã mất hút đâu rồi.? Muốn tìm người đẹp làm sao biết được sau chiếc khăn trùm mặt ? xã hội nhiều thay đổi, Sàigòn với dân số đột biến tăng cao 7 hay 8 triệu người, nhưng hãng xưởng phát triển trong giới hạn về sản xuất. Người bán nhiều hơn người mua, nhà mặt tiền dù lớn hay nhỏ, bề ngang một vài mét đều là hiệu buôn, trong những con đường hẽm nhỏ ngõ cụt, đều là có những quán cốc bán cafe, quán nhậu, một căn nhà nhỏ cũng treo bản trung tâm phát triển phần mền (software), đại lý Internet..dường như trong 24 giờ sinh hoạt, không thể dừng lại một giây phút nào vì sinh tồn, chạy đua theo đời sống. Nhiều người còn khá lam lũ kiếm sống qua ngày, bằng mọi phương tiện bán hàng rong..Buổi sáng ngồi quán cafe hàng chục người đến mời mua báo, vé số...Chợ ông Tạ, nơi có nhiều hàng thịt chó thui vàng, để ở trên phản hoặc trong thúng đựng những cái đùi, đầu, đuôi, sườn..Bên cạnh những tiệm bán bê thui Về đêm thành phố vẫn ồn ào, những khách sạn cũ thời thuộc địa, nhà hát thành phố do người Pháp xây năm 1900, nhiều trung tâm buôn bán, Saigon Center, Diamond, Nhật Nam... Hotel, nhà hàng mới xây lộng lẫy không kém gì HongKong hay Bangkok. Từ đường Tự do đến bờ sông, nhà thờ Đức Bà cây cối xanh tươi, các cửa tiệm bán hàng lưu niệm, các quán cafe, luôn tấp nâp đi. Siêu thị lớn bán đủ các mặt hàng ngoại quốc khang trang,long lay giá đắc phần lớn khách là Việt Kiều, giới trung lưu giàu có, quan chức nhà nước. Trên những con đường Nguyễn Huệ, Lê Lợi bán rất nhiều mặt hàng từ mây tre lá, sơn mài, tranh thêu, vẽ, gốm sứ cho đến lụa tơ tằm, thổ cẩm...Vào đêm quanh chợ Sàigòn bán thức ăn đủ loại đặc sản Việt nam, trên mặt đường còn những vũng nước đọng bốc mùi hôi..Nhưng các bàn nhậu đầy thực khách, các xương, vỏ sò phần thừa đều vứt bỏ xuống đất .. chợ Lớn “Chinatown” vẫn sầm uất như thưở nào, bán các mặt hàng như tượng Phật, vật linh (hạc, rùa, kỳ lân, rồng)... được chạm khắc bằng gỗ, hay đúc bằng đồng hoặc làm loại nhựa poly rất tinh xảo dáng vẻ đồ cổ, thêm các loại tráp, lư, bát dùng để đốt trầm hương...

Sàigòn bây giờ phần lớn xe gắn máy và xe hơi (gọi là xe con), xe Xích lô không còn là phương tiện trong thành phố, những chiếc xe đạp trở nên hiếm hoi, phương tiện công cộng xe bus không được phổ thông, chỉ phục vụ một số tuyến đường nào đó mà thôi. Chúng ta khó phân biệt xe gắn máy sản xuất từ Nhật hay Trung Quốc, các loại xe tràn ngập thị trường Việt Nam. Loại xe được ưa chuộng nhất có tên là "Giấc mơ / Dream“. Đó cũng là giấc mơ xa xưa của người Đức sau thời đệ nhị Thế chiến (1945) chấm dứt. Ngày nay người Việt Nam còn giấc mơ xa xưa .

Sàigòn trời nóng nghẹt thở, lúc mưa ngập nước, hệ thống cống rảnh không được khai thông, người ta bỏ rác bừa bải xuống lòng đường làm nghẹt cống, kinh Nhiêu Lộc đã giải tỏa không còn những khu nhà ổ chuộc xây trái phép trước kia. Hai bên bờ kinh là những con đường tráng nhựa đẹp, nhưng nước kinh màu đen bốc lên mùi hôi thối !! nếu đi bộ một đoạn ngắn không quen bị nghẹt thở nhức đầu. Thỉnh thoảng vài chiếc xuồng cũ lợp mái bằng lá, đi lại trên kinh có thể đó là một gia đình lưu động. Có những đêm đường phố vắng, đôi khi phải dựng tóc gáy vì nạn các „công tử“ đua xe Honda, gây tai nạn ai chết mặc bay, Cảnh sát lưu thông không đủ thời gian can thiệp. An toàn lưu thông phức tạp chưa được thống nhất, những xe ba gác chở vật liệu xây cất dài như sắt rất nguy hiểm, có thể các vật dụng đó đâm vào khách đi ngược chiều, các xe hai bánh chở nhiều vật cao hơn người lái, có thể rơi xuống đường gây tai nạn cho người khác, các xe vận tải thường gây nạn kẹt xe.. Về Việt Nam nên mang theo thuốc đau bụng tiêu chảy, và trong túi phải có giấy Taschentuch/ handkerchief để sử dụng. chọn phương tiện lưu thông an toàn nhất nhờ người nhà chở, hoặc đi lại bằng Taxi, nhưng có trưòng hợp loại Taxi „dù“ đồng hồ tính tiền chạy lung tung, đôi khi tài xế chạy lòng vòng lấy thêm tiền..rất nhiều việc nhầm lẫn vì „sự cố“ lúc trả tiền phải xem hoá đơn có đúng không ? Đổ xăng dọc đường nếu xe nhà phải kiểm tra lại bình xăng, bởi vì đồng hồ chạy lên giá tiền, nhưng xăng bơm ra không đúng dung tích !!

Theo bờ sông Sai Gòn, công viên là nơi hò hẹn của hàng trăm cặp tình nhân. Ở Sài Gòn muốn biết con gái nhà lành rất khó, nếu không quen thân gia đình bạn bè. Đời sống xô bồ đạo đức xuống dốc trầm trọng, người ta quan niệm cái đẹp thời trang „có tiền mua tiên cũng được“. Nếu muốn có tiền quan chức phải tham nhũng hối lộ..xã hội xảy ra dĩ điếm, lường gạt..Các thẩm mỹ viện mọc lên như nấm, giải phẩu thẩm mỹ ngực mông..tắm trắng, rồi hút mỡ, làm tóc thì cô gái lọ lem cũng biến thành nàng tiên dưới ánh đèn màu mờ ảo ban đêm. Nhiều cô tóc nhộm màu hoe vàng, đeo khuyên tai to, lại thêm một hạt châu đính ngay rún hay trên cánh mũi, quần jean cạp xệ xuống quá rún, thấp thoáng chiếc quần lót ...Nếu vào các bar sẽ thấy các cô tuổi đời còn rất trẻ, họ hút thuốc lá ngoại sành điệu, uống rượu hơn cả đàn ông !! ăn nói lã lơi mời gọi...báo chí Sàigòn gọi họ là những „con gà móng đỏ “ đã làm nhiều người tán gia bại sản !!

Các gái quê bỏ ruộng vườn, mong tiếp xúc đời sống thành phố văn minh hơn, họ đến Saigòn không nghề nghiệp, phục vụ trong các quán ăn, Sài gòn có câu chuyện vui trong sinh hoạt „anh lên đời, em xuống đời“. Anh lên đời nhờ có tiền mua bằng cấp, mướn người thi dùm bằng tốt nghiệp để thăng quan tiến chức. Em vay nợ đi học nghề đấm bóp vv..không tránh được bị vật chất quyến rũ, dụ dỗ sa ngã vào còn đường tục lụy ! Nhiều người mơ ước được (xuất khẩu) đi lao động nước ngoài hy vọng kiếm nhiều tiền hơn, đáng thương các cô gái quê trở thành những nàng Kiều lưu lạc ở các nước Đài Loan, Đại Hàn, Singapore. Họ không biết thân phận những nàng Kiều thời nay lưu lạc xứ người như những người làm nô lệ ..!! Phần lớn trẻ em thuộc gia đình nghèo làm tất cả những công việc, kể cả việc nặng nhọc của người lớn, miễn sao có được thu nhập ổn định, dù ít ỏi. Trung bình mỗi ngày, các em phải làm việc 10 giờ với mức thu nhập 10.000-15.000 đồng/ ngày.

