[ Trở về ]
KHÓ NGỦ
Thường thường th́ cứ ba (3) bệnh nhân đi khám bệnh, lại có mt người bị bệnh khó ngủ. Trong số bệnh nhân bị khó ngủ, 10 phần trăm bị bệnh khó ngủ kinh niên. Bệnh nhân ít khi đi khám bệnh chỉ v́ bị khó ngủ, mà là v́ những chứng bệnh khác. Khi tới pḥng mạch, bệnh nhân thường than phiền : khó ngủ, không ngủ yên giấc, thức dậy sớm, khó ngủ lại được. Bị bệnh khó ngủ, ban ngày thấy mệt mỏi, hết năng lực, kém tập trung, đôi khi cảm thấy bứt rứt, khó chịu. (National Institutes of Health, 1998).
Thường thường th́ cứ ba (3) bệnh nhân đi khám bệnh, lại có mt người bị bệnh khó ngủ. Trong số bệnh nhân bị khó ngủ, 10 phần trăm bị bệnh khó ngủ kinh niên. Bệnh nhân ít khi đi khám bệnh chỉ v́ bị khó ngủ, mà là v́ những chứng bệnh khác. Khi tới pḥng mạch, bệnh nhân thường than phiền : khó ngủ, không ngủ yên giấc, thức dậy sớm, khó ngủ lại được. Bị bệnh khó ngủ, ban ngày thấy mệt mỏi, hết năng lực, kém tập trung, đôi khi cảm thấy bứt rứt, khó chịu. (National Institutes of Health, 1998).
Ai hay
khó ngủ ?
Tại Hoa Kỳ,
có 30-35 phần trăm người bị
bệnh khó ngủ, 17 phần trăm bị
nặng. Đàn bà bị khó ngủ nhiều hơn
đàn ông. Người lớn bị bệnh
nhiều hơn người ít tuổi. Mười
lăm phần trăm bênh nhân phải
uống thuốc. Bệnh nhân khó ngủ, bị
xuống tinh thần (depression), lên cơn buồn
phiền (panic disorder), và hay uống rượu
(10 phần trăm). Người bị bệnh khó
ngủ không làm việc có hiệu quả, hay
nghỉ làm, hay vào nhà thương, hay bị tai
nạn nặng, và có tử vong cao. Mỗi năm,
thuốc men tiêu tốn mt tỉ mỹ kim (GE
Simon, et al., Amer. J. of Psychiatry 154: 1417, 1997).
Những
loại bệnh khó ngủ:
Khó ngủ cấp
tính:
Thường là do
cảm xúc, hay cơ thể thấy khó chịu,
ray rứt, căng thẳng, và bị nhiều
bệnh khác nhau như : bệnh tim mạch,
dị ứng, nghẹt phổi, nóng sốt,
bệnh tuyến hạch, viêm rut-inflammatory bowel
disease, bệnh dinh dưỡng, ung thư, đau
nhức, ngứa, bệnh đường
tiểu, hay bệnh ngáy-apsnea. Đôi khi, bởi
v́ môi trường pḥng ngủ không thoải mái,
nhiều tiếng đng, nhiều ánh sáng,
nhiệt đ không điều hoà trong pḥng
ngủ.
Khó ngủ kinh niên:
Có nhiều nguyên
nhân, nhưng phần lớn là do bệnh
tật. Đôi khi, lúc thức lúc ngủ
thất thường.
Khó ngủ v́
bệnh tâm thần:
Chiếm 50
phần trăm bệnh mất ngủ. Do
nhiều nguyên nhân như: tâm lư thay đổi,
đau nhức, bị nằm yên mt chỗ hơi
lâu, khó thở, bệnh già hay quên-dementia, khi có
bầu bị kích thích tố thay đổi,
đàn bà sắp tắt kinh hay đă hết
kinh.
Những loại
bệnh khó ngủ khác do chân tay bất chợt
co ruỗi thường xuyên trong lúc ngủ,
thỉnh thoảng chân tay bi co giật cũng làm
mất giấc ngủ.
Nếu nguyên nhân
bệnh ngủ không kiếm ra, th́ có thể do
buồn rầu, căng thẳng, không ngủ
đều dặn, hay do vấn đề tâm lư.
Điều
trị bệnh khó ngủ:
. Khi bị khó ngủ
cấp tính th́ cần đi chữa bệnh,
nếu không sẽ thành khó ngủ kinh niên.
Nếu bị khó ngủ liên tục mt vài đêm,
bạn nên đi gặp bác sĩ. (American Academy
of Family Physicians, 1995).
