c tháng 4

Chuyn gia đ́nh

 

Vũ Đăng Khuê

 

Sau mt thi gian dài không gp nhau v́ dch bnh, tôi có “m” mt cuc hp online vi tt c anh em trong 2 gia đ́nh ni-ngoi và nghe li chi tiết hơn nhng điu ǵ đă xy ra ngay trong gia đ́nh: có nhng chuyn đă nghe nhưng không chi tiết và nhng chuyn hôm nay tôi mi biết, dù đă sng chung vi gia đ́nh mười my năm sau ngày chinh ph Nht chp nhn vic bo lănh.  

Nhng câu chuyn nghe sao ghi vy! 

1人以上、立っている人の画像のようです

Bên Nội

 

Nhng chuyn đă nghe nhưng không chi tiết  

Cô em th hai m đu: 

- “Vào khong sut 1 tun trước 30/4, Ba và ti em thay phiên nhau đt tt c nhng giy t liên quan đến Ba, thng Chú th́ đem c lô nhng bng khen huân chương mà Ba có đem vt và chính Chú cũng không biết đó là nhng th ǵ mà Ba s đến thế, c̣n Ba th́ t́m đường liên lc đ đi, có mt ch Ba được chn v́ đă có thi gian làm vic gn “Mt Tri”, nhưng Ba đành phi t chi v́ ch được mt ch, c̣n li m và my đa con nheo nhóc th́ ra sao. 

- Ba và m chun b cho mi đa ln my cái túi, mi túi có vài b qun áo, vài quyn sách, bút, mc …. Và dn “đa nào đi được th́ đi”, em và Long (con ca ch Lc) lái xe honda ra đến bến Bch Đng th́ toàn người là người, đành tr v đến ngay ch ngă By th́ có cái máy bay trc thăng b rt v́ có người bám vào, không ct cánh lên ni. 

- C̣n em và bé L. th́ chy PC đi t́m nhà anh L. nhưng cũng không t́m ra v́ nhà nào cũng đóng ca, đành phi về. 

Nhà đy người “t nn” t min Trung, Đà Nng, t hàng xóm xin ng nh ban đêm v́ h tin ông Giáo (b) là người nm vng vn đ.  

- Ngay ngày 30/4 th́ Ba cm không cho đa nào ra khi nhà, tiếp tc thiêu hy, tài liu ngay trong nhà. 

- Sáng 2/5 em thy v chng Bác Sng tt t chy lên hi thúc: Anh ơi, anh đi ngay đi hay là anh lên ch ti em v́ anh mà li thế nào anh cũng chết. 

- Sáng ngày 6/5, thc dy th́ không thy Ba na, em hi m: Ba đi đâu? M ch nói: Ba đi t́m đt sng ri 

- Mùa hè năm 1976 , đi lên Long Khánh đ làm ry giúp bà ch th ba trong nhà. Tht ra nơi này là ch lánh nn ca Ba. Min nam VN b mt 30/4/1975. 2 ngày sau đó bác S. (*) là đàn em trong văn pḥng ca Ba, sau khi v hưu, đă b tin phá rng làm ry Long Khánh t năm 1970, lên vi Saigon hi thúc Ba: anh Hai nên trn đi nơi khác trước khi Vit Cng bt anh.

- Bác biết Ba s b bt v́ chc v đă làm cho chính ph min nam cng hoà. Bác đă chia mt mnh đt đ Ba và bà ch th ba làm rung ry. 

-----------------

(*) (Bác S. nguyên là Trưởng Ty Thông Tin Qung Ngăi, là mt “đàn em” rut ca b tôi khi b là Chánh S V Nhân Viên B Thông Tin, trách v có th đ ngh b nhim các Trưởng Ty Thông Tin trên toàn quc, sau đó sang b Xây Dng Nông Thôn, Ph Đc y Ci Cách Hành Chánh. Trách v cui cùng ca Ba là ph tá cho c Trn Văn Ân, c vn chính tr cho TT Nguyn Văn Thiu

------------------ 

Chia s ca cu em: 

Ba trưa đó đang cuc đt, nh́n thy máy bay bay ngang trên tri. Ḿnh kêu bà ch nh́n lên tri ri hi: nếu được lên máy bay đi ngoi quc, ch cm thy thế nào? 

Bà ch đùa: nếu chú không kêu li th́ ch đă có đ thi gian chy lên máy bay đi ri

C̣n nh rng ḿnh ch cười nhưng không nói li ǵ c.

