[ Trở về ]

Nhất Áp - Bệnh Cao Áp Huyết - Hypertension

Bác sĩ Jean Lương Phụng Hoàng

Lý do gây ra bệnh:

95% trường hợp là không biết rõ tại sao bệnh nhân bị (primary hay essential hypertension): người mập, ít hoạt động thể thao, nghiện rượu, ít ăn đồ có potassium, hay bị stress, di truyền, tuổi già thường dễ có áp huyết cao.

Còn dưới 5% là do một bệnh khác gây ra (secondary hypertension): một số loại bệnh thận, có bầu gần ngày sinh (preeclampsia), nghẽn mạch máu nuôi thận, bệnh nang thượng thận (pheochromocytoma, Cushing). Nếu bạn duới 35 tuổi mà bị áp huyết cao trên 180/110, dùng nhiều thuốc mà không có hiệu quả, đột ngột có biến chứng thì bác sĩ hay chú ý nhiều hơn để tìm một trong những nguyên do vừa liệt kê.

Một vài bệnh nhân khi gặp bác sĩ hoặc y tá đo thì trên 140/90 một chút, nhưng trở lại bình thường ở nhà thường được gọi là “sợ bóng vía bác sĩ” (white coat hypertension), không nhất thiết phải uống thuốc.

Triệu chứng bệnh cao áp huyết:

Bệnh này thường không có triệu chứng ở vào thời gian đầu, bác sĩ khám phá ra bệnh nhân cao áp huyết khi khám tổng quát hàng năm, hay khám vì một lý do nào khác vì thế được mệnh danh là sát nhân thầm lặng. Có vài người than phiền nhức đầu, hơi mệt, choáng váng mặt mày, tim đập mạnh nhưng không đúng hẳn là do áp huyết cao gây ra. Nếu áp huyết đột ngột lên trên 180/110 thì may ra mới có triệu chứng như hoa mắt, nôn mửa, nhức đầu mạnh (malignant hypertension).

Về lâu về dài nếu không chữa trị đúng mức sẽ gây ra nhiều biến chứng (bảng 2).

Bảng 2 - Các biến chứng của Bệnh Cao Áp Huyết

Bệnh sơ cứng động mạnh gây đau tim (heart attack) Tai biến mạch máu não (Stoke) Nhồi máu cơ tim (Congestive Heart Failure) Suy Thận sẽ dẫn đến bị lọc hoặc thay thận (Kidney Failure) Hư mắt (Retinopathy)

Phương pháp định bệnh:

Bệnh nhân thường được khám ở thế ngồi, relax trong 5-10 phút, và sẽ dùng cánh tay trái để đo, săn tay áo lên. Sau khi khám và duyệt xét bệnh sử, thì cũng cần thử máu và nước tiểu để tìm bệnh thận, tiểu đường, xáo trộn tuyến nội tuyến, đo mỡ cholesterol. Ðo điện tâm đồ EKG để tìm biến chứng trên tim do cao áp huyết lâu ngày gây ra cũng rất cần thiết trước khi chữa trị. Chụp Xray buồng phổi (chest Xray) hay làm chụp hình tim(echocardiogram), nếu có nhiều triệu chứng khác như ngộp thở, ngủ cần nhiều gối, hoặc chân sưng phù. Nếu bác sĩ nghĩ là bạn có thể bị white coat hypertension (chỉ hơi cao lúc gặp bác sĩ), thì có thể đề nghị bạn đo áp huyết vài lần ở nhà, hoặc đeo một loại máy đo áp huyết trong 24 tiếng đồng hồ (24 hour ambulatory blood pressure monitor) vì áp huyết cũng hay lên xuống thường xuyên khi cơ thể hoạt động. Nếu chúng ta đo áp huyết ở tiệm thuốc tây, hội chợ y tế, hay với máy điện tử đo ở nhà mà trên 140/90 thì nên khám bác sĩ để kiểm chứng lại.

Thuốc trị bệnh cao áp huyết:

Có nhiều yếu tố giúp bác sĩ lựa chọn các loại thuốc khác nhau cho bệnh nhân:

• Áp huyết có cao quá hay không ở vào giai đoạn nào (1, 2 hay 3), tuổi tác ...
• Các bộ phận cơ thể khác như thận, tim, mạch máu, mắt đã bị ảnh hươœng chưa?
• Bệnh nhân có bệnh khác như tiểu đường, suy tim, nhịp tim rối loạn, bệnh phổi v.v..