. Không nên mua thuốc ngủ tự do ở ngoài quầy thuốc, phải hỏi bác sĩ gia đ́nh. Nếu đă lớn tuổi th́ lại càng phải thận trọng hơn, v́ dễ bị lẫn ln thuốc. Người lớn tuổi uống thuốc ngủ, dễ bị té ngă, cho nên nếu nửa đêm phải trở dậy tiểu tiện, haỹ ngồi dậy chầm chậm, nghỉ mt phút cạnh giường ngủ, rồi từ từ đi vào pḥng tắm, cần phải có đèn sáng để thấy lối đi.
. Nếu bác sĩ cho thuốc ngủ, th́ chỉ nên dùng theo đúng cách đă được chỉ dẫn. Không được uống qúa liều chỉ định. Nếu uống thuốc quá hai tuần liên tục mà vẫn không ngủ được th́ phải đi gặp bác sĩ, v́ đôi khi có thể làm mất ngủ thêm. Khó ngủ kinh niên sẽ khó chữa hơn, v́ có nhiều nguyên nhân. Chữa bệnh khó ngủ rất phức tạp, đôi khi phải dùng những phương pháp tâm lư tân tiến, phải dùng thuốc, phải được chữa chạy và theo rơi cẩn thận. Những loại thuốc ngủ Nonbenzodiazepine hypnotics, hay benzodiazepines được dùng thường xuyên chữa bệnh mất ngủ, cần phải có toa. Thuốc có công phạt như chóng mặt, lừ đừ, buồn ngủ. Những thuốc an thần dùng với liều lượng thật nhỏ cũng dùng để chữa bệnh khó ngủ, nhưng cũng cần toa. Thuốc có công phạt như: ảnh hưởng bài tiết chất acetylcholine, ảnh hưỡng nguy hiểm tớI tim, bị chóng mặt khi thay đổi vị trí đứng ngồi mau lẹ, hay giảm khả năng sinh dục (J. Hauri and C. Cleveland-Hauri, Primary Psychiatry, 5: 61, 1999). Nếu có ǵ thắc mắc bạn nên hỏi bác sĩ gia đ́nh, nhiều khi cần phải gặp những bác sĩ chuyên môn trị bệnh tâm trí. (psychiatrist).
. Không nên mua thuốc ngủ tự do ở ngoài quầy thuốc, phải hỏi bác sĩ gia đ́nh. Nếu đă lớn tuổi th́ lại càng phải thận trọng hơn, v́ dễ bị lẫn ln thuốc. Người lớn tuổi uống thuốc ngủ, dễ bị té ngă, cho nên nếu nửa đêm phải trở dậy tiểu tiện, haỹ ngồi dậy chầm chậm, nghỉ mt phút cạnh giường ngủ, rồi từ từ đi vào pḥng tắm, cần phải có đèn sáng để thấy lối đi.
. Nếu bác sĩ cho thuốc ngủ, th́ chỉ nên dùng theo đúng cách đă được chỉ dẫn. Không được uống qúa liều chỉ định. Nếu uống thuốc quá hai tuần liên tục mà vẫn không ngủ được th́ phải đi gặp bác sĩ, v́ đôi khi có thể làm mất ngủ thêm. Khó ngủ kinh niên sẽ khó chữa hơn, v́ có nhiều nguyên nhân. Chữa bệnh khó ngủ rất phức tạp, đôi khi phải dùng những phương pháp tâm lư tân tiến, phải dùng thuốc, phải được chữa chạy và theo rơi cẩn thận. Những loại thuốc ngủ Nonbenzodiazepine hypnotics, hay benzodiazepines được dùng thường xuyên chữa bệnh mất ngủ, cần phải có toa. Thuốc có công phạt như chóng mặt, lừ đừ, buồn ngủ. Những thuốc an thần dùng với liều lượng thật nhỏ cũng dùng để chữa bệnh khó ngủ, nhưng cũng cần toa. Thuốc có công phạt như: ảnh hưởng bài tiết chất acetylcholine, ảnh hưỡng nguy hiểm tớI tim, bị chóng mặt khi thay đổi vị trí đứng ngồi mau lẹ, hay giảm khả năng sinh dục (J. Hauri and C. Cleveland-Hauri, Primary Psychiatry, 5: 61, 1999). Nếu có ǵ thắc mắc bạn nên hỏi bác sĩ gia đ́nh, nhiều khi cần phải gặp những bác sĩ chuyên môn trị bệnh tâm trí. (psychiatrist).