Nhưng khi nh li ḿnh hiu: có l đó là cái cười ngm ngùi nht trong đi ca ḿnh .

V́ lúc đó ḿnh đă nghĩ: mt góc rng, ch tr trường hp gp tiên hay Pht, ch c̣n b́nh thường th́ 100% s không có kh năng lên máy bay đi nước ngoài. Mi 11 tui , mà ḿnh đă biết cái phũ phàng ca thc tế

Ḿnh đă cm thy ḿnh như con giun cái dế nm trong hang sâu, va gáy va ngm và mơ lên mt trăng. 

---------------------- 

Cô em th ba nói thêm: 

- Ba cùng vi em và Y. lên Ngă Ba Ông Đn cách Long Khánh khong 20 km đ “lp nghip” làm rung, nuôi heo, nuôi cá, trng cây qu, nhưng lúc nào cây cũng héo và chm ra trái v́ có bao gi ḿnh làm my vic này. Gánh 2 thùng nước t giếng v đến nhà th́ ch c̣n mt na. Gi là nhà, nhưng nó ch là cái khung g sơ sài vi và my miếng tôn lp vá. Sut 2 năm tri, sng vi đèn du, Ba lên suyn cc nng, nhà Saigon vn phi tiếp tế.

Thnh thong Ba lén v Saigon đ xem xét và dn ḍ, lúc Ba đi vào nhà mà không ai nhn ra Ba, c tưởng là ai đó. Già hn và m đi có lúc ch c̣n 45kg.  

------------------- 

- “Cũng ch vài ngày sau, th́ công an ti nhà và hi:“ông y đâu”, m lc đu bo không biết.

Sau 2 năm “lp nghip”, v li Saigon th́ mi ngày phi lên công an qun ba tŕnh din. Lúc nào Ba cũng chun b mt cái cp, đng vài b đ và dn c nhà: “Nếu không thy Ba v th́ đng l”.

C khong 4, 5 gi chiu là em ra trước s cnh sát đường Cao Thng, gn ngă tư Hng Thp T, Cao Thng (phía bên nhà bo sanh T Dũ) ngi xem có xe nào ch Ba đi không?

Nhng ngày được đoàn t vi gia đ́nh, tôi có hi: lúc “làm vic” vi công an cnh sát h truy Ba chuyn ǵ? Th́ ông cho biết: “Nó thường hi Ba liên quan thế nào vi bác sĩ Trn Kim Tuyến, trùm an ninh thi Đ nht Cng Ḥa” là người hc cùng lp vi Ba. Thc s th́ Ba đă không gp ông Tuyến t lâu”, và “ngày nào Ba vn phi c nh sao cho nhng bn t kim ln trước phi ging bn viết ln sau, đ không b truy tiếp”. Ông vn đùa vi nhng ông bác, bn cùng thi vi Ba: Dù đă v hưu, sau ngày 30/4, th́ b làm vic 2 năm b canh nông, 2 năm phc v trong pḥng điu tra ca Ty Cnh Sát. 

Nhng chuyn mi nghe ln đu

Thi gian này khong năm 1977, v́ thy t́nh h́nh có v êm, ít ai đ ư đến ông, theo Ba nghĩ, Ba mi v nhà Saigon. Ông li lao ngay vào chuyn t́m đường “Phc Quc”. Ông bo L., dân Cao Thng, chng cô em gái th hai v mt logo cho lc lượng và đem đến cho mt linh mc.

-“Ba không mun k nhng chuyn b la khi vượt biên, khi gia nhp “lc lượng phc quc” ǵ đó. Ngay c chuyn nhà ḿnh v́ quá túng thiếu cho mượn ch đánh bài (đánh chn) b công an bt, Ba cũng không mun anh Khuê biết. Có ln đang nhà, nhc li chuyn đó, Ba gt đi lin. Biết là Ba không mun nhc đến đ anh Khuê biết, nên em cũng im. Nhưng bây gi, tt c đu là k nim, nói cho nhau biết, chng hi, cũng chng có ai phi bun, nên mi k li.

Cô em Út hi khi nghe b m tôi thm th́ v chuyn mt linh mc.