Theo Bộ Y tế Việt Nam tổng số người bị nhiễm HIV lên tới 71.350. Số trường hợp nhiễm HIV được phát hiện gia tăng khoảng 1.300 người mỗi tháng, (tin báo tuổi trẻ). Nhưng trên thực tế làm sao có thể kiểm chứng được hết bệnh nhân, giới trẻ lang thang không được gia đình giáo dục đàn hoàn ngày mai sẽ đi về đâu ! Chính quyền không thể kiểm soát được!. Người buôn bán lấn chiếm lề đường, Cảnh sát đến họ dẹp nhanh vào bên trong, Cảnh sát đi rồi, đâu cũng vào đó, bởi vì họ không còn phương tiện nào để sinh sống !!

Thế kỷ 21 các nước ở Á Châu như Nam Hàn, Mã Lai.. đều hướng về tương lai tràn đầy tin tưởng. Trên thế giới chỉ còn các nước theo CS là Trung Quốc, Bắc Hàn, Cuba và Việt Nam chưa thật sự có tự do dân chủ, chế độ độc tài do đảng cộng sản độc quyền cai trị. Kinh tế Việt Nam xếp hạng thấp trong mức thang kinh tế thế giới. Thành phố phát triển thiếu qui hoạch, các chung cư xây cất kém chất lượng, không bảo đảm an sinh, Các số liệu của chính phủ thừa nhận rằng khoảng 30% viện trợ cho các công trình xây dựng cơ sở hạ tầng đã chui vào túi của các quan chức, các nhà tư vấn, và các nhà thầu mờ ám. Đời sống thiếu vệ sinh, thức ăn thường bị ngộ độc do gia vị các chất hoá học, rau tươi do bón phân, thuốc trừ sâu nước uống ô nhiểm v v...Không được kiểm soát nghiêm chỉnh. Hệ thống kinh tế không phát triển đúng tiêu chuẩn để phục vụ nhân dân, nhưng bên cạnh đó là những khu ăn chơi giải trí xa hoa .Hotel, Restaurant nhiều hơn bệnh viện và trường học

Dù đổi mới nhưng chưa phát huy được tất cả tiềm năng của mình, có thể do chế độ chính trị hiện tại ở Việt Nam chưa hoàn toàn cởi mở, đổi mới kinh tế nhưng khép kín chính trị, cấp lãnh đạo thiếu chuyên môn làm việc vì quyền lợi cá nhân „hy sinh đời cha củng cố đời con „ Hiện nay Việt Nam không thiếu nhân tài, chuyên gia, nhưng Chính quyền chỉ trọng dụng những người „hồng hơn chuyên“ nắm những chức vụ then chốt chuyên môn. Vấn đề đó đã làm chậm sự phát triển kinh tế, xã hội vv.. các quyền tự do bị giới hạn, Internet thường bị ngăn chận qua bức tường lửa „Fire Wall“.

Việt Nam chuẩn bị để trở thành vị trí của một quốc gia "con rồng hay một con hổ „ tại Á Châu ? Sea Games cuối năm 2003 đánh dấu một bước tiến lớn từ Nam tới Bắc thu nhận du khách Quốc tế. Chiến tranh chấm dứt gần 3 thập niên. Hàng năm người Việt ở nước ngoài gởi về hơn 3-4 tỉ Dollar, số ngoại tệ nầy giúp cho đất nước phát triển. Ngoài ra các tài nguyên quốc gia được khai phá, xuất cảng ngủ cốc lúa gạo, cao su, dầu thô, tôm cá... kể cả.“xuất cảng người lao động !! “ Kết quả xuất khẩu lao động và chuyên gia: năm 2001 là 36.168 người; năm 2002 là 46.122 và năm 2003 là trên 75.000. Mục tiêu năm 2004 là đưa đi được 60.000 người. Hiện số lao động và chuyên gia Việt Nam đang làm việc ở nước ngoài là khoảng 340.000 người, tỷ lệ lao động có nghề là 35,5%, thu nhập của họ đạt khoảng 1,5 tỷ USD/năm. Cả nước có 154 doanh nghiệp xuất khẩu lao động. Địa bàn tham gia mở rộng trên 45 tỉnh, thành phố. (tin của Vnepress). Nhưng số ngoại tệ khổng lồ ấy đi về đâu ?? Việt Nam vẫn còn phải trông cậy vào sự viện trợ của nước ngoài để xây cất trường học, đường xá, bệnh viện và hệ thống điện.

Các tổ chức tài chính quốc tế kỷ niệm 10 năm nối lại quan hệ với Việt Nam. Trong 10 năm qua, Ngân Hàng Thế Giới, Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế và Ngân hàng Phát triển Á Châu đã giúp Việt Nam 7 tỷ 700 triệu đôla.. Nhưng Chính quyền Việt Nam chưa xoá đói, giảm nghèo !! Tuy nhiên không phải ai cũng nghèo, xã hôi mới với lớp tư bản đỏ, cuối tuần đủ các xe mang bản số : xanh, đỏ, trắng các hiệu xe xịn như BMW, Mercedes, Mazda, Ford.. tấp nập đưa gia đình từ Sài Gòn đi nghỉ mát Vũng Tàu, Bình Châu biển Hồ Cốc, Phan Thiết , SaiGon-Mũi Né resort (tiền phòng rất đắc 75 USD trở lên) Bìển Xanh, Phú Hải, Victoria.. đều đầy người, nhưng bãi biển rất ít người tắm có thể người ta ngại đen da vì nước biển? Cán bộ, quan chức nhà nước ngày nay không còn đi dép râu, đội mũ cối như những ngày xa xưa.. Họ là những người đã đổi mới ăn mặc sang trọng, đi xe có tài xế riêng, ở Villa có người hầu, kẻ hạ, con cái họ du học các nước tư bản, học những trường đại học nỗi tiếng. Các nước lân cận như Thái, Mã lai, Singapore nhiều người từ Hà-Nội Sài-Gòn đến du lịch, các cao lâu tửu quán sang bậc nhất thế giới không thiếu người Việt. Việt nam ngày nay chỉ phát triển mạnh về ngành du lịch, nhưng có tránh được trường hợp phát triển về sex như Thái Lan, Bangkoh thành phố bê tông, nhiều khu nổi tiếng công khai buôn bán tình dục..?

Nếu Việt nam gia nhập Tổ Chức Mậu Dịch Quốc Tế WTO vào năm 2005. Kinh tế Việt Nam sẽ cất cánh bay cao. Nhưng phải loại trừ vấn nạn tham nhũng, hối lộ, biển thủ cản trở rất nhiều cho đà phát triển kinh tế, Chính quyền Việt Nam phải cải cách phương pháp làm việc, luật pháp nên rõ ràng phù hợp với luật Quốc tế vv.. Vấn đề hối lộ ở các quốc gia khác cũng xảy ra không nhiều thì ít, nhưng trình trạng ở Việt Nam theo phúc trình năm 2003 của tổ chức Transparency International báo động về tệ nạn tham nhũng tại Á Châu, trong đó Việt Nam cùng với Miến Điện và Indonesia bị xếp vào các nước có nạn tham nhũng nhiều nhất thế giới. Vụ án Lã thị Kim Oanh, Năm Cam, một băng đảng làm ăn lớn từ năm 1995 có các quan chức, đảng viên bộ Chính trị liên hệ như: Phạm Sĩ Chiến ngành tư pháp, Trần Mai Hạnh ngành thông tin, Bùi Quốc Huy trung tướng công an !! hai ông Huy và Hạnh là Ủy viên Trung ương đảng. Nhũng vụ án đó có phải chính quyền Việt Nam thật sự đổi mới bài trừ tham nhũng ? (Ông Klaus Rohland, Giám Đốc Văn Phòng Ngân hàng Thế giới WB ở Hà Nội đưa ra những lời cảnh cáo, ông cũng biết đến tình trạng tham nhũng kinh hoàng đang rút tỉa phần lớn các ngân khoản viện trợ hoặc tín dụng mà các nước trên thế giới bơm vào Việt Nam, mong giúp VN có cơ hội thoát ra khỏi nghèo đói, lạc hậu. Các nước và các tổ chức cấp viện cho Việt Nam ngân khoản là 2 tỷ 839 triệu đôla trong năm 2004, tức là tăng 13, 6% so với ngân khoản viện trợ của năm 2003. Ông Tony Salzman, một doanh nhân tại Việt Nam cho rằng “với tiến độ cải cách hiện nay, phải mất ít ra 16 năm nữa nền kinh tế Việt Nam mới cất cánh được, mặc dù Việt Nam là một trong những nước có tiềm năng kinh tế mạnh nhất Châu Á.“ ?) bản tin đài VOA

2 / Hà Nội trong mắt em

„Hà Nội ba mươi sáu phố phường

Lòng chàng có để một tơ vương.“

Nguyễn Bính

Thời học sinh đọc Hà nội ba mươi sáu phố phường của Thạch Lam, tôi từng mơ ước đến thăm đất ngàn năm văn vật, nhưng hoàn cảnh đất nước chia đôi ngày 20 /7/1954 nhiều người bỏ miền Bắc di cư vào Nam. Từ năm 1975 thống nhất Nam Bắc, nhưng hoàn cảnh giai đoạn đó khó khăn, phải vào trại cải tạo. Sau đó không có cơ hội đi du lịch !

