Những suy nghĩ vô đề

Showa (昭和 - Chiêu Ḥa) đầy kỷ niệm

Vũ Đăng Khuê

Sau khi đọc được một bài viết của một người bạn bắt đầu từ cụm chữ.... “Showa”, tự nhiên lại thấy có “nhu cầu” kể lại một vài chuyện xưa tích cũ.  Thật ra th́ chẳng có mục đích ǵ to lớn cả mà chỉ muốn t́m lại một chút ǵ ... v́ thấy... ḿnh trong đó. “Những suy nghĩ vô đề” mà...

 “Chiêu Ḥa” (昭和)là niên hiệu của thời cố thiên hoàng Hirohito (1926-1989), người mà từ thời Minh Trị (1889) hiến pháp đă quy định: “Thiên hoàng là một người cao cả và bất khả xâm phạm, là một vị thần con của Thái Dương Thần Nữ, được đưa xuống trần để trị v́ nước Nhật”, người mà mọi người dân Nhật đều cúi đầu qú lạy khi nghe lời phán. Sau khi lănh 2 quả bom nguyên tử, Nhật phải đầu hàng “vô điều kiện” quân Đồng Minh (15/8/1945) với lời “khẩn khoản” duy nhất: “Xin đừng đụng đến thần thánh của chúng tôi”. Ngày đau thương này “Con Trời” đă phán: “Hôm nay là ngày trẫm muốn nói đến thần dân của trẫm: Chúng ta phải chịu đựng và vượt qua tất cả những ǵ chúng ta không thể chịu đựng”, khiến không ít người “trầm ḿnh” và “tự xử”. Trên hoang tàn đổ nát, người dân Nhật đă “nhẫn nhục và chịu đựng” bật dậy một cách thần kỳ tạo nên kỳ tích: một nước Nhật hùng cường, ngẩng mặt.
Bây giờ th́ đang là thời “B́nh Thành” với Thiên Hoàng Akihito hiền ḥa mà ai cũng thương mến. Cụ năm nay 84 tuổi, năm ngoái cụ xin “nghỉ hưu” v́ lư do sức khỏe và  ngày
30/4/2019 cụ sẽ chính thức thoái vị, chấm dứt niên hiệu“平成-B́nh Thành”. Ngay sau đó một ngày (1/5/2019), thái tử Naruhito sẽ lên ngôi với một niên hiệu mới. V́ vẫn đang là “cuối đời B́nh Thành” nên chưa có phần “tổng kết”, một bài viết về chuyện “B́nh Thành” chắc phải dành cho một thời điểm khác chắc c̣n xa lắm.
Sở dĩ người viết cứ chạy ṿng ṿng, lẩm cẩm là v́ ḿnh đă từng sống qua cái thời “Chiêu Ḥa” từ đầu thập niên 1970 và 1980, rất bồi hồi khi thấy những “vật kỷ niệm” của Chiêu Ḥa. Một vài câu chuyện làm quà gửi quí vị:
 

Quán bán thuốc lá

- Có ông bạn đồng nghiệp kể lại: một cụ ông “kinh doanh” một quán bán thuốc lá nhỏ trước nhà ga gần nhà mà ông bạn thường ghé. Một hôm khi đi ngang, cụ già bán thuốc gọi lại và bảo: “ông thích ǵ th́ cứ lấy, tôi sẽ cho hoặc bán rẻ cho ông”. Ông bạn ngạc nhiên th́ cụ phán: “Thời này là thời của “B́nh Thành” chứ đâu phải là “Chiêu Ḥa” nữa”. Ông bạn gật đầu ngậm ngùi. Vài tuần sau th́ quán thuốc lá lẻ không c̣n, thay vào đó là một hàng dọc đầy máy bán tự động.

