Ngày của các ông bà “lăo”! (敬老の日)

Vũ Đăng Khuê

Vừa viết xong một bài về “Tết của các trẻ em, Kodomo no hi” 11/9, th́ nhận được một mail riêng từ một ông bạn nhắc nhở là chỉ c̣n vài ngày nữa là ngày lịch đỏ gọi là “Keiro no Hi”  (敬老の日) và yêu cầu viết một bài. Ngẫm nghĩ một hồi th́ “Ừ” và …. thế là viết thôi.

“Keiro no Hi” 敬老の日“ dịch sát nghĩa th́ là “Ngày Kính Lăo”, năm nay vào ngày thứ hai 19/9. Trước khi vào chi tiết giải thích xin đi một ṿng về mấy vụ “Kính” ǵ đó cho có đầu có đuôi.

“Kính Lăo” mang nhiều nghĩa được nh́n từ….nhiều góc độ khác nhau.

1/ (Rogan-老眼) là một loại Kính Lăo dành cho người già cả đeo vào khi mắt đă kèm nhèm, đọc báo hay xem TV th́ “chỉ thấy một chân trời tím ngắt”. Ḿnh cũng có sẵn 2 cái với độ 1 và 2. Vào trong các văn pḥng quận hành chánh làm giấy tờ, ngân hàng….thế nào cũng có môt hộp đựng đôi ba cái dành cho các cụ.

See the source image

2/ (Kính Lăo Đắc Thọ- 敬老得寿). Từ lúc vào trung học đệ nhất cấp (cấp 2 bây giờ) th́ lại được học thêm 4 chữ này, có nghĩa là phải “Kính Lăo” (kính trọng các bậc trưởng thượng, các cụ) th́ mới “Đắc Thọ” (được sống lâu như các cụ). Hơn nữa với tuổi đời …chồng chất, trải nghiệm nhiều hạnh phúc cùng lúc với đau thương th́ cái ǵ mà các cụ chả biết. Dạ vâng, chúng cháu xin một ḷng một dạ nghe theo nhưng….trừ trường hợp "Kính Nhi Viễn Chi - "敬而遠. Nghe nói 4 chữ này có nguồn gốc từ một câu nói của Khổng Tử trong "Luận ngữ - Ung dă" (論語·雍也):

Nguyên nghĩa bên đó thế nào th́ tôi không biết nhưng theo tôi hiểu cách rất Việt Nam th́ thường được dùng trong các trường hợp ….kiêng dè, mỉa mai, châm biếm: Bề ngoài tỏ ra kính nể, tôn trọng một đối tượng nào đó, nhưng trên thực tế không muốn tiếp cận, gần gũi với đối tượng đó;  Đơn giản hơn nữa: Dạ vâng, tôi nghe các cụ nói cho… qua chuyện, chứ không làm theo các cụ đâu. Chớ có nghe theo mà…..khổ đấy. “Kính Lăo Đắc Thọ” nhưng vẫn phải đề pḥng “Kính Nhi Viễn Chi” nhé bạn ta.

Có thể kết luận là mấy loại “Kính” phía trên chả có chút ǵ liên quan đến “Ngày Kính Lăo – 敬老の日”cả! đây nè….

NGÀY KÍNH LĂO Ở NHẬT BẢN 

(Tham khảo và tổng hợp trên các tài liệu của bác Google, chứ không phải của tôi nghĩ ra đâu đấy, tôi chỉ thêm một chút “gia vị” cho đủ mùi vị thôi).

Ngày Kính Lăo (Keirō no Hi) là ngày lễ được tổ chức hàng năm ở Nhật Bản nhằm để mọi người tôn vinh kính trọng những người cao tuổi trong xă hội.

Dịch cho dễ hiểu là “Ngày dành cho Các Cụ”. Quân ta đă nghe và “hưởng” rất nhiều ngày loại tương tự: Ngày của Bố, Ngày của Mẹ, rồi Ngày của các trẻ em”, Ngày của Phụ Nữ ….và c̣n nhiều lắm. Nhưng có 2 loại “Ngày của….” này, 1 loại th́ lịch đỏ (ngày quốc lễ), c̣n 1 ngày th́ lịch đen (ngày thường). “Ngày dành cho các Cụ” th́ được xếp vào ngày lịch đỏ, năm nay là ngày thứ hai 19/9.

* Tại sao có ngày Kính Lăo?