Về Sàigòn đi viếng mộ ngoại các cháu, ngoài đời phân biệt giai cấp, nghiã trang cũng vậy, nghiã trang cho quan chức nhà nước riêng.. Thăm bà con xa gần sau đó chúng tôi đi Hà Nội về Đà Nẳng. Đến Hà Nội chúng tôi chỉ đến thăm các Đền, Chùa di tích văn hoá trước năm 1945. Thời tiết vào hạ Hà Nội nóng 38 độ C, xuống phi trường Nội Bài hừng hực hơi nóng từ sân bay mới tráng nhựa, Phi trường Quốc tế của Thủ đô đã tu sửa 2 năm qua nhưng còn nghèo nàn. Từ Nội Bài về Hà Nội khoảng 35 km. Qua cầu Thăng Long bắc ngang sông Hồng, nước màu đỏ nhẹ trôi giữa mênh mang nắng gió, đây là cầu dài nhất Đông Nam Á phần chính 1688m với 15 nhịp, chiều dài toàn bộ 5503 m rộng 20 m được xây từ 1974 xong 1985. Tầng trên dành cho xe hơi, tầng dưới là đường rầy tàu lửa ,hai bên dành cho xe gắn máy và khách đi bộ. Hai bên xa lộ nhiều nhà mới xây dựng theo lối kiến trúc đa dạng, nhưng đặc thù nhà miền Bắc phần trên thường có hình tháp.

Hà Nội xây dựng từ năm 1010 dưới triều vua Lý Công Uẩn, lịch sử thay đổi theo thời gian, qua các tên : Thăng Long, Ðông Ðô, Đông Kinh, đến năm 1831 vua Minh Mạng đổi thành Hà Nội. vẫn còn nhiều công trình kiến trúc cổ và hơn 600 ngôi chùa. Các hồ ở Hà Nội chiếm tới 10 héc ta, nằm lẫn vào các khu phố, lớn nhất là hồ Tây, hồ Hoàn Kiếm và hồ Bảy Mẫu. mang lại cho Hà Nội một vẻ đẹp thơ mộng. Hà Nội có 7 quận nội thành: Hoàn Kiếm, Hai Bà Trưng, Ba Ðình, Ðống Ða, Tây Hồ, Cầu Giấy, Thanh Xuân và 5 huyện ngoại thành: Từ Liêm, Gia Lâm, Đông Anh, Thanh trì, Sóc Sơn. Các cô gái Hà Nội lịch sự, ăn nói có duyên, truyền cảm, mắt đưa tình chứa đựng những gì thầm kín....

Văn Miếu Quốc Tử Giám (Temple de la Litterature Premiere Universite Nationale) là một trong nhưng di tích lịch sử quý báu được thành lập từ năm 1070, năm 1076 vua Lý Nhân Tông lập Quốc Tử Giám diện tích 1530m2 là Đại học đầu tiên của Việt Nam từ1253 được đổi tên Quốc Học Viện, năm 1483 đổi thành Thái Học Viện. Bên trong có tường ngăn thành nhiều khu. Phiá trước có Tứ trụ cao 75 m ngang 350 m biểu hiệu cho bốn hướng Đông-Tây-Nam-Bắc ; cổng chánh có chữ Văn Miếu Môn hai bên vào cổng có đôi rồng đá từ thế kỷ thứ 15. từ cổng đi vào là công viên nhỏ có những cây đa cổ thụ cành lá sum xê, vào cổng Đại Trung Môn: có hai cổng hai bên Thành đức và Thành đạt đi theo lối giữa và 2 bên đến Khuê Văn Các (lầu bình thơ) có cổng tò vò ba mái biểu tượng cho : Qúa khứ-Hiện tại-tương lai, lối kiến trúc ở đây nhiều đường xoắn ốc trái-phải có nghiã là Sinh -Tử; hai bên gác có cổng nhỏ tên là Súc Văn và Bí Văn vào trong khu nầy chính giữa có các dãy nhà dựng 82 tấm bia đá trên lưng rùa, người ta cho rằng lưng rùa là Trời, bụng là Đất ,rùa biểu tượng cho sức khoẻ và trường thọ, từ năm 1484 Hồng Đức thứ 5 Lê Thánh Tông chủ trương ghi lên bia đá tên tuổi những người đậu tiến sĩ. Thiên Quang Tỉnh (giếng ánh sáng mặt trời) đầy nước trong, in bóng như tấm gương soi bóng, giếng hình vuông tượng trưng cho đất, cửa tròn gác Khuê Văn tượng trưng cho trời. Đi qua Khuê Văn Các sân rộng có nhiều chậu kiểng được cắt xén mỹ thuật gọi là sân Đại Bái lát gạch, hai dãy nhà lớn Tả vu và Hữu vu, ở giữa ngôi nhà dài gọi là Bái Đường, thờ hình Chu Văn An là hiệu trưởng trường nầy đầu tiên, hai bên có 2 con hạt cao đang ngậm ngọc ở mỏ và đứng trên 2 con rùa bằng đồng (nghĩa là trí tuệ và trí thức vĩnh viễn), còn lại chiếc chuông lớn được đúc năm 1768. Nóc nhà có cặp rồng đang chầu, nhà thấp cột bằng gỗ liêm chạm trổ sơn màu đỏ, kèo đều chạm hình đầu rồng công phu, bên phải góc cuối khu có chiếc trồng lớn, trong khu nhà cuối có bục gỗ nhỏ, các cô mặc áo tứ thân đội nón quai thao trình diễn nhạc cổ truyền Việt Nam trước những hàng ghế dành cho du khách, sau khi trình diễn nhạc các cô bán các món hàng kỷ niệm, muốn thăm Văn Miếu phải mua 5000 đồng VN. tiền vé vào cửa. Ngày nay Văn Miếu chỉ còn là nơi thờ „Thánh Hiền „còn lại dư âm thời phát triển văn hóa. vua Gia Long (1802-1819) thống nhất Sơn hà cho dựng thêm Khuê Văn Các, năm 1805 chuyển Quốc Tử Giám vào kinh đô Huế .Văn Miếu được tu sửa qua nhiều giai đoạn. Văn Miếu là linh hồn truyền thống văn hoá dân tộc Việt Nam. bởi vậy trong các đợt viếng thăm ngoại giao của cố T.thống Francois Mitterand đến Việt Nam từ 23-27/6/1993 cũng như cưụ Tổng Thống Bill Clinton đến Việt Nam từ 16 đến 18/11/2000 đều viếng thăm Văn Miếu Quốc Tử Giám Hà Nội.

Cầu Thê Húc nối liền với đền Ngọc Sơn nghiêng mình trên mặt nước Hồ Hoàn Kiếm, cầu sơn màu đỏ,Thê Húc nghĩa là giữ lại ánh sáng đẹp của mặt trời, đền Ngọc Sơn, còn gọi là Đắc Nguyệt Lâu (lầu được trăng) dưới bóng cây đa cổ thụ, ở giữa một ốc đảo nhiều cây xanh. Đền chính gồm hai ngôi nối liền nhau, ngôi đền thứ nhất về phía Bắc thờ Trần Hưng Đạo và Văn Xương. Tượng đặt ở hậu cung, trên bệ đá cao khoảng 1m, hai bên có hai cầu thang bằng đá. Tượng Văn Xương đứng, tay cầm bút. Phía Nam có đình Trấn Ba (đình chắn sóng- ngụ ý là cột trụ đứng vững giữa làn sóng không lành mạnh trong nền văn hoá đương thời). Đình hình vuông có tám mái, mái hai tầng có 8 cột chống đỡ, bốn cột ngoài bằng đá, bốn cột trong bằng gỗ. Các nhân vật được thờ trong đền ngoài Văn Xương Đế Quân, Lã Động Tân, Quan Vân Trường, Trần Hưng Đạo, còn thờ cả phật A Di Đà. Điều này thể hiện quan niệm ảnh hưởng Tam giáo của người Việt. Mùi thơm thoang thoảng của nhang trầm, do khách hành hương hay các „Sĩ tử“ ngày nay đi thi, đến cầu nguyện các vị Thánh giúp may mắn.. Đền có con rùa khô lớn để trong lồng kính. Tin đồn dưới hồ hiện nay còn con rùa lớn thỉnh thoảng nổi lên mặt nước. Đền Ngọc Sơn là kiến trúc hòa hợp giữa đền và hồ, nối liền thời gian và không gian hài hoà giữa con người và thiên nhiên.