Chng ca cô em th hai tr li: 

- “Cha ti Sài G̣n, Ba dn anh đến tư tht ca Cha, nm bên kia cu Trương minh Ging, cnh kênh thúi, phía sau ĐH Vn Hnh. Không c̣n nh đó là Nhà Th tên ǵ. Cha hơi mp, mt phúc hu, cô bé tr lư cho Cha đ 20, 21 mt hin, ít nói, có v gan d. Chc Cha cũng b thng Thanh Đa gt. Ba ḿnh và Cha không rành v súng ng, nghe nó nói c y đúng ri. Cũng may mn là mt tin thôi, ch nếu lt by ca vc. Ni cái ti phn đng, âm mưu lt đ chính quyn có t chc, huy hiu đàng hoàng th́ ít nht cũng t 20 năm hoc đem bn. Thi đó đâu có xét x ǵ. Đúng là Chúa ǵn gi.  

Anh nghĩ: Ba được ai đó gii thiu vi Cha, lt đ chính quyn cng sn ai mà không thích, đương nhiên Ba và anh rt thích, cơ hi rt hiếm, khó t́m được t chc đáng tin cy. Nay có Cha đng ra, đó là s bo chng nghiêm túc, có th đây là lc lượng tàn quân t vùng Đnh Quán, Xuyên Mc, Đt Đ, Long Hi gom li. Cho nên vic được di tn t khong gia Long Hi và Vũng Tàu cũng hp lư. Tuy nhiên, khi thng Thanh Đa “n v vũ khí ti tân“ bng cây FLAREGUN th́ anh biết thng này va xo va n ri. 

Anh có nói vi Ba: “Vũ khí này con làm được lúc c̣n hc Cao Thng mà”? Ba vn không tin và tiếp tc theo đui. Giai đon đó Ba sut ngày đi, cũng may không vic ǵ, ch CS nó bt được th́ Ba và anh te tua, v́ tù đày giai đon đó vi ti danh phc quc, ch t chết ti b thương. Hú hn. Lúc đó, Ba chưa mun cho c nhà biết s ri ro s b liên can, nguy him.

------------------ 

Vài chia s ca các cô em: 

- Trong xóm ch có 2 gia đ́nh là “ngy” hng ác ôn là ông Thiếu Tá Cang và Ba, Ông Cang th́ đă ra đi my ngày trước, c̣n gia đ́nh li. Em lúc đó c̣n là sinh viên năm th nht, c̣n ch T. th́ đang mang bu và ch anh Hiếu (thiếu úy quân y) đă b bt trong mt trn đánh trước tháng 4/75, nên em phi và b tham gia vào nhng chiến dch mà ti nó phát đng như đánh tư sn mi bn, ti nó xếp em nm trong nhóm đi điu tra và thng kê, xếp hng các gia đ́nh phi đi kinh tế mi, có vài chuyn em nh hoài là:

- sau mt thi gian ti nó làm vic vi nhau th́ thng trưởng pḥng đưa em mt cái list xếp hng thành phn nào phi đi kinh tế mi (hng A, B, C), nhà nào phi kim kê. Em xem list viết bng bút ch́ thy th́ có tên gia đ́nh ḿnh loi “A”, thành phn phi đi kinh tế mi, em lén gôm, xóa ngay và thay vào bng ch “C”, ngoài ra c̣n thy tên ca gia đ́nh ông Ch tim đàn Đc Thng trong list b kim kê, em k li cho Ba và Ba nói: Con ra ngoài tim nói cho ông bà biết như thế và cũng đng nói ḿnh là ai. Em ra tim đàn nhc bà Đc Thng; bác ơi, bác nên chuyn ngay nhng ǵ mà nhiu quá như đàn piano….. Bà Đc Thng hi: cô là ai thế? Em tr li ngay: Thôi, Bác khi cn biết cháu là ai. My hôm sau th́ gia đ́nh bà cũng b kim kê nhưng không b tch thu ǵ hết. 

Mt năm sau, bé L. nhà ḿnh thích đàn, em có đi chung đến tim đàn Đc Thng đ mua mt cái guitar, bà thy em, bà cũng không nói ǵ và tng cho bé Loan mt cây đàn min phí. Bé L. cũng thc mc hoài ti sao thế và hôm qua hi li th́ em nói: “ch nghĩ chc có th là bà y thy ch nên nh chuyn kim kê đó” 

- B la nhiu ln nên Ba s lm, khong đu năm 1981, mt hôm có mt người Nguyn Du (b Ni V) đến nhà thông báo gia đ́nh ngày đó tháng đó lên làm