Thuốc Lợi Tiểu (Diuretics - HCTZ, Lasix, Dyazide):

Giúp nhuận tiểu, thường hay được uống vào buổi sáng để bệnh nhân có thể đi tiểu dễ dàng, sẽ khó ngủ nếu uống vào ban tối. Giá cả rất bình dân vì thuốc đã có trên thị trường hàng chục năm qua. Thuốc rất hiệu nghiệm cho những ai phù chân, có nước trong phổi do suy tim. Phải uống cộng thêm một viên potassium vì dễ mất muối và potassium. Người già nếu dùng thuốc này mà không ăn uống đầy đủ sẽ dẫn đến bệnh thiếu nước (dehydration) có thể nguy hiểm đến tính mạng nếu không được chữa trị kịp thời. Cần phải thử máu định kỳ nếu dùng thuốc trên.

Thuốc Nhịp tim - Beta Blockers (Tenormin, Lopressor, Toprol):

Uống ngày một viên, tương đối không mắc, không cần phải thử máu định kỳ, hợp với những ai có nhịp tim hơi cao vì thuốc có tác dụng làm chậm nhịp tim lại. Ngược lại những người hay chơi thể thao thì không hợp lắm vì tim bị chậm lại không đủ cung ứng dưỡng khí do đòi hỏi của cơ thể, làm mau mệt và nó cũng làm yếu sinh lý, và suy nhược tinh thần. Những ai bị suyễn cũng không nên uống.

ACE inhibitors (Vasotec, Zestril, Lotensin, Altace):

Loại này rất thông dụng, 1-2 viên/ngày tùy theo loại, rất hợp với những ai có thêm bệnh tiểu đường, tim yếu hoặc thận yếu có chất đạm trong nước tiểu. Chỉ có điều là hay làm ho khô, thường xảy ra vào buổi tối, hơi khó chịu cho một số người. Thuốc hay được chế thêm với chất nhuận tiểu HCTZ ở liều nhỏ (Vasoretic, Zestoretic, Lotensin HCT), công hiệu hơn mà lại không cần phải thử máu định kỳ, khác với diuretics ở trên. Thuốc này tương đối mắc hơn những loại trên một chút.

Calcium channel blockers (Cardizem, Procardia, Norvasc, Verapamil):

Thường chỉ uống 1 viên một ngày với liều khác nhau, khá hiệu nghiệm, có điều là hay làm chân sưng phù do phản ứng phụ, nên không được dùng nhiều ở first line như trước đây nữa. Các viện bào chế hay có xu hướng pha trộn calcium channel blocker với ACE trong một viên để tránh bị phù chân và tăng hiệu quả (Tarka, Lotrel).

Angiotensin II receptor antagonists hay ARB (Cozaar, Diovan, Avapro, Atacand):

Loại thuốc này mới, mắc tiền, hiệu quả và đặc biệt rất ít phản ứng phụ nên rất dễ uống và ưa chuộng bởi bệnh nhân. Nếu ai hay bị ho bởi ACE thì đổi qua thuốc này rất hợp lý. Thuốc cũng giúp bảo vệ thận cho những ai bị tiểu đường như loại ACE ở trên. Thuốc cũng hay được kết hợp với HCTZ (Hyzaar, Diovan/HCT, Atacand/HCT) để làm tăng hiệu quả, nhưng không tăng phản ứng phụ.

Alpha blockers (Cardura, Hytrin):

Hay được dùng nhiều ở đàn ông vừa bị áp huyết cao và có luôn bệnh sưng tuyến hộ nhiếp (BPH), vì nó sẽ làm dễ đi tiểu bớt thức dậy ban đêm. Uống ngày một viên thường trước khi ngủ, hay bị chóng mặt và khô miệng. Có cuộc nghiên cứu cho thấy loại thuốc này có thể gây bất lợi cho hoạt động tim mạch do phản ứng phụ, nên không còn được ưa chuộng.

Làm sao tránh và giảm bị bệnh Cao Áp Huyết?

Uỷ ban giáo dục quốc gia về cách phòng ngừa bệnh cao áp huyết có ra một số hướng dẫn (guideline) hầu chúng ta theo đó áp dụng:

• Giảm thiểu cân: đừng để cho mập, hay nhất là giữ cân với Body Mass Index (BMI) ở giữa 20-25. Chỉ số BMI tuỳ thuộc vào cân nặng so với chiều cao. Nếu giữa 25-30 thì coi hơi mập còn trên 30 trở đi thì càng không tốt. (Xin đọc bài Tứ Béo)

• Bớt ăn muối: ăn nhiều lắm là 2,4 gram muối mỗi ngày. Ăn càng lạt càng tốt, nếu quý vị nào hay ăn đồ hộp, mì gói, mì hộp; đồ làm sẵn hâm lại thì nên đọc cái nhãn hiệu vì họ sẽ liệt kê số lượng muối trong đó.