Hồ Trúc Bạch có từ thế kỉ XII khi dân hai làng Yên Hoa (nay là Yên Phụ) và Yên Quang (nay là phố Quán Thánh) đắp con đê ngăn góc Đông Nam Hồ Tây để nuôi cá. Từ khi thành hồ biệt lập, hồ đã đi vào thư tịch cổ. Sách “Tây Hồ chí” cho biết nguyên ở phía Nam hồ có làng Trúc Yên, vốn có nghề làm mành, do đó nhà nào cũng trồng trúc, trúc mọc như rừng. Đời chúa Trịnh Giang (1729-1740) xây ở đây một cung điện gọi là Viện Trúc Lâm. Về sau, Viện trở thành nơi giam cầm những cung nữ có lỗi, phải dệt lụa để mưu sinh. Lụa đẹp, bóng bẩy, nổi tiếng khắp kinh thành, gọi là lụa làng Trúc (chữ Hán là Trúc Bạch). Ba phía xung quanh hồ phố xá che khuất, chỉ phía Tây giáp đường Cổ Ngư (nay là Thanh Niên) Con đường đẹp với chiếc cầu bắc ngang hai hồ Tây và hồ Trúc Bạch. Đường Cổ Ngư dài gần 1km, nhiều cây liễu rủ lá xanh mền mại phủ xuống mặt hồ, những hàng phượng vĩ còn sót lại những cánh hoa rơi rụng, trưa hè Hà Nội thơ mộng nhờ gió mát đ ưa đ ế n t ừ c ác Hồ . Đêm về nơi đây là điểm hẹn hò của những cặp tình nhân.. ngồi trên ghế đá .. Đi một mình sẽ bị người ngồi ở đó „đánh đít“ (theo lời hướng dẫn viên du lịch)., tôi dạo quanh hồ Hoàn Kiếm trưa và tối, trên các ghế đá đều có những cặp tình nhân đang tình tự. Có thể nơi đây là điểm hẹn hò, họ rất tự nhiên luyến ái trước mặt người đi, họ văn minh hơn cả giới trẻ Tây phương ? tôi hỏi người bán qùa lưu niệm “công an đâu không đến dẹp bớt cái lăng nhăng kia?„anh ta trả lời „dân Hà Nội đều là công an„

Phía Bắc hồ có gò đất nhỏ, trên gò có đền thờ Cẩu Nhi gắn với chuyện Lý Công Uẩn dời đô. Lý Công Uẩn sinh năm Giáp Tuất (974), dời đô năm Canh Tuất (1010). Mà "Tuất" theo lịch cổ là năm "Chó". Trong tín ngưỡng cổ truyền chó là con vật có khả năng xua đuổi tà ma, bảo vệ đất đai. Huyền thoại kể rằng trước ngày Lý Công Uẩn dời đô, có một con chó tới làm ổ đẻ con trên đỉnh núi Nùng, nơi này sau dựng "Chính điện đài" và lập bên điện ngôi đền thờ chó mẹ và chó con. Đến triều đại sau, đền thờ Cẩu Mẫu, Cẩu Nhi được dời ra ngoài hoàng thành, dựng trên gò trong hồ Trúc. Quanh hồ có nhiều di tích, chùa chiền nổi tiếng kiến trúc đặc sắc .Ngày nay, quanh Hồ Tây nhiều biệt thự hiện đại, sang trọng mọc lên. nơi đây du khách có thể thưởng thức những món ăn đặc sản: bánh tôm Hồ Tây, bún ốc Hồ Tây, quán cá Hồ Tây ? đi du thuyền Hồ Tây nhìn được phong cảnh chung quanh Hồ Tây có nhiều làng hoa nổi tiếng: Nghi Tàm, Tây Hồ, Quảng Bá, Tứ Liên, Nhật Tân, Ðại Yên, Ngọc Hà, Hữu Tiệp, Trích Sài, tiếc thay nước Hồ Tây bị ô nhiểm đục ngầu.

Chùa Một cột còn gọi là chùa Diên Hựu nghĩa phúc lành dài lâu. Xây năm 1049 thời vua Lý Thánh Tông nhà vua cho dựng chùa Một Cột có dáng dấp đã thấy trong giấc mơ như một đoá hoa sen nở trên hồ nước. Có lẽ du khách cảm thấy nỗi buồn nào đó ! trước một di tích lịch sử được phổ biến sâu rộng là linh hồn dân tộc, bản sắc văn hóa, nhưng Chùa nhỏ khiêm nhượng như cái „Am“ được xây giữa hồ sen hình vuông có bờ đá bao bọc..dường như cái cột gỗ duy nhất được thay thế bằng bê tông qua nhiều lần trùng tu trong khu vườn nhỏ có nhiều cây cổ thụ, ngược lại bên cạnh và phiá trước là quảng trường Ba Đình...hai nơi kiến trúc tân kỳ, có lính nghi lễ mặc quân phục trắng túc trực tốn kém, nặng phần trình diển và tuyên truyền

Đền Quan Thánh còn có tên là Trấn Vũ Đế là nhân vật thần thoại ông Thánh giúp An Dương Vương trừ ma khi xây thành Cổ Loa, Đền nầy xây vào đời vua Lý Thái Tổ (1010-1028) năm 1893 đền được tu sửa trong đền có tượng Thánh Trấn Vũ bằng đồng đen đúc năm 1677 nặng 3600kg cao 3,92 m chu vi 3,48m Khách hành hương đưa tay rờ dưới chân tượng sẽ được may mắn.. Đền được bao phủ bởi những cành cây cổ thụ, sân rộng luôn có bóng mát nơi nầy buổi chiều là sân tập võ thuật.

Chùa Trần Quốc nằm trên đảo nhỏ Hồ Tây, ngôi chùa cổ nhất Việt Nam (?) xây dựng từ năm 541. Chùa yên tỉnh trầm mặc bên nước hồ gió mát không thấy vị Sư nào trù trì ? trong chùa có tượng Phật Thích Ca (Sakyamuni) nhập niết bàn là kiệt tác của nghệ thuật tạc tượng Việt Nam, trước sân Chùa có cây bồ đề của Thủ tướng Ấn Độ tặng năm 1959 được chiếc nhánh từ cây bồ đề ở vườn Lâm Tỳ Ni, du khách viếng Chùa đi quanh gốc cây nầy mấy vòng để cầu nguyện điều mình muốn sẽ toại nguyện (theo lời hướng dẫn viên) . Đền Hai Bà Trưng được lập từ năm 1142 đời vua Lý Anh Tông, đền xây trên bờ sông Hồng bị nước sông sói lở, nên dân làng Đồng Nhân dời đền tới khu Võ Sở vào năm Gia Long 18. Trong hậu cung có tượng Hai Bà Trưng, hai bên tả hữu là tượng các nữ tướng và 2 con voi gỗ màu đen với ngà voi thật. Đây là 2 voi tượng trưng cho voi của Hai Bà cầm quân ra trận. Hàng năm đến mùng 6 tháng 2 người ta thường làm lễ hội tưởng niệm Hai Bà, rước lễ lấy nước giữa dòng sông về tắm tượng.

Hà Nội 36 phố phường (1) đều bắt đầu chữ Hàng. Hàng Đào nghe qua có thể nhầm nơi nầy bán đào hay người đẹp. Làng nầy có từ thế kỷ thứ 15 làm nghề nhuộm vải màu đỏ hoa đào, nên có tên Hàng Đào... Chiều Hà Nội chúng tôi đi xích lô với hưóng dẫn viên thăm 36 phố phường, đường phố Hà Nội hẹp, ít xe hơn Sài Gòn các cửa tiệm nhỏ, kiến trúc xưa nhà theo hình ống, nhiều căn phố rộng hơn 1m5, lầu không có cửa sổ, những hàng cây cổ thụ gốc lớn được „tưới nước quanh năm“ nhà dân hay các quán ăn thường mang nước rửa chén, giặt quần áo.. đổ vào gốc cây. Thỉnh thoảng trên đường thanh niên ăn mặc lịch sự, bỗng nhiên nhổ bãi nước bọt xuống đường, rồi bình thản đi thẳng. Nước cống từ trong nhà chảy ra trên các rảnh trên phố, phố xưa không có hệ thống cống chìm như Sài Gòn. chợ Đồng Xuân xây cất từ năm 1889, nổi tiếng Hà Nội chợ dài 52 m cao 19 m nơi đây bán đủ hàng hóa nhất miền Bắc. Phố Hàng Chuối như những khu phố khác, nhưng đêm về có thêm „chợ hoa nở về đêm“ của những phụ nữ ''buôn son bán phấn''. ''Chợ tình'' chợ một phiên..Một ngày trôi qua khi bóng đêm chầm chậm phủ xuống từng góc phố Hà Nội là lúc những ''bò lạc'' bắt đầu một cuộc mưu sinh lầm lũi nơi hè đường, bóng tối. Sự mưu sinh trong đắng nhục và xô bồ giữa đêm đen, mỗi gốc cây, cột đèn diễn ra những cuộc mua bán tình dục...

