Qui Luật Về Dấu Hỏi Ngă

CAO CHÁNH CƯƠNG

Bài viết này nhằm mục đích đóng góp một vài qui luật về dấu hỏi ngă của tiếng mẹ đẻ Việt Nam chúng ta.

Dấu hỏi ngă được căn cứ vào ba qui luật căn bản: Luật bằng trắc, chữ Hán Việt và các qui luật ngoại lệ.

A. LUẬT BẰNG TRẮC

Qui luật bằng trắc phải được hiểu theo ba qui ước sau.

1. Luật lập láy

Danh từ lập láy tức là một chữ có nghĩa nhưng chữ ghép đi theo chữ kia không có nghĩa ǵ cả.

Thí dụ: vui vẻ, chữ vui có nghĩa mà chữ vẻ lại không nghĩa, chữ mạnh mẽ, chữ mạnh có nghĩa nhưng chữ mẽ lại không hề mang một ư nghĩa nào hết, hoặc chữ lặng lẽ, vẻ vang…

2. Luật trắc

Không dấu và dấu sắc đi theo với danh từ lập láy th́ chữ đó viết bằng dấu hỏi (ngang sắc hỏi).

Thí dụ:

Hớn hở: chữ hớn có dấu sắc, th́ chữ hở phải là dấu hỏi.

Vui vẻ: chữ vui không dấu, th́ chữ vẻ đương nhiên phải dấu hỏi..

Hỏi han: chữ han không dấu, như thế chữ hỏi phải có dấu hỏi.

Vớ vẩn: chữ vớ là dấu sắc th́ chữ vẩn phải có dấu hỏi.

Tương tự như mắng mỏ, ngớ ngẩn, hở hang,…

3. Luật bằng

Dấu huyền và dấu nặng đi theo một danh từ lập láy th́ được viết bằng dấu ngă (huyền nặng ngă).

Thí dụ:

Sẵn sàng: chữ sàng có dấu huyền th́ chữ sẵn phải là dấu ngă.

Ngỡ ngàng: chữ ngàng với dấu huyền th́ chữ ngỡ phải để dấu ngă.

Mạnh mẽ: chữ mănh có dấu nặng, do đó chữ mẽ phải viết dấu ngă.

Tương tự như các trường hợp lặng lẽ, vững vàng,…

B. CHỮ HÁN VIỆT

Văn chương Việt Nam sử dụng rất nhiều từ Hán Việt, chúng ta hay quen dùng hằng ngày nên cứ xem như là tiếng Việt hoàn toàn. Thí dụ như các chữ thành kiến, lữ hành, lăng du, viễn xứ,… tất cả đều do chữ Hán mà ra.

Đối với chữ Hán Việt được sử dụng trong văn chương Việt Nam, luật về đánh dấu hỏi ngă được qui định như sau:

Tất cả những chữ Hán Việt nào bắt đầu bằng các chữ D, L, V, M và N đều viết bằng dấu ngă, các chữ Hán Việt khác không bắt đầu bằng năm mẫu tự này sẽ được viết bằng dấu hỏi.

Thí dụ:

Dĩ văng: hai chữ này phải viết dấu ngă v́ dĩ văng không những là hán tự mà c̣n bắt đầu bằng chữ D và V.

Vĩ đại: vĩ có dấu ngă v́ chữ vĩ bắt đầu với mẫu tự V.

Ngẫu nhiên: chữ ngẫu dấu ngă v́ áp dụng qui luật Hán Việt nói trên.

Lẽ phải: lẽ dấu ngă v́ chữ L, phải dấu hỏi v́ có chữ P.

Tư tưởng: chữ tưởng phải viết dấu hỏi v́ vần T đứng đầu.

Tương tự như: lữ hành, vĩnh viễn,…

Để có thể nhớ luật Hán tự dễ dàng, chúng tôi đặt một câu châm ngôn như thế này:

"Dân Là Vận Mệnh Nước"

để dễ nhớ mỗi khi muốn sử dụng qui luật Hán tự nói trên.

C. CÁC QUI ƯỚC KHÁC

1. Trạng từ (adverb)

Các chữ về trạng từ thường viết bằng dấu ngă.

Thí dụ:

Thôi thế cũng được.Trạng từ cũng viết với dấu ngă.

Xin anh đừng trách em nữa.Trạng tự nữa viết với dấu ngă.

Chắc anh đă mệt lắm rồi.Trạng từ đă viết với dấu ngă.

2. Tên họ cá nhân và quốc gia

Các họ của mỗi người và tên của một quốc gia thường được viết bằng dấu ngă.

Thí dụ:

Đỗ đ́nh Tuân, Lữ đ́nh Thông, Nguyễn ngọc Yến…

Các chữ Đỗ, Lữ, Nguyễn đều viết bằng dấu ngă v́ đây là danh xưng họ hàng.

Nước Mỹ, A phú Hăn,…

Các chữ Mỹ và Hăn phải viết bằng dấu ngă v́ đây là tên của một quốc gia.

3. Thừa trừ

Một qui ước thừa trừ ta có thể dùng là đoán nghĩa để áp dụng theo luật lập láy và bằng trắc nói trên.

Thí dụ:

Anh bỏ em đi lẻ một ḿnh.Chữ lẻ viết dấu hỏi v́ từ chữ lẻ loi mà ra, chữ loi không dấu nên chữ lẻ viết với dấu hỏi.

Anh này trông thật khỏe mạnh, chữ khỏe ở đây có dấu hỏi v́ do từ khỏe khoắn mà ra, khoắn dấu sắc th́ khỏe phải dấu hỏi.

D. KẾT LUẬN

Văn chương là linh hồn của nền văn hóa, viết sai dấu hỏi ngă có thể làm sai lạc cả câu văn, đó là chưa kể đến nhiều sự hiểu lầm tai hại cho chính ḿnh và người khác cũng như các việc trọng đại. Không ǵ khó chịu cho bằng khi đọc một cuốn truyện hay nhưng dấu hỏi ngă không được chỉnh tề.

Một kư giả người miền Nam trong câu chuyện thân mật tại một quán phở thuộc vùng thủ đô Hoa Thịnh Đốn đă thành thật công nhận điều thiếu sót và tầm quan trọng của dấu hỏi ngă trong văn chương Việt Nam. Và cũng chính vị kư giả lăo thành nói trên đă khuyến khích chúng tôi viết bài này trong mục đích làm sống lại sự phong phú của nền văn chương, văn hóa Việt Nam chúng ta, nhất là đối với những thế hệ trẻ hiện đang lưu lạc trên xứ người.

CAO CHÁNH CƯƠNG