• Thể thao: Chúng ta cần chơi hay tập thể thao như chạy máy treadmill, chạy hoặc đi bộ nhanh hay lên dốc, đạp xe đạp, bơi lội ít nhất là 30 phút mỗi ngày nếu có thể được, bằng không thì 3 lần trong tuần một cách đều đặn ít nhất là 45 phút.

• Bớt uống rượu: Rượu cũng có cái hay của nó là sẽ làm tăng mỡ tốt HDL, nhưng nhiều quá thì lại chai gan, tăng áp huyết, tăng triglycerides. Chỉ nên uống vừa phải là độ 2-3 oz rượu đỏ, hay 1 lon bia mỗi ngày là sống lâu ngay.

• Ăn uống có chất Potassium: Cơ thể cần có 3,5 gram potassium trong đồ ăn hàng ngày để giảm huyết áp. Những đồ ăn có nhiều potassium là: apricots khô, avocado, đậu đũa luộc, beets, khoai tây luộc với vỏ, chuối, cá, yogurt và nước trái cam vắt.

• Bỏ hút thuốc: Tuyệt đối không đụng tới thuốc lá nếu chúng ta muốn có một sức khoẻ lâu dài.

• Ăn uống lành mạnh: Ăn nhiều chất có fibers tức là trái cây, rau cỏ, uống sữa ít mỡ (low fat milk) hoặc ăn đồ ăn ít mỡ.

• Sống cho bớt stress: cái này thì tác giả không biết khuyên làm sao: thiền, tập yoga, sống một mình trên hoang đảo; không internet, cell phone hay lên núi đi tu? miễn sao cuộc đời lúc nào cũng là màu hồng không lo âu.

• Bớt uống thuốc antìnflammatory (Motrin, Advil, Celebrex, Vioxx, Aleve): Uống để giảm đau nhưng dễ làm tăng áp huyết vì thuốc có chiều hướng giữ muối và nước trong cơ thể.

• Uống dầu cá: có vài cuộc nghiên cứu nói dầu cá có thể giảm chút ít áp huyết ở người cao áp huyết, nhưng không bảo vệ người bình thường.
Nếu quý vị cố gắng thực hành những điều trên thay đổi lối sống (lifestyle modifications) mà áp huyết vẫn còn trên 140/90 sau 1-2 tháng, thì sẽ phải uống thuốc. Nói chung thì thuốc nào cũng hiệu quả cùng những phản ứng phụ theo nó, chọn thuốc cho hợp lý thì các nhà chuyên môn, sau nhiều cuộc thử nghiệm rộng lớn khuyên là:

• Diuretics (HCTZ) hay beta blockers (Tenormin) là những thuốc lâu đời tốt, hiệu nghiệm, giảm thiểu biến chứng tim mạch, bảo hiểm nào cũng trả và nếu trả tiền mặt thì cũng rất rẻ thì nên được xài đầu tiên. Nếu phản ứng phụ không hợp hay kém hiệu quả thì hãy sang thuốc khác.

• ACE inhibitors, ARB nên dùng ở trường hợp quý vị có thêm bệnh tiểu đường hoặc suy tim.

• Calcium channel blocker như Procardia hiệu nghiệm hơn ở người già.

.• Những thuốc tổng hợp có 2 hoá chất (Zestoretic, Diovan/Hct, Lotrel ...) hay được ưa chuộng vì hiệu nghiệm hơn, uống một viên không phải 2 viên, thường được dùng sau khi những thuốc ở loạt đầu tiên không hiệu quả. Giá cả mắc, tiền copay cao ...

Quý vị cũng đừng ngạc nhiên khi bác sĩ cần thời gian để tìm thuốc ít phản ứng phụ, hạ áp huyết đúng theo tiêu chuẩn, nằm trong chương trình bảo hiểm y tế. Ðiều quan trọng là quý vị phải uống thuốc đều đặn, đúng giờ hàng ngày theo lời chỉ dẫn cho dù có phải uống 2-3 thứ thuốc cộng lại để đạt được kết quả.

Sau đây là một số quan niệm bệnh nhân hay thường hỏi hay hiểu lầm:
Câu hỏi: Người bị bệnh áp huyết cao mà uống thuốc vài tháng giúp cho áp huyết xuống thấp bình thường thì có thể ngưng thuốc không cần phải uống thuốc nữa.