Buổi tối lang thang qua phố, trên vỉa hè thường bán gà lụộc còn đủ đầu, chân. Gà nuôi trong vườn (gọi là gà đi bộ) dân Hà Nội ít nhậu như Sài Gòn, họ tụm nhau uống trà đánh cờ tướng, phần lớn các món chè được các cô ưa thích..những tiệm ăn lịch sự sạch như Quán Huế, Ngự Thiện, Vip, Nam Thanh, ăn ở đó chúng tôi không sợ đau bụng, ở Sàigòn Hotel về khuya tôi được giới thiệu đến khu gần có quán cháo ngan (vịt) và các tiệm phở ở phố Hai Bà Trưng ngon nổi tiến... đi qua vài con đường đến quán cháo ngan, còn đông thực khách ồn ào nóng nực, người bồi mời chúng tôi lên lầu có máy lạnh sạch sẽ hơn, nhưng đi qua nhà bếp nhân viên làm việc mồ hôi nhể nhải, những con vịt vừa cắt tiết bỏ nằm dưới đất bên những vũng nước đọng nhiều rác, thau rửa chén có những miếng giẻ đổi màu, lên lầu cũng chẳng khá hơn, mặt bàn còn dính dầu mở

Quán phở bên cạnh vợ chồng người ngoại quốc đang ngồi, chúng tôi được chủ quán mời vào ngồi đối diện với hai người khách (họ nói tiếng Pháp như vậy là dân Tây thứ thiệt) biết ăn phở. Chúng tôi trao đổi xã giao vài câu chuyện, gọi bia Tiger phải chờ 10 phút sau, Phở gốc từ Hà Nội, nhiều người có lẽ vì còn bảo thủ cho rằng „phở Hà Nội vẫn giữ được bí quyết khiến nó trở thành độc đáo, nâng cách ăn phở lên đến một nghệ thuật không nơi nào bắt chước được“... (Tôi không chú ý đến vấn đề ăn uống như Vũ Bằng, đến Hà Nội ăn Phở sẽ thất vọng, các Khách sạn lớn như Sàigon Hạ Long đều bán phở).

Chủ quán đi mua đem về với mấy lon cola..Bếp nấu phở trên cái xe cũ lò than cháy đỏ, nước phở sôi nhẹ bốc khói, tô phở đã sắp tái nạm bà đầu bếp dùng muỗng đầy bột ngọt (mì chín) bỏ vào tô, tôi yêu cầu bỏ bột ngọt ít, bà ta tự nhiên bốc ra và chùi chùi tay vào quần..Tô phở để trên bàn, không có các thứ rau : chanh, rau quế, rau thơm, giá sống, bên cạnh các cuộn giấy vệ sinh dùng để lau miệng !!

„Ngàn năm bảo vật đất Thăng Long, bún chả (phở) là đây có phải không?”

Hè ở Hà Nội chỉ còn lại những cánh hoa phượng vĩ thưa thớt rơi xuống ven hồ. Hồ Hoàn Kiếm thơ mộng, nhìn hồ nước yên lặng không một gợn sóng , những đàn cá nhỏ đi tìm mồi, Quán nước bên hồ đông người, thức ăn nghèo nàn, bàn ghế thô sơ, dù khát nước nhưng không thể uống hết nửa chai bia Hà Nội có mùi vị chua.. Dạo quanh phố Hàng Gai, khu “tơ lụa” nhiều du khách Tây phương xem hàng người mua cũng nhiều, mà xem cũng lắm, Giá cả so với đời sống nơi đây rất đắc, chỉ dành cho giới giàu có , rủng rỉnh đôla may ra mới chịu được. Người nghèo nếu thích phải suy đi, tính lại trước khi mua một món hàng! Những hàng cây sấu thân thẳng, tán tròn, xanh tốt quanh năm vì lá non mọc ngay khi lá già rụng, không bị sâu hại đến tàn úa như cây Bàng, cây sấu chiều nổi thời tiết Hà Nội nóng, lạnh, giông bão khắc nghiệt. Thành ngữ "dân trèo sấu" chỉ những người đói nghèo, vô gia cư của Hà Nội, nhưng không có nghĩa cây sấu gắn với hèn mọn, mà kiêu bạc dịu dàng. Cây sấu trái nhỏ như trái chanh, trái sấu rẻ tiền nếu gọt vỏ ngâm như chanh muối sẽ thành những món khoái khẩu.

Muốn thăm đền Phù Đổng Thiên Vương ở Gia Lâm phải qua cầu Chương Dương cầu nầy xây từ (1979-1985) dài 1213 m gồm 11 nhịp, rộng 18,55m là cột sống nối liền Hà Nội với ngọai thành bên kia sông Hồng và đi các tỉnh, nhưng cầu không được tu bổ các mảnh bê tông nức xuống cấp, cầu nằm song song cách cầu Long Biên không xa. Cầu Long biên như một di tích lịch sử, nó có tên Paul Doumer xây từ năm (1898-1902) thời thuộc địa, cầu dài 1682 m nối liền Hà Nội với Gia Lâm, chiến tranh trước 1972 bị không quân Hoa kỳ ném bom sập, dù tu sửa nhưng cầu bị biến dạng. Hiện nay chỉ dùng cho Tàu lửa và khách đi bộ, cầu Long Biên vắt qua sông Hồng dưới gầm cầu có một xóm nhỏ của những người dân tứ xứ.. Vùng ngoại thành từ đê Yên phụ đến gần đập đá, đã mọc lên một ngôi làng thịt chó. Một dãy phố dài cả cây số với những bảng hiệu san sát bán thịt chó là món ăn ưa thích của người Bắc, người ta gọi đích danh quán thịt chó, chứ không nói một cách lấp lửng như xưa ở Sàigòn: „Cầy Tơ; Nai Đồng quê; Đúng đây rồi..“ Thỉnh thoảng có quán thịt Dê mọi người cũng ưa thích, đặc sản có tương Bần qua ca dao

„Thịt dê ăn với tương Bần, đêm về anh mới phừng phừng như dê

Đêm về em mới tỉ tê, ngày mai anh cứ thịt dê tương Bần“

Hà Nội thành phố cổ kính những mái nhà xưa nép mình bên mặt hồ lộng gió. Hồ Gươm có những hàng liễu thướt tha mơ màng soi bóng bên hồ nước xanh thăm thẳm. Hà Nội Thủ Đô Việt Nam đã hơn 1.000 năm văn hoá, Hà nội đất ngàn năm văn hiến, cái rốn văn hoá của dân tộc Việt Nam từ ngàn xưa được truyền tụng qua lịch sử, thi ca.. Hà Nội bây giờ không còn thanh lịch, dân số tăng quá nhanh đã làm văn hóa truyền thống của Hà Nội phai nhạt. Phong cảnh đẹp trử tình ấy đã thay đổi ? Hà Nội đổi mới trong tiếng kèn xe ồn ào, những khu nhà bê tông lạnh lùng, chẳng còn gì thơ mộng. Những con đường chen chúc người xe, khói xăng mù mịt....Hà Nội chỉ còn lại dư âm nào đó trong lòng người hay trong đôi mắt em !

3 /Đà nẳng - Quảng Nam

Đất Quảng Nam chưa mưa đã thấm

Rượu hồng đào chưa uống đã say

Ca dao

Từ Hạ Long về Hà Nội, rồi từ giả thành phố nầy đến phi trường Nội Bài qua cầu Thăng Long mặt trời vừa ló dạng, trên sông Hồng nước đỏ còn mờ sương mai, hai bờ đê dài thăm thẳm, những chiếc xe gắn máy nối đuôi nhau chuyên chở rau, những bó hoa tươi còn ướt sương mai. Hai bên đường ruộng lúa xanh tươi, không có bờ ruộng nhỏ mà là những miếng ni lôn dài chia thành nhiều mảnh ruộng. Những thôn nữ đội nón lá nhổ cỏ dại, bên những cái đià (hồ) rong xanh có hoa Súng màu tím, là di tích của hố bom trong thời chiến.

