Biên Đầu Thống (Nhức Một Bên Đầu )    

B.S. Vũ Quí Đài, M.D., Ph.D.   

Trong sử ta có chép chúa Trịnh Giang ( cuối đời họ Trịnh), bị chứng nhức đầu hành, phải xây một căn hầm tối để mỗi lần lên cơn nhức đầu th́ xuống đó tránh ánh sáng và tiếng động. Xem chừng có vẻ ông chúa này bị chứng " nhức một bên đầu" ( migraine), đại từ điển Anh Hán gọi là biên đầu thống .   Theo đúng bài bản, th́ chứng nhức đầu được gọi là migraine, phải gồm có ba hoặc bốn yếu tố sau:   

cơn nhức đầu kéo dài từ 4 đến 72 giờ
nhức kiểu giựt giựt
phải là nhức đầu đáng kể ( gọi là vừa phải, hoặc nhức lắm lắm), chứ không phải nhức đầu sơ sơ
nhức một bên đầu
làm việc mệt nhọc bị nặng hơn lên
buồn nôn, ói mửa, có khi mắt nh́n bị mờ .
sợ ánh sáng, tiếng động hay là mùi ǵ mạnh.

Nhức một bên đầu không phải là hiếm lắm, nhưng phần đông ta không phân biệt nó như một loại riêng, thường chỉ than là bị nhức đầu. Nước Mỹ th́ cái ǵ cũng có thống kê thành con số hẳn hoi. Trên đất Mỹ, có 24 triệu người bị biên đầu thống. Bệnh thường khởi phát từ lúc c̣n trẻ, 12, 13 tuổi, cho tới khoảng tuổi 40, nhưng một đôi khi cũng khởi sự sớm hoặc trễ hơn. Phái nữ bị nhiều hơn phái nam. Những người bị bệnh này, về già th́ bệnh có vẻ bớt đi, có khi hết hẳn. Chừng phân nửa bệnh nhân có người trong gia đ́nh cùng một bệnh.   

Nguyên nhân   

Nguyên nhân v́ đâu mà sinh chứng nhức một bên đầu th́ chưa được rơ.   Người ta thấy cơn nhức đầu có liên hệ với vụ các nhánh của một động mạch ( ở cổ chạy lên đầu ) nở lớn và bóp mạnh, c̣n một số triệu chứng khác th́ trái lại, lại liên quan đến sự co nhỏ lại của các nhánh một động mạch khác ( cũng từ cổ chạy lên đầu) . Những thay đổi của các động mạch đă lộn xộn khó hiểu như vậy, lại c̣n điều không rơ là các xáo trộn đó không biết là " nhân" hay " quả" của chứng biên đầu thống..   C̣n một thuyết nữa cho là có thay đổi về gịng điện các tế bào năo, sinh ra một thứ viêm, làm cho giây thần kinh bị kích thích.   Ngoài ra, cũng có thể có vai tṛ của chất serotonin, có liên quan đến t́nh trạng vui buồn căng thẳng hay thoải mái của người ta.   Những ǵ làm cơn nhức đầu bộc phát?   Nguyên nhân th́ không rơ, nhưng có nhiều điều làm cơn nhức đầu bộc phát, khác nhau tùy người.   chất nội tiết estrogen là một tác nhân quan trọng. Có thể v́ vậy mà phái nữ bị bệnh nhiều hơn phái nam tới ba lần. Ở tuổi dậy th́, tỉ số đó c̣n cao hơn nữa. Thời gian sắp tắt kinh, bệnh rất khó trị. Thuốc ngừa thai ( trong có estrogen), và thuốc estrogen dùng cho tuổi hết kinh làm cho bệnh nặng thêm.
bị mất ngủ
bị đói
thời tiết thay đổi
bị mệt nhọc hay đầu óc căng thẳng
có người bị khi ăn một thứ ǵ đặc biệt ( thí dụ ăn sô cô la là lên cơn nhức đầu)
dùng thuốc Viagra cũng có thể lên cơn nhức đầu
   

Triệu chứng   

Có khi cơn nhức đầu từ từ nặng dần không có dấu hiệu ǵ báo trước. Có người trước khi lên cơn, cảm thấy khó chịu bứt rứt, hoặc là buồn bă uể oải . Một số bệnh nhân qua một giai đoạn chừng mươi phút nửa giờ, gọi là giai đoạn báo hiệu,trước khi lên cơn nhức đầu. Trong giai đoạn này, có người bị hoa mắt hay là mắt thấy lóe chớp sáng, có người tự nhiên nói ngọng nghịu,cũng có khi tay chân tê tê hay một phần cảm thấy yếu x́u.   Kiểu cách nhức đầu của từng bệnh nhân th́ thường là lần nào cũng một kiểu, có điều có khi đau bên phải, có khi đau bên trái không nhất định. Cũng có khi đau hết cả đầu ( tuy là tên bệânh, th́ vẫn được gọi theo bài bản là chứng nhức mô tä bên đầu, v́ cách chữa vẫn như vậy). Thường th́ đau nhức giựt giựt khó chịu làm ǵ cũng không được, chỉ muốn nằm yên trong pḥng tối mà chịu trận.   Có khi buồn nôn ói mửa, mắt mờ. Lâu lâu có người ù tai chóng mặt đi không vững, ù tai, đau giựt ở sau ót. Lại cũng có người bị đau ngay tṛng mắt, nh́n một hóa hai. Các triệu chứng linh tinh như vậy, nên định bệnh không phải là dễ. Tuy nhiên, nếu bị đi bị lại, và nhất là trong nhà có người cũng bị những cơn nhức một bên đầu, th́ cũng giúp cho việc chẩn đoán rất nhiều.   