Có giả thuyết cho rằng làng Nomadani (tỉnh Hyogo) là nơi "Ngày Kính Lăo" ra đời. Vào năm 1947, những người đứng đầu làng chọn ra một ngày đặt tên là "Ngày Dân gian truyền thống" để nhắc nhở mọi người trân trọng tưởng niệm công ơn các ông già bà cả trong làng - những người miệt mài truyền bá kiến thức làm nông lưu giữ cho con cháu đến muôn đời sau. Từ đó trở đi, ư nghĩa về ngày này lan rộng khắp Nhật Bản và chính thức trở thành ngày Kính Lăo.

 Theo Luật Phúc lợi Xă hội Nhật Bản, đối tượng từ 65 tuổi trở lên được coi là người cao tuổi (高齢者). Do vậy, nhiều người nghĩ rằng ngày này dành cho ông bà, trong khi nhiều người lại cho rằng ngày này dành cho những ai trên 60 hoặc 70 tuổi. Thực ra, không có giới hạn độ tuổi cho đối tượng được tôn vinh trong ngày Kính Lăo tại Nhật. V́ thực tế th́ từ bao nhiêu tuổi trở lên cũng không quan trọng đến vậy, quan trọng đây là ngày mang ư nghĩa bày tỏ ḷng biết ơn, sự tôn kính đối với những người lớn tuổi, thế hệ đi trước chúng ta.

** Tại Nhật, mọi người thường làm ǵ trong ngày Kính Lăo?

Cũng như các ngày lễ kỷ niệm khác, ngày Kính Lăo cũng được xem là ngày lễ truyền thống tại Nhật. Tuy nhiên, so với các ngày lễ khác như Tết thiếu nhi, ngày Kính Lăo là ngày lễ khá mới, chưa có nhiều tập tục truyền thống. Trong ngày Kính Lăo thường mọi người sẽ về quê hoặc đến nhà thăm bố mẹ để thăm viếng, bày tỏ t́nh cảm, sự biết ơn các đấng sinh thành, sau đó cả gia đ́nh sẽ có bữa tối quây quần bên nhau. Ngoài ra mọi người cũng sẽ gửi biếu quà cho ông bà, cha mẹ, những người lớn tuổi,... Tại Nhật, nhiều trung tâm thương mại sẽ bày bán các gói, hộp quà trang trọng dành cho người lớn tuổi vào mỗi đợt tháng 9 hằng năm. Những món ăn ngon, những chai rượu,... cũng là lựa chọn quà tặng hợp lư và ư nghĩa trong ngày Kính Lăo. Trong những năm gần đây th́ các sản phẩm điện tử, đặc biệt các dụng cụ hỗ trợ chăm sóc sức khỏe ngày càng phổ biến giúp tăng thêm phần đa dạng cho sản phẩm quà tặng. Hay đơn giản là tấm ḷng, mọi người có thể tặng một bó hoa, tự tay nấu một  mâm cơm gia đ́nh để ông bà, cha mẹ ấm ḷng và cùng thưởng thức.

三越伊勢丹 東京會舘 プティガトー 1箱11種44個入 紙袋付 手土産ギフト 母の日 父の日 敬老の日

See the source image

 

See the source image

Quà tặng không hề có quy chuẩn! Miễn là những món quà đấy xuất phát từ trái tim chân thành, ḷng biết ơn tôn kính t́nh yêu thương của bậc con cháu dành cho ông bà, cha mẹ.

Tại một vài tỉnh thành quận các lứa tuổi 75, 80, 85, 90 sẽ được nhận chút quà từ chính phủ, có thể là bánh ngọt, một chút tiền để các cụ cất để dành rồi cuối cùng các cụ để đâu cũng ….không nhớ. 

Vừa qua, Đài truyền h́nh NHK đă trích dẫn dữ liệu từ Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi xă hội Nhật Bản cho biết, có khoảng 90 ngh́n người trên 100 tuổi. Đây là con số cao kỷ lục, đă tăng hơn 6.000 người so với năm ngoái và duy tŕ xu hướng tăng trong 51 năm liên tiếp. 

Hiện Nhật Bản là quốc gia có dân số già nhất thế giới. Tuổi thọ trung b́nh của nữ giới tại Nhật Bản là 87,74 tuổi và tuổi thọ trung b́nh của nam giới là 81,64 tuổi. 

Viện nghiên cứu an ninh xă hội và dân số quốc gia Nhật Bản cho biết người già nước này sẽ chiếm tới 30% dân số vào năm 2025 và tới 35,3% vào năm 2040. 