Phi Trường đông người thủ tục trong nước rất nhanh, Các tiếp viên Air Việt Nam trong chiếc áo dài màu huyết dụ duyên dáng, mang điểm tâm nhẹ cafe, bánh làm ấm bụng người đi, thời tiết đẹp thỉnh thoảng những đám mây trắng như bông trôi dưới thân tàu, máy bay hạ thấp Ngũ hành sơn, sông Cẩm Lệ, sông Hàn bãi biển Tiên sa hiện rõ. Làm sao có thể quên được phong cảnh thiên nhiên cố định nầy. Đáp xuống phi trường Đà Nẳng, lên xe bus chạy vào phi cảng, tôi nhận ra những nhà ga mái cong bằng tôn, nơi đó các phi cơ phản lực của quân đội Hoa kỳ sử dụng từ năm 1972 vẫn trơ gan cùng tuế nguyệt. Lấy hành lý ra cổng đã có xe đón về Saigon-Tourane. Ngày xưa rời Đà nẳng độc thân, nay trở về có thêm vợ và hai con, 30 năm qua trở về Quảng Nam yêu thương nhiều kỷ niệm. Xe qua khu bệnh viện Duy Tân, đến chợ Mới, đường Phan Châu Trinh, đến ngã Năm cảnh vật đổi thay khá nhiều, khu trượt Pate ngày xưa gấn đường Chu Văn An nay là văn phòng Saigontourist. Các chùa Phổ Đà có hồ rộng hình bầu dục, giữa hồ là tượng Quán Thế âm cao 3 m trên hòn non bộ, Chùa Tam Bảo có 5 tháp cao vút ngói pha 5 màu sắc như xưa, nhà thờ Cụ Phan Châu Trinh rêu phong cửa sắt rỉ sét đóng kín.

Sông Hàn âm thầm trôi về biển cả, vài cánh bèo trôi dạt, thân phận mình cũng giống cá hồi sống ngoài biển cả, nhưng vẫn tìm được lối về với dòng suối ngọt xa xưa. Bờ sông bên Bảo tàng Chàm (1915), ngày xưa trước 1975 con tàu bệnh viện Helgoland của Tây Đức giúp nạn nhân chiến cuộc ! Ngày nay là con tàu nhà hàng sang trọng của công ty du lịch, phục vụ du khách.. Chiều về ánh tà dương nhạt màu trên thành phố Đà Nẳng, khung trời vẫn xanh ngắt, đường phố đông người, tôi lang thang như một kẻ lạc loài, nhìn về phía chân trời xa xăm nhớ lại những đêm hoả châu rực sáng, với tiếng đại bác thâu đêm đã làm tuổi thơ nhiều trăn trở !

Cầu Sông Hàn nối liền Đà Nẳng với Sơn Trà (An Hải) vào nửa đêm nhịp giữa cầu cất lên cao cho tàu thuyền lớn đi ra biển, Xe 4 bánh không được phép qua cầu ? xích lô đưa tôi sang bên kia sông là những con đường mới rộng thênh thang, trồng cây được cắt xén rất đẹp, những dãy phố là hàng quán sang trọng, đẹp như Florida. Đà nẳng phát triển không ngừng. bờ sông Bạch Đằng lộng gió mang những đám buị mù, từ những công trường xây cất, bờ sông được đổ bê tông xây gạch. Núi sơn Trà sừng sửng như xưa, biển Tiên sa còn dư âm qua truyền thuyết những nàng tiên xuống tắm ? nay những nàng hạ giới đang ươm mình với sóng vỗ từ xa khơi, biển Thanh Bình về đêm sáng rực đèn của những con tàu, các đoàn dã tràng ung dung xây cát biển Đông !! Mỹ Khê cát trắng dưới bóng cây dương liễu, những khu định cư (tị nạn trước 1975) đã biến mất, những Hotel sang trọng như Furama resort nhà hàng mọc lên.. Ngày nay biển Đà nẳng là những điểm du lịch thanh bình với gió mát trăng thanh, bờ biển nầy đã trải qua những biến cố lịch sử quan trọng. Thời Pháp xâm chiếm Việt Nam chiến thuyền Catinat (1856) bắn phá các đồn luỹ ở biển Đà nẳng rồi bỏ đi, cho đến lúc Trung tướng Rigault de Genouilly đem tàu chiến (1858) đổ bộ lên bãi biển Đà nẳng, Quân đội Hoa Kỳ ngày 8.3.1965 đã vào biển Mỹ Khê ...

Đà nẳng có nhiều kỷ niệm những ngày tôi mới lớn, đổi thay sau 30 năm trở lại căn nhà xưa đã thay tên đổi chủ !!, chợ Vườn Hoa là công viên với hoa lá xanh tươi, rạp hát Trưng Vương dìu hiu không có những bản quảng cáo film hấp dãn như thưở nào. Góc đường Phan Châu Trinh, Hùng Vương trước 1975 là khỏang đất trống có đình của Đại Hàn xây và thư viện nay không còn khu phố mới bao bọc chung quanh.. Đường Thống Nhất bị đổi là Lê Duẫn, đường mở rộng cầu vồng biến mất, trường nữ trung học đổi thành trường Đại học, những cây kiềng kiềng cổ thụ bị đốn bỏ, trường Phan Châu Trinh mùa nghỉ hè, sân trường yên lặng, tôi đứng dưới hàng phượng vĩ lá xanh tươi, hồi tưởng lại 33 năm về trước vào sáng thứ hai trong đồng phục trắng chào cờ trước tượng cụ Phan, kỷ niệm thời học sinh thật đẹp giờ đây chỉ còn lại trong ký ức

Trường nam tiểu học đang xây dựng qui mô có lầu cao, bên hông trường đường Hải Phòng có tiệm Mì Quảng nền nhà là màu trắng của giấy lau miệng không dọn dẹp. Trường Phan Thanh Giản đổi tên là Lê Quí Đôn, đường Độc Lập đổi thành Trần Phú, có nhà sách lớn như nhà sách ở đường Bạch Đằng, hai nhà sách nầy đầy đủ các tác phẩm in lại đã xuất bản trước 1975 như Việt Nam sử lược của Trần Trọng Kim, và danh nhân xứ Quảng như: Hòang Diệu, Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng. Thái Phiên, Trần Cao Vân, Lê Đình Đương... các tác phẩm của nhà văn Nguyễn Văn Xuân gồm có Kỳ nữ họ Tống Tuyển tập Nguyễn Văn Xuân do nhà xuất bản Đà nẳng phát hành, trong phần thay lời giới thiệu nhà văn Dã Linh viết không đúng sự thật để tuyên truyền với thế hệ sinh sau năm 1975 ông ta viết :„.. truyền thống tốt đẹp của đất và người Xứ Quảng lại xuất hiện trong bối cảnh văn học chống Cộng trở thành trào lưu dưới ách nô dịch về văn hoá của Mỹ- Ngụy, tình cảnh gia đình ông ( Nguyễn Văn Xuân) rất khốn khó“. Có thể nhà văn Dã Linh trước 1975 sống trong rừng núi, bưng biền nên không hiểu gì về Văn học miền Nam, các tác phẩm như „Khi Những Lưu Dân trở lại, Phong trào Duy Tân. vv.“ đều viết trong thời Việt Nam Cộng Hoà, nhà văn Nguyễn Văn Xuân thời đó không có gì khốn khó, ông tự do sáng tác và dạy học, ông từng làm Hội trưởng Hội khuyến học, và giảng viên Đại học Văn khoa Huế.

Sách in lại chân dung nhà văn Phan Khôi (1897-1959) nhưng không nhắc lại vụ án Nhân văn Giai phẩm (1956) cụ là kiện tướng phê bình văn học, „Phê bình lãnh đạo văn nghệ“. Các truyện ngắn „ông Năm Chuột, ông Bình Vôi, Nắng Chiều“ đều không in lại.. „Trong thời gian 1956-57, là một trong những người thành lập tờ Nhân Văn và có các bài phê phán giới lãnh đạo văn nghệ lúc bấy giờ, ông bị cấm sáng tác cho đến khi qua đời năm 1959 tại Hà Nội. Theo lời kể lại, người con trai của ông, (Phan Thao) khi đó là một cán bộ đảng, đã không dám đến dự đám tang cha mà chỉ cải trang làm một người tình cờ, dắt xe đạp đi trên vỉa hè trong lúc đám tang đi dưới lòng đường. Trong nhiều thập niên sau đó tên tuổi ông bị lãng quên và cho đến tận bây giờ, sự nghiệp báo chí của ông cũng ít được giới thiệu.“(2) Trong cuốn „Quảng Nam đất nước và Nhân vật“ của tác giả Nguyễn Q Thắng cũng bỏ quên phần nầy. Chúng ta cần nhìn lại Văn học trong nước ngày nay .

Đà nẳng không còn ăn mày lang thang, nhưng tiềm năng kinh tế phát triển chỉ khai thác về du lịch các nơi như : Non Nước, Mỹ Khê, Nam Thọ, Bãi Bắc, Thanh Bình, Xuân Thiều, Nam Ô, Liên Chiểu, Làng Văn, Hải Vân, Bà Nà... Dù ở Hoà Khánh có hãng lắp rắp xe hơi nhưng hoạt động còn giới hạn, nhìn chung về công nghiệp chưa phát triển mạnh để mang lại đời sống vững chắc và tiến bộ hơn.