Vài lời
khuyên giúp bạn dễ ngủ:
. Đi ngủ
đúng giờ.
. Thức dậy đúng giờ.
. Tập thể dục mỗi ngày.
. Điều chỉnh nhiệt đ điều hoà trong pḥng ngủ.
. Giữ pḥng ngủ yên tịnh.
. Không để ánh sáng trong pḥng ngủ.
. Khi lên giường ngủ, nằm thoải mái. Tim sẽ đập chậm lại và dần dần đi vào giấc ngủ. Đôi khi tiếp tục tự đếm lẩm nhẩm, từ 1 đến 100, trở đi trở lại nhiều lần, sẽ dẫn vào giấc ngủ.
Những điều nên tránh:
. Khi vừa tập thể dục (đng tác mạnh) xong, không đi ngủ ngay.
. Không chơi bài hay coi truyền h́nh kích đng trước khi đi ngủ.
. Không dùng caffeine (có nhiều trong cà-phê, nước trà, chocolate...).
. Không vừa nằm vừa coi truyền h́nh trước khi đi ngủ.
. Không uống rượu trước khi đi ngủ.
. Không uống thuốc ngủ sau khi uống rượu.
. Không uống thuốc ngủ cuả người khác.
. Khi uống thuốc, không điều khiển máy móc hay lái xe v́ dễ bị tai nạn.
. Tránh uống thuốc ngủ nếu có thai hay nghi ngờ có thai, và bạn phải cho bác sĩ gia đ́nh biết.
. Tránh ngủ trưa, v́ có thể làm khó ngủ ban đêm.
. Khi lên giường không suy nghĩ đến công việc làm hay vấn đề tài chánh.
. Không để bụng đói trước khi lên giường. Ngược lại cũng không nên lên giường đi ngủ khi vừa ăn cơm no xong.
. Nếu ngủ không được trong ṿng nửa tiếng đồng hồ, nên ngồi từ từ trở dậy, làm mt việc ǵ nhẹ, rồi trở lại giường, khi buồn ngủ. Nếu cần, có thể làm nhiều lần cho đến khi ngủ được.
Chữa khỏi bệnh khó ngủ, sẽ làm cho cuc đời cuả bạn lành mạnh hơn, vui tươi hơn và tốt đẹp hơn.
. Thức dậy đúng giờ.
. Tập thể dục mỗi ngày.
. Điều chỉnh nhiệt đ điều hoà trong pḥng ngủ.
. Giữ pḥng ngủ yên tịnh.
. Không để ánh sáng trong pḥng ngủ.
. Khi lên giường ngủ, nằm thoải mái. Tim sẽ đập chậm lại và dần dần đi vào giấc ngủ. Đôi khi tiếp tục tự đếm lẩm nhẩm, từ 1 đến 100, trở đi trở lại nhiều lần, sẽ dẫn vào giấc ngủ.
Những điều nên tránh:
. Khi vừa tập thể dục (đng tác mạnh) xong, không đi ngủ ngay.
. Không chơi bài hay coi truyền h́nh kích đng trước khi đi ngủ.
. Không dùng caffeine (có nhiều trong cà-phê, nước trà, chocolate...).
. Không vừa nằm vừa coi truyền h́nh trước khi đi ngủ.
. Không uống rượu trước khi đi ngủ.
. Không uống thuốc ngủ sau khi uống rượu.
. Không uống thuốc ngủ cuả người khác.
. Khi uống thuốc, không điều khiển máy móc hay lái xe v́ dễ bị tai nạn.
. Tránh uống thuốc ngủ nếu có thai hay nghi ngờ có thai, và bạn phải cho bác sĩ gia đ́nh biết.
. Tránh ngủ trưa, v́ có thể làm khó ngủ ban đêm.
. Khi lên giường không suy nghĩ đến công việc làm hay vấn đề tài chánh.
. Không để bụng đói trước khi lên giường. Ngược lại cũng không nên lên giường đi ngủ khi vừa ăn cơm no xong.
. Nếu ngủ không được trong ṿng nửa tiếng đồng hồ, nên ngồi từ từ trở dậy, làm mt việc ǵ nhẹ, rồi trở lại giường, khi buồn ngủ. Nếu cần, có thể làm nhiều lần cho đến khi ngủ được.
Chữa khỏi bệnh khó ngủ, sẽ làm cho cuc đời cuả bạn lành mạnh hơn, vui tươi hơn và tốt đẹp hơn.
Trần-Mạnh-Ngô, M.D.,
Ph.D., FAAFP
[ Trở về ]