Y Khoa Thực Nghiệm: Bệnh áp huyết là một bệnh kinh niên từ cơ thể biến chứng phát ra. Dinh dưỡng như bớt ăn mặn, không hút thuốc lá, tập thể dục đều đặn và xuống cân nếu bị mập có thể làm giảm áp huyết. Cho nên nếu người bị áp huyết nhẹ như giai đoạn 1 thì có thể làm giảm áp huyết không cần phải dùng thuốc nếu tập tành và thay đổi theo như trên. Nếu bị cao huyết áp ở giai đoạn 2 hay 3 thì thường vẫn phải dùng thuốc nhưng có thể không phải dùng quá nhiều thuốc nếu tập thể thao và xuống cân, bớt ăn mặn.

Còn nếu bị bệnh cao áp huyết mà không làm gì hết thì bệnh chắc chắn sẽ không thuyên giảm cho nên cần phải uống thuốc đều đặn. Nhờ uống thuốc áp huyết mới giảm xuống và phải uống đều đặn mỗi ngày theo như hướng dẫn. Nếu ngưng thuốc thì áp huyết sẽ tự động cao lên lại. Tương tự cũng như xe hơi bị chảy dầu mà sửa không được thì cần phải đổ dầu thường xuyên để xe có thể tiếp tục chạy được mà không bị cháy máy. Có bao giờ chỉ đổ một hộp dầu rồi không đổ tiếp đến khi xe hết dầu làm cháy máy không?

Câu hỏi: Triệu chứng của bệnh cao áp huyết là nhức đầu và chóng mặt cho nên khi nào bị nhức đầu hay chóng mặt thì lúc đó là áp huyết bị cao thì mới cần uống thuốc. Chứ có bệnh cao áp huyết mà không có triệu chứng gì thì không cần phải uống thuốc.

Y Khoa Thực Nghiệm: Bệnh cao áp huyết là một bệnh kinh niên nếu để lâu ngày sẽ tạo ra biến chứng bệnh tim, tai biến mạch máu não, hư thận, cũng như là lái xe lên dốc hoài mỗi ngày thì máy xe bị yếu. Bệnh cao áp huyết thường không có triệu chứng gì ngay cả nhức đầu hay chóng mặt nên nó được mệnh danh là kẻ sát nhân thầm lặng. Bệnh nhân có thể bị cao áp huyết mà hoàn toàn không bị nhức đầu, chóng mặt, tức ngực gì cả. Thật vậy rất nhiều bệnh nhân bị đứng tim (heart attack), tai biến mạch máu não (stroke) bất thình lình mà chẳng có triệu chứng nhức đầu, chóng mặt trước đó gì cả. Ngược lại, nhức đầu chóng mặt có thể là do các bệnh khác hoàn toàn không liên quan đến bệnh cao áp huyết cả. Mục đích chữa bệnh cao áp huyết là làm cho áp huyết trở xuống bình thường để làm những biến chứng tai hại về lâu về dài. Nếu để bệnh phát ra biến chứng như bị tim, bại xụi, hư thận, thì lúc đó trị bệnh quá trễ.

Câu hỏi: Ðàn bà mà người mảnh mai mà lại hay ăn chay không ăn mặn thì không bị bệnh cao áp huyết?

Y Khoa Thực Nghiệm: Áp huyết là “nhất độc” đứng đầu “tứ độc” không dung tha một ai kể cả nam lẫn nïữ, già trẻ hay sồn sồn, béo hay gầy. Thông thường người mập và lớn tuổi hoặc tiểu sử gia đình có bệnh cao áp huyết thì dễ bị bệnh này nhưng không có nghĩa là chỉ có những người như vậy mới bị bệnh. Cho nên cần phải đo áp huyết thường xuyên mới biết mình có bị bệnh cao áp huyết hay không.

Bác sĩ Jean Lương Phụng Hoàng tốt nghiệp Y khoa tại University of Saint Etienne ở Pháp và tốt nghiệp Chuyên khoa bệnh Nội Thương tại Long Island Jewish Hospital. Hiện bác sĩ Hoàng đang hành nghề với Hamilton Medical Group tại San Jose, California.

............

(bài sưu tầm từ trang Sống Mạnh : http://www.songmanh.org/ Trang này có nhiều thông tin về sức khoẻ rất hay. Mời anh chị nào quan tâm vào xem.)

[ Trở về ]