Theo tin đài VOA bản tin ngày 30/12/ 2003 tường thuật về dự án xây dựng một trung tâm giải trí kiểu Las Vegas trị giá một tỷ đôla, sẽ chiếm một diện tích 1112 mẫu tây ở tỉnh Quảng Nam, trung tâm giải trí này được sự hỗ trợ của các công ty Global C&D Inc. và Lehman Brothers Inc. Xây dựng gồm các khách sạn loại sang từ 8 đến 10 ngàn phòng, 4 sòng bạc, một sân golf, một khu nhà ở và một trung tâm hội thảo... Phát triển về du lịch tuy tạo thêm công ăn việc làm, nhưng cũng kéo thêm những tệ đoan xã hội !! ca dao có câu „cờ bạc là bác thằng bần, cưả nhà bán hết thân đi ăn mày „

Đà Nẵng ngày nay cũng nhiều vũ trường, quán cà phê, bar..phát triển nhiều hơn thời quân đội Mỹ vào Đà nẳng.. giới trẻ các cô cậu tập làm người lớn chơi từ A đến Z chưa bao giờ kết thúc trước khi trời sáng. Trên đường Thống nhất. là Vũ trường dành cho những gã trai tóc dài, những cô gái váy ngắn áo hai dây uốn éo trong tiếng nhạc ngoại quốc bốc lửa và nhức óc, giá một chai Heineiken 50.000 đồng, thuốc Marlboro của Mỹ chính cống mỗi gói 40.000 đồng !! Đời sống thanh bình không còn nghe tiếng đại bác đêm đêm dội về thành phố, hay những đêm pháo kích bằng hoả tiển 122 ly về giết chết người dân thành phố ! Thế hệ chúng ta 30 năm về trước, lo học đâu biết đến chuyện ăn chơi phù phiếm cuộc đời, nhưng ngày nay một phần tuổi thơ Đà nẳng thân yêu của chúng ta, đã và đang tiêu huỷ cuộc đời trong men rượu, thuốc lá ....!!

Gặp lại các bạn học cùng ăn tối ở Kim Đô, nơi nầy thiết trí mới mẽ sang trọng, tất cả đều màu đỏ các cô phục vụ mặc „xường xám đỏ“ giống Tàu, nhưng thức ăn hoàn toàn Việt Nam. Chúng tôi có nhiều thì giờ tâm sự, có nhiều người đã vào Webe site do cựu học sinh trường Phan Châu Trinh thực hiện tại Hoa Kỳ, phổ biến giao lưu với nhiều thế hệ hơn 50 năm thành lập trường, đã đào tạo ra nhiều nhân tài từ trong nuớc cho đến hải ngoại. Các bài viết trên Internet và những tác phẩm của Thầy Trần Gia Phụng có nhiều ý kiến khác nhau tùy theo quan niệm của mỗi người, tôi tôn trọng không bàn cãi thêm vì lý do an ninh cho mình. (ở Sài gòn gặp một số bạn kể lại dịp tiếp đón cô Phan Mộng Hoàng, nào tặng bông và những bửa tiệc mừng hội ngộ vui vẽ „vì học trò đã trưởng thành không còn nhỏ như thời xa xưa ..“ )

Đêm đầu tiên ở Đà Nẳng thời tiết nóng, nhờ cơn mưa nhỏ giọt, không khí dể chịu hơn, đường phố bớt buị, Đà nẳng cũng đông người, đông xe gắn máy. Lái xe dọc theo bờ biển từ Thanh bình đến Nam ô, Liên Chiểu cách Đà Nẵng 16km đang xây dựng Hầm, đường bộ Hải Vân sẽ hoàn tất vào cuối năm 2004. Do các Liên danh Nippon Koei Co. Ltd. (Japan) và Louis Berger International Inc.(USA) hợp tác với Tổng công ty Tư vấn thiết kế GTVT-TEDI (Vietnam). Đường dài 12.182m, bao gồm đoạn hầm 6.274m, 8 cầu tổng cộng 1.635m và khu vực đường bộ 4.273m. Kinh phí : 127.357.000,USD (tài liệu qua đồ án xây dựng)

Buổi sáng tôi dậy sớm từ cửa sổ nhìn xuống đường phố vắng, vài ba người đang chạy bộ, dưới những hàng cây xanh.. Tránh thời tiết nóng phải đi sớm trong lúc người ta còn ngủ, tài xế đã đến đưa gia đình chúng tôi tìm mộ phần ông bà Nội các cháu, Gia đình chúng tôi quỳ trước mộ ông bà Nội, Cha mẹ đặt những cành hoa Hồng, Cúc vàng, đốt nén nhang thơm mùi trầm, nước mắt và mồ hôi tôi nhỏ xuống mộ bia !!

Từ Đà nẳng lên Đò Xu là khu Văn hóa du lịch đẹp, dọc theo sông là những khu giải trí, con đường nối dài đến Cẩm Lệ đang tái thiết, công trường xây cất ở chợ Đò Xu rộng lớn nhiều xe cơ giới, cần trục đang làm việc ồn ào. Mặt trời chưa lên cao đến Ngã 3 Hoà Cầm qua cầu Đỏ rồi Miếu Bông, hai bên đường ruộng lúa xanh tươi, làng mạc là những ngôi nhà ngói đỏ khang trang chung quanh là những bờ chuối xanh um, trên con đường làng có những chiếc xe bò đang tải chuối rau, những vườn trồng thuốc lá còn thấp thẳng tắp từng hàng đẹp mắt. Thanh Quít vắng lặng như xưa, các mộ trên đồng lúa hai bên đường không gì thay đổi, người dân vẫn gánh hàng trên đôi vai đi trên bờ ruộng nhỏ. Vĩnh Điện có các cửa tiệm bán nước giải khát, cam, bưởi, chả, dừng xe mua hoa tươi và nhang, những người bán chả đến mời, chả gói lá chuối còn nóng bốc mùi thơm tiêu tỏi, giá chỉ 6000 đồng VN.một chục, mở một cái phần lá nhiều hơn thịt nhưng đượm hương vị quê hương, chúng tôi mua hết rổ người bán vui mừng... gần cầu Mống hai bên đường nhiều quán bán bê thui, mì Quảng, người ta đồn chỉ có bê thui cầu Mống ngon, nhờ các con bê ăn cỏ non ở khu Gò Nổi ? Các tiệm bán đồ đồng, thủ công nghệ của làng Phước Kiều theo nghề cha truyền con nối, thời Phong trào Duy Tân đã được các Giáo sĩ truyền giáo Âu Châu dạy cách nấu và đúc đồng thành sản phẩm đủ loại, phục vụ tế lễ, hội hè, được bày bán trên những cái kệ như: lư hương, chuông đồng, chiêng, phèng la, chân đèn, bình để cắm hoa..màu đồng vàng sáng chói trong ánh nắng bình minh.

Các chuyến đò thi nhau rước khách, chạy qua mặt rất nhanh, những đoạn đường trên vắng cảnh sát giao thông ? Qua cầu Mống giòng sông nước cạn, để lộ những nông cát trắng, xuôi dòng vài chiếc ghe nhỏ, dọc đường nhiều tiệm sửa, vá xe, xa xa là những lũy tre già, vài ba con trâu đang ung dung gặm cỏ, Nam Phước, cầu bà Rén chợ sáng đông người, chiếc xe chở nón lá cao cả thước nhà gỗ lợp ngói đỏ có gác, tránh mùa lũ lụt nước ngập lên cao..khoảng đường từ cống Ba Lố thưở xưa xe đò thường bị giật mìn, bên đường còn những cái Am nhỏ thờ oan hồn người chết . Một dấu tích còn lại cái thời người đi xây đưng, kẻ thì phá hoại đặc mìn !!

Đến Mộc Bài, tôi nhớ lại buổi sáng năm 1971 xe nhà binh GMC chở đầy lính Điạ phương quân chạy qua và dừng lại, người sĩ quan da sạm nắng đội mũ sắt, mặc áo giáp xuống xe, hắn là bạn thời học sinh không ngờ gặp nhau nơi đây, đơn vị hắn hành quân trách nhiệm vùng nầy.. súng AK từ bià làng bắn ra nghe vun vút. Chúng tôi chia tay, hắn ra lệnh lính theo hàng ngang tiến vào làng...lần nầy trở lại nơi đây nhìn những mô đất có những ngôi mộ bia xanh cỏ, nhớ về bạn xưa giờ nầy ở đâu ? theo diện HO hay đã chết trong trại cải tạo

Đến Hương An rẽ vào tỉnh lộ đi Quế Sơn, đường được tráng dầu hắc mỏng phần chính giữa, hai bên bị soi mòn nhiều đoạn trông giống như miếng da bò, đây là con đường nhiều máu và nước mắt, thời chiến hai bên thường giao tranh. Quân đội Hoa kỳ cũng đổ máu rất nhiều trên chiến trường Quế Sơn. Thời gian thay đổi „biển dâu biến thành ruộng đồng“ khó nhận ra nơi nào ga Phước Chỉ, cầu chợ Đuộng, chợ Đàn.