Chữa trị   

Việc chũa trị cốt yếu là chặn đứng cơn nhức đầu cho dứt, hay ít ra là làm giảm đau. Nếu bị hoài, tới ba bốn lần một tháng, th́ có khi phải uống thuốc dài hạn pḥng ngừa. Khi thoạt lên cơn nhức đầu, bệnh nhân nên nghỉ ngơi trong pḥng tối, yên tĩnh. Chưa kịp đi bác sĩ, th́ dùng thuốc giảm đau thông thường như Aspirin, Tylenol, hay Advil v. v....có khi pha thêm môt chút xíu caffein làm tăng hiệu quả giảm đau, Những thuốc này bán tự do không cần toa, nhiều khi hăng bào chế đặt tên cho thêm chữ Migraine đằng sau cho ăn khách   . Các thuốc bác sĩ thường cho có thể chia làm ba loại như sau   Thuốc chặn đứng cơn nhức đầu   Có những thuốc vẫn dùng lâu nay, như Cafergot ( có chất ergotamine là vị chính và có thêm caffeine), có thứ uốùng, có thứ để hậu môn ( như vâïy tiện hơn, v́ bệnh nhân nhiều khi buồn nôn uống không được).   Gần đây, có một số thuốc mới, gọi chung là Triptan, như Imitrex, khá công hiệu. Hồi mới đầu cách đây ít năm th́ chỉ có thuốc chích ( cho bệnh nhân tự chích lấy), về sau có thuốc uống, và gần đây nhất th́ có thuốc xịt mũi. Thuốc uống không hấp thụ được nhiều, c̣n thuốc ø xịt mũi th́ lại bị có vị đắng khó chịu.Tuy vậy nhiều người ưa thuốc xịt, v́ không phải chích, mà hiệu quả nhanh hơn là thuốc uống, tuy rằng chậm hơn thuốc chích. Những thuốc loại này người có thai bị cấm sử dụng, người lớn tuổi và người bệnh tim cũng phải cẩn thận.. Có mộtä bài nghiên cứu mới được thông báo tại khóa họp của Hội Nhức Đầu Hoa kỳ cho biết thuốc Triptan xịt mũi rất tốt . Tổng cộng gần hai ngàn cơn nhức đầu, th́ thấy sau hai giờ, chừng ba phần tư bớt nhiều, độ một nửa dứt hẳn được cơn đau nhức sau hai tiếng đồng hồ .   Ngoài Imitrex, những thuốc khác cũng thuộc nhóm Triptan c̣n có Amerge, Maxalt, và Zomig, nhưng mấy thứ sau này chỉ có thuốc uống thôi.   Cũng có khi bác sĩ cho dùng Compazine và Reglan là những thuốc thường dùng trị buồn nôn ói mửa. Điều đáng nói là những thuốc này nhiều khi cũng công hiệu, nghĩa là trị được cơn nhức đầu, kể cả những trường hợp bệnh nhân không bị buồn nôn ói mửa.   

Thuốc giảm đau    

Thuốc giảm đau thông dụng như Aspirin, Tylenol, Indocin, Naprosyn, hoặc những thuốc tương tự cũng có phần nào hiệu quả. Mạnh hơn nữa, th́ như Vicodin, Tylenol số 3, nhưng có thể bị nghiền thuốc. Tất cả các thuốc giảm đau có cái phiền là một đôi khi tăng liều lượng, tự nhiên bệnh lại bị nặng thêm ra ( gọi là rebound headache) . V́ vậy ít khi bác sĩ dùng thuố c giảm đau cho chứng nhức một bên đầu.    

Thuốc uống dài hạn pḥng bệnh   

Nếu gần như tuần nào cũng bị một hai lần, th́ bác sĩ có thể cho uống thuốc dài hạn để pḥng ngừa. Các thuốc này thuộc nhiều loại khác nhau, cơ chế tác dụng không rơ, mỗi bệnh nhân hợp một loại .. Các loại thuốc được sử dụng gồm có một vài thứ thuốc cao máu như Propanoplol, Verapramil, thuốc động kinh như Depakote, thuốc chữa buồn phiền như Elavil, Prozac, Paxil . Thí dụ như bệnh nhân bị nhức đầu, mà đồng thời bị cao máu, th́ bác sĩ có thểû cho thử Propanolol hay Verapramil trước. Nhưng cũng nhiều khi phải thử vài ba thứ trước khi lựa được thuốc thích hợp . Thường th́ phải uống hai ba tháng liền, nếu không bị đau laiï mới bớt liều lượng đi, sau đó có thể ngưng thuốc.

 

(*) Bài post lại với sự đồng ư của Diễn Đàn Y Khoa :