        クリックすると新しいウィンドウで開きます

Quán bán thuốc lá và máy bán.... tự động
 

Điện thoại – TV – Diêm quẹt

- Vào một ngày chủ nhật của tháng 8, người viết và học tṛ đă gặp nhau tại một quán nhậu. Quán nổi tiếng ở gần ga và cô học tṛ đă phải đặt chỗ trước. Sống ở Nhật đă hơn nửa đời người và trải nghiệm quá nhiều điều, nên cũng chả quan tâm, vẫn tưởng là.... b́nh thường với nhiều đổi thay tự nhiên theo năm tháng, v́ nước Nhật thời này so với thời mới qua (1972) là một trời một vực. Nhưng khi bước vào quán, lại cảm thấy bồi hồi v́ sự “bày biện cố t́nh”, quá “cổ” và quá “ọp ẹp”. Pḥng “nhậu” có “trang điểm” một TV màu, cũ x́ cũ mốc to “ch́nh ́nh”, chắc có lẽ được ra đời vào giữa thập niên 1960. Trên bức tường lại có màn collect một dàn những “hộp diêm”, thời đó cứ mỗi tiệm cà phê, hay quán ăn muốn quảng cáo tiệm của ḿnh thường làm những hộp diêm để tặng khách ra về, bây giờ th́ không thấy nữa. Bước ra dăm bước th́ lại thấy một điện thoại màu hồng muốn gọi phải bỏ tiền, và cái đèn th́ cứ chập chờn khi mờ khi ảo. Cô học tṛ trẻ nhất tỏ vẻ hơi ngạc nhiên, một người “lớn tuổi” hơn phán: Quán thời “Chiêu Ḥa” em ơi. Cô bé ngạc nhiên cũng phải v́ cô sinh vào thời.... “B́nh Thành”. 


       

Điện thoại hồng - Truyền h́nh Showa – hộp diêm

 

Tắm .... truồng

Lúc mới sang (cuối năm 1971), đối với ḿnh cái ǵ cũng lạ, cũng văn minh, nhưng có một bất tiện duy nhất là khi muốn “dội vài gáo”. Việt Nam ta nhất là miền Nam yêu dấu th́ xong ngay, “vô tư trần trùng trục” chạy thẳng ra ngoài khi mưa xuống hoặc vào bể nước gần nhà bếp, dội vài “gáo” là người mát rượi, vài tiếng sau nếu cảm thấy hừng hực th́ lại “vài gáo tiếp”. Nhưng ở cái xứ 4 mùa rơ rệt này th́ lại khác. Muốn “sạch sẽ” th́ phải “tay xách nách mang”, nào khăn, nào chậu, nào xà bông, đồ lót, v.v... “khăn gói” lên đường đến những nơi có cái “ống khói” (dùng để phun những “làn” khói khi đun nước tắm). Vào mùa đông th́ “châm” lắm v́ có những ngày phải lội tuyết mà đi.

Ở cái xứ đất chật người đông, thuê được một “căn hộ” mà trong nhà có “furoba” (pḥng tắm) chắc cũng phải thuộc loại đại gia, nên đa số khi muốn dội vài gáo đều phải t́m đến những sento (銭湯) tức là n tắm công cộng mà có lẽ chỉ có ở Nhật.

“Sento” chỉ có 1 cửa nhưng có 2 lối... vào: “giới tính” phân minh không lộn xộn. Sau khi làm “thủ tục trả phí” cho một người ngồi ở trên cái bục cao, thường là một cụ ông hay cụ bà, th́ tiến đến một cái hộp riêng của ḿnh (locker-ロッカー), cất xếp những đồ “lỉnh kỉnh”, rồi cứ thế mà “tuồn tuột” dứt bỏ những thứ trên người, phơi bày 100% “bộ phận chiến lược” không e ngại. Thú thật lúc đầu th́ thấy “kỳ quá à” hoặc “xấu hổ chết” nhưng riết rồi cũng quen v́ ... ai nấy như nhau “đường ta ta cứ đi, nhà ta ta cứ xây” thư thái bước vào “địa điểm tập trung” tha hồ mà dội, gội, kỳ cọ, ngâm “cả tấm thân” trong bể tắm với nhiệt độ trên 40. Lúc đầu th́ cứ đưa chân vào là phải rút ra ngay v́ nóng, nhưng đă quen rồi th́ lại ghiền không muốn ra ngồi suốt.

Xong tất cả, “sau khi biến đổi thành một người mới”, thanh khiết từ trên xuống dưới, ta thảnh thơi làm một b́nh nước táo, hay một hũ sake nóng, bước ra khỏi sento th́ thấy bao nhiêu phiền toái trong ngày hầu như đă tan biến. Quá ư là đă. Nhưng từ cái ngày nước Nhật rộng ra v́ “vùi sông lấp biển” để xây thêm “cao tầng”, “căn hộ” dù nhỏ đi nữa cũng có pḥng tắm “kèm theo”, th́ những nơi có ống phun khói dần dần biến mất, thỉnh thoảng lắm mới gặp lại được “bạn ta”. Buồn năm phút!


“Tắm truồng” đă lắm ai ơi!

Ai mà chưa hưởng.... buồn ơi là buồn”.

         クリックすると新しいウィンドウで開きます

sento và... ống khói – địa điểm tập trung

Trên đây chỉ là một vài chuyện trong “1001 chuyện xứ “Showa”. Thế th́ “Showa Việt Nam” có hay không? Có chứ. Xin kể tiếp.

 

Từ 6 nốt nhạc dạo đầu nhớ lại kỷ niệm.... 44 năm xưa.