Trước t́nh trạng lăo hóa dân số nghiêm trọng, các lao động nước ngoài, đặc biệt là lao động đến từ khu vực Châu Á như Việt Nam, Trung Quốc ngày càng giữ vị trí quan trọng trong nhiều ngành nghề công việc tại Nhật, như: Kaigo – Chăm sóc người cao tuổi, Xây dựng, Nông nghiệp, Chế biến thực phẩm, Cơ khí – chế tạo máy… Số lượng người Việt Nam theo đuổi các ngành nghề này đă lên đến con số gần nửa triệu (500,000), con số khá cao hay cao quá so với thập niên 90 chỉ 10,000 người. 

Ở Việt Nam chúng ta cũng có rất nhiều dịp lễ để bày tỏ ḷng biết ơn đối với ông bà cha mẹ như:

* Ngày Quốc tế người cao tuổi (1/10 hằng năm)

* Đại lễ Vu Lan Báo Hiếu (rằm tháng Bảy âm lịch hằng năm). Vu Lan báo hiếu luôn là một trong những ngày lễ có sức sống văn hóa mănh liệt nhất trong đời sống tinh thần của mỗi người dân Việt. Với truyền thống đạo lư uống nước nhớ nguồn, ăn quả nhớ người trồng cây của dân tộc ta, báo hiếu, báo ân tổ tiên, ông, bà, cha, mẹ là một trong những cảm ơn quan trọng nhất trong cuộc đời mỗi con người.

Trước ngày dịch bệnh Cô Vi bùng phát th́ những ngày trong tuần lễ này được gọi là “Tiền Tuần Lễ Bạc”, v́ sẽ được nghỉ 3 ngày liên tiếp, rồi đến thứ sáu 28/9 (Ngày lịch đỏ Thu Phân) th́ được gọi chính thức Tuần Lễ Bạc v́ “Anh mong chờ Mùa Thu và Mùa Thu đă đến đây rồi  c̣n tháng 5 có “Tuần Lễ Vàng” nghỉ được 5 ngày. Suốt 2 năm nay, th́ chả có Tuần Lễ Vàng-Bạc ǵ cả, vợ chồng con cái ngày ngày….chạm mặt nhau trong cái nhà nhỏ xíu, chồng rảnh rỗi ăn nhậu tối ngày, vợ bất b́nh v́ không c̣n dịp đi shopping mua đồ nửa giá, bigsale rồi sinh ra stress, tranh căi, ấu ó nhau suốt ngày, thiệt t́nh. Cũng may nhà người viết không bị “thảm họa” này, v́ không lẽ khiêng cả một dàn máy vẽ CAD hay dàn máy lắp ráp “linh kiện điện tử” về nhà để làm à. Nói tóm lại là không phải “làm việc ở nhà” mà phải đến tận nơi tận chốn với vơ trang đầy đủ, khẩu trang, màng theo b́nh xịt trừ vi khuẩn cầm tay.

Cũng v́ thế, thiên hạ chỉ mừng “Ngày Kính Lăo” qua các màn h́nh laptop….

Nhưng mấy năm nay, qua một thống kê th́ chỉ có khoảng trên dưới 30% nhớ đến ngày này.

-------.

Năm nay tuổi của tôi đă bắt đầu từ con số 7, không biết ḿnh là “Lăo hay Cụ”?  chả thấy có quà, có cáp ǵ cả. Cậu Cả và cô Con Gái vừa cho quà vào “Ngày Của Bố” xong, không lẽ lại phải cho nữa. Theo tiêu chuẩn tuổi từ 65 (高齢者)trở lên là tuổi về hưu, tuổi cao niên, tuổi già, tuổi ưu tiên chích vaccin corona, tuổi đủ tư cách lănh tiền hưu, cố thêm đến 70 th́ lănh nhiều hơn nữa. Nhưng với số lương hưu dù ít nhưng đă đủ xài, không có nhu cầu ǵ để “Mua Văn Sắm”. Suốt ngày ở trong nhà không đi đâu và cũng không biết làm ǵ th́ cần tiền để làm ǵ? Thấy mấy ông bạn cùng tuổi hay đi đây đi đó, làm đủ mọi chuyện thấy mà ham, và tự ḿnh đă nghiệm ra một chân lư: “nằm không ở nhà là một điều bất hạnh”, khác với suy nghĩ cổ  xưa: “Già rồi nghỉ cho khỏe.”