Quận lỵ Quế Sơn chung quanh chập chùng đồi núi, tôi không ngờ quận lỵ trở thành thị trấn nhỏ, nhà cửa xây cất theo kiến trúc mới, biệt thự có đủ cây kiểng, hồ nước..Dì tôi 86 tuổi tóc bạc trắng như tơ giống mẹ tôi, trong chiếc áo dài lụa màu lam nhạt, chuổi ngọc xanh màu lý, khoẻ mạnh, nhớ về mẹ nước mắt tôi chảy dài không nói được nên lời... Cả tuần Dì it ngủ hơn, mong gặp gia đình tôi về thăm lần đầu. Vùng quê với lũy tre xanh, các vườn trồng miá, sắn và cây dâu nuôi tằm, nhà đều lợp ngói, người ta tiết kiệm nhiều năm làm nhà để mùa Đông bớt giá lạnh mưa nhiều . Cái vui của nhà quê có khách lạ những đàn chó sủa từ đầu làng đến cuối xóm, Tháng tám đồng ruộng thường khô, trơ gốc rạ vàng úa nhưng nay có đập Phú Cốc/ Phú Ninh đem nước về, nên vụ lúa hè được thực hiện, đồng lúa xanh thơm mùi lúa sắp trổ bông, Đèo Le nơi có suối nước nóng, được làm địa điểm du lịch và tắm nước khoáng

Hội An trầm mặc bên dòng sông Thu Bồn, ghe thuyền tấp nập và đậu ở bến sống cuối chợ, chợ Hội An bán đủ các loại hàng hoá thổ sản, Nhiều tiệm bán các hàng kỷ niệm thêu, lụa gỗ chạm, điêu khắc công phu, gốc cây đa to rễ chiếm khoảng lớn bên chợ nơi đó không còn bán guốc gổ như xưa,. Phải mua vé vào thăm các nơi như chuà Cầu, chùa Ông, chùa Tàu... đường Phan Châu Trinh gần đình Cẩm Phô, nơi bán lụa nổi tiếng Quảng Nam. Trình bày các tiến trình nuôi tằm qua từng giai đoạn .. thành kén ươm tơ, dệt luạ, Các toán nữ thêu tranh trên lụa rất đẹp, đàn ông khắc gỗ làm khung bánh in, các tượng

Nhà sách Rạng Đông ngày xưa nay bán đồ gỗ điêu khắc, đối diện là tiệm Cao lầu sàn nhà sạch sẽ không bỏ rác lung tung. Khung cảnh yên tỉnh, trên bàn có giấy lau miệng, các ống đựng đũa sạch, nhưng Cao lầu thiếu hương vị đậm đà. Người ta nói Cao lầu trước đây phải dùng loại tro nấu từ Cù Lao Chàm ngâm gạo thì mới tạo được độ giòn, dẻo khô đặc trưng của sợi cao lầu. Vì tro củi Cù Lao Chàm chứa nhiều chất muối chăng? Nước xay gạo phải là nước giếng Bá Lễ, một giếng nước rất nổi tiếng về độ không phèn Có thể giếng Bá lễ mùa hè thiếu nước để nấu và biến chế Cao lầu ? chúng tôi ghé giếng Bá Lễ nằm trong xóm nhỏ sau lưng tường nhà, giếng hình vuông cạn đáy, không sâu mạch nước chảy chậm ! đủ múc vài thùng nước .

Tòa hành chánh tỉnh nay là Khách sạn sang trọng, chùa Long Tuyền chỉ còn lại duy nhất hòn non bộ, tất cả đều đổi mới, tu sửa (xây mới)10 năm về trước, màu sắc kiến trúc toàn gạch và bê tông,.những hàng cây Chay rợp bóng mát, hàng sứ nở hoa trắng cổ thụ còn rất ít!. Chùa Viên Giác, Chuà „Tỉnh giáo hội xưa“ không thay đổi, những bàu rau muống xanh tươi. Viếng Ngũ Hành sơn mong tìm lại một thoáng hương xưa, nhưng tất cả đã bay vào dĩ vãng xa xôi.. (xem các bài Hội An Quảng Nam, Ngũ Hành Sơn và Đường về Quê hương)

Trên những nẻo đường về, tôi có dịp tiếp xúc đời sống trên cánh đồng lúa, bên dòng sông, hiểu phần nào nếp sinh hoạt của người lao động không thay đổi, nông dân vẫn cày ruộng với con trâu, thợ nề chuyền tay nhau những cái rổ đựng cát, sạn, từng viên gạch, không có mũ, giày dép an toàn lao động. Ngư dân đánh cá, thả câu với chiếc thúng chai, những chiếc ghe cũ không tiền tu sửa...Giòng sông Cữu Long mang phù sa về vun bón ruộng vườn, nhưng 2 bên bờ còn những căn nhà lá đổ nát, trẻ em đi chân đất, quần áo rách tả tơi, thất học.. chính quyền không khuyến khích bảo vệ môi sinh, dân cứ bỏ rác trong túi ny lon vứt xuống sông trôi lềnh bềnh, rồi người ta cũng lấy nước từ sông lên ăn uống vv..

Đệ nhị thế chiến chấm dứt (1939-1945) nước Đức bị chia đôi hai miền Đông-Tây nhưng chỉ gần 20 sau Tây Đức đã phục hồi kinh tế trở thành cường quốc, chiến tranh lạnh chấm dứt ngăn cách Đông-Tây ngày 22.12.1989 cánh cổng Brandenburger mở cửa thông thương hai miền và thống nhất đất nước ngày 3.10. 1990, không có trại cải tạo v.v..

Đời sống Việt Nam tuy thay đổi nhưng mức thu nhập mỗi năm, bình quân tính theo đầu người hơn 390 USD. nếu so với các quốc gia khác, (Thái 2.040 $ Singapore 25.500 $, Phi 1.010 $;Mã Lai 3.730$ ) đời sống người Việt còn nhiều vất vả lạc hậu, xã hội Việt Nam còn giống như Phi Luật Tân thời Marcos, Nam Dương thời Suharto và các nước cựu cộng sản ở Đông Âu và Liên sô. Việt Nam bây giờ người ta thường nói „mọi việc đều giải quyết bằng tiền“ trong xã hội nếu dựa trên thế lực đồng tiền, kẻ nào nắm tài sản Quốc gia sẽ là người quyền lực nhất.. Người nghèo thì nghèo tận cùng xã hội. (Thống kê của Liên Hiệp Quốc hồi đầu tháng 07-2003 hiện vẫn còn 30% hay 24 triệu người Việt Nam sống bên dưới mức nghèo khó. Khoảng 75% người dân Việt Nam sống ở các vùng nông thôn và rất thiếu các tiện nghi văn minh căn bản.) Là người Việt Nam, không một ai không cảm thấy đau lòng với cuộc sống đó, người dân mơ ước đời sống tốt đẹp hơn, nhưng 28 năm qua cứ âm thầm xuôi theo mãi dòng đời !!

(1) Hàng Bồ, hàng Bạc, hàng Gai,

Hàng Buồm, hàng Thiếc, hàng Hài

Mã vĩ, hàng Điếu, hàng Giày,

Hàng lờ, hàng Cót, hàng Mây hàng Đàn

Phố Mới, Phúc Kiến, hàng Than,

Hàng Mã, hàng Mắm, hàng Ngang, hàng Đồng,

Hàng Muối, hàng Nón, Cầu Đông,

Hàng Hòm, hàng Đậu, hàng Bông,hàng Bè

Hàng Thùng, hàng Bát, hàng Tre

Hàng Vôi, hàng Giấy,hàng The, hàng Gà.“

(2) Phan Khôi BBC, 22/12/03 Nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân đã tìm lại các bài báo của Phan Khôi trong thư viện ở Pháp và Hoa Kỳ

( * ) Bị chú của ERCT : Bài này đã được post trên www.phanchautrinhdanang.com nhưng qua sự giới thiệu của anh Ruẩn (Exryu Thụy Sĩ), anh Ðại đã có nhả ý tặng riêng cho ERCT bản mới nhất với vài chi tiết bổ túc. Xin thành thật cám ơn anh Ðại và anh Ruẩn.

[ Trở về ]