- Cách đây vài tháng, t́nh cờ được cho nghe ké một youtube của hai bạn đang ở Việt Nam: Một nàng hát và một chàng đàn. Kết và thích ngay v́ hai bạn này đúng là đang thực hiện lại những bản thời “Chiêu Ḥa Việt Nam” (nhạc tiền chiến, nhạc “vàng” hay văn vẻ hơn là những t́nh khúc thời chinh chiến), cái thời mà cùng với những người bạn ... cứ gục lên gục xuống trong những quán cà phê bên đường gần trường học, lẩm nhẩm hát theo.

Nghe hai bạn đàn-hát, quá xuất thần với “Em đến thăm anh đêm 30”, “Lời T́nh Buồn”, liền thử “nộp đơn” yêu cầu bản nhạc “Nắng Thủy Tinh” mà ḿnh ưa thích. Ui cha ôi! không ngờ “đơn” lại được “chấp thuận ngay”. Không vui sao được.
Và 6 nốt nhạc dạo đầu phần intro của bài hát này đă khiến ḷng bồi hồi nhớ lại kỷ niệm có một không hai của 44 năm về trước.

Mời các bạn nghe : (“Nắng Thủy Tinh”):

https://www.youtube.com/watch?v=McRccnh0g00

------------

Lúc đó vào khoảng cuối tháng 1 năm 1973 gần Tết Việt Nam, nhớ nhà ghê gớm. Sau một ngày miệt mài với sách vở và arubaito (làm thêm), leo lên chiếc xe điện quen thuộc về nhà. Tokyo đang trong những ngày đông lạnh giá, ngoài trời tuyết rơi lất phất. Xe chạy được một lúc th́ h́nh như có âm thanh hơi lạ: ở đâu đó gần chỗ ḿnh đứng có tiếng huưt sáo rất nhỏ, tiếng được tiếng mất vừa lọt đủ vào tai, định thần để cố gắng nghe cho rơ v́ thấy melody rất ư là quen thuộc, cũng mất khoảng vài phút và cuối cùng th́ biết đó là bài hát “Xuân tha hương” của cố nhạc sĩ Phạm Đ́nh Chương. Trời ơi!.

Ngày xưa xuân thắm quê tôi
Bao nhánh hoa đời đẹp tươi
Mẹ tôi sai uốn cây cành
Vun tưới hoa mùa xinh xinh
Thời gian nay quá xa xăm
Tôi đă xa nhà đầm ấm
Sống bao xuân lạnh lẽo âm thầm

........
(Xuân Tha Hương)
https://www.youtube.com/watch?v=l1C0VdPR4DA

Ngoái nh́n xung quanh để t́m “tác giả” nhưng xe điện đă đến ga kế tiếp, ḍng người đổ xuống rồi tràn lên và “lời th́ thầm” bỗng dưng mất hẳn, ngọ ngoạy cố t́m nhưng vẫn không biết ai đó đă “tặng” cho ḿnh hưởng cái giây phút thật bất ngờ đầy kỳ thú. Ḷng tiếc ngẩn tiếc ngơ rồi.... 44 năm đă trôi qua như gió thoảng và lẽ dĩ nhiên vẫn không biết “người đó là ai”.

Người viết sinh ở Sơn Tây, cũng là quê mẹ của cố nhạc sĩ Pham Đ́nh Chương, vào Nam lúc c̣n bồng ẵm, nên chả biết ǵ về quê hương cả. Thường nghe mẹ kể: có những đêm trăng cả nhà ông ngoại ra sân đập lúa, phía trước có cây hoa gạo cao ngất bên cạnh chiếc cổng đ́nh. C̣n bố th́ “tán”: Sơn Tây có sông Đà uốn khúc, có núi Ba V́ với huyền thoại hai thánh “Tản” ngồi đánh cờ trên đỉnh đến nỗi quên cả thời gian và ở chợ Phùng, trên đường từ Hà Nội đến Sơn Tây, có một ông làm thơ t́nh hay lắm.

Bao giờ trở lại đồng Bương Cấn
Lên núi Sài Sơn ngắm lúa vàng
Sông Đáy chậm nguồn quanh phủ Quốc
Sáo diều vi vút thổi đêm trăng

(Đôi mắt người Sơn Tây - thơ Quang Dũng)

------------------------------------

Chiều ấy em về thương nhớ ai?
Tôi chắc đường đi đă rất dài
Tim tím chiều hôm lên bóng núi
Dọc đường mờ những cánh hoa phai.

(Trắc Ẩn – thơ Quang Dũng)


Tôi đang ngơ ngẩn v́ nhớ quê tôi vô kể.

Sayonara

Vũ Đăng Khuê