Trở lại và nghĩ thêm một chút nữa về chuyện “Cụ hay Lăo”: ḿnh chưa có cháu, nội, ngoại th́ chắc là không nhận được “quà” chăng? Lúc có cháu chít th́ ḿnh sẽ được hiểu ngầm gọi bằng Cụ. Khi tái ngộ với gia đ́nh 40 năm về trước, mọi người đă gọi bố tôi bằng Cụ, nhưng bây giờ tôi cũng bằng tuổi Bố tôi ngày trước nhưng lại được gọi th́ là Bác, Chú, Anh….. Năm 2012, trong c/t văn nghệ của club Litte Saigon có mời Thiên Kim sang hát, Huy giữ vai đệm keyboard, Trước khi lên sân khấu tôi có dặn ḍ Thiên Kim vài điều, cô ấy trả lời: “Dạ con đă biết”. Cô ấy gọi Huy bằng Anh, c̣n gọi tôi là Chú, sau đó cô “quay xe” gọi tôi là “Anh” v́ theo diễn giải của giới nghệ sĩ th́ chỉ có Anh, Chị và Em chứ không Cụ, Bác, Chú ǵ ráo cả. Tôi hoang mang, dù chỉ trong vài tiếng đồng hồ mà “Con” thành chữ “Em” ngọt sớt. Biên giới chữ nghĩa ….quả t́nh mong manh quá. Thế là có một bà ở Việt Nam “b́nh”: “Anh c̣n “trẻ” mà”! Đang sướng rên th́ lại có một bà: “Ông ơi, ông không trẻ ngay lúc c̣n trẻ nên biên giới già-trẻ mong manh lắm. Trời ơi, đă hoang mang lại hoang mang tiếp. Sao tôi “khổ” thế này?

Nhớ có năm Giỗ Tổ Hùng Vương vài mươi năm trước, vai Tế Tổ thường được giao cho 3 ông già có tuổi, trong đó bố tôi là 1. Năm đó một ông bị đau chân không quỳ và vái được. Tôi vội kéo ông Tổng Thư Kư Hiệp Hội khoảng trạc tuổi tôi (năm mươi mấy) thay thế. Ông này nhăn mặt, lắc đầu lia lịa, tôi năn nỉ và cuối cùng ông cũng phải nhận lời và từ đó ông mang luôn chức Cụ, v́ trong lời giới thiệu có câu giới thiệu; “Xin mời ba cụ lên dâng hương tế tổ”. Ông này không biết đă lên Cụ thực thụ chưa hay vẫn cứ dở dở ương ương giống tôi, chưa có cháu để bồng để bế. C̣n mấy ông bạn cùng trang lứa khác hay “trêu” thiên hạ về mức “trưởng thành” hàng ngày hàng tuần của cháu nội, cháu ngoại qua các h́nh ảnh đầy rẫy trên chung cư Phây. “Ứa Gan” thiệt.

Tôi cũng có bà bạn cùng tuổi, bà có cháu ngoại rồi. Tôi hỏi thăm:

-          Cụ khỏe không?” 

-          Cụ nào ạ? Cụ Con hay Cụ Bố?”.

-          “Cụ Bố chứ.

-          Vẫn khỏe ạ!

-          “Không lẽ ḿnh gọi nhau bằng Cụ Úc hay Cụ Nhật?

-           Dài quá, ḿnh gọi là Bác đi”.

Thế là tụi tôi xưng với nhau thành “Bác” và cả 2 đều miên man đến thời… tuổi trẻ:

     Phải đó chúng ta c̣n rất trẻ!

    Mới hôm qua ta nuôi mộng vá trời

    Dẫu cho nay thế sự có tơi bời

    Niềm tin vững và tim tràn nhiệt huyết

    C̣n rất trẻ v́ tuổi ta cộng lại

    Vẫn thua xa tuổi tác của đất trời!

…..

(thơ của Một Exryu 73)

Mà nói thiệt nghe, tâm hồn tôi và Bác ấy lúc nào cũng in chang như tâm trạng trước tháng 4/75 vậy, vẫn trẻ vẫn sinh động của những ngày mà chỉ có một nhúm, mặt c̣n hôi sữa dám làm chuyện ….xây lâu đài trên cát.

Soi gương th́ thấy ḿnh già!

Soi ḷng th́ thấy ḿnh c̣n trẻ trung.

Nói tóm lại là chúng tôi không cần nhớ và cũng chẳng cần nhận quà của Ngày Kính Lăo v́

“Oretachi mada wakai da ze”(Tụi tui c̣n rất trẻ)!

Xin phép chấm dứt bài viết ở đây v́ đến đây đă đủ.

Mata! 

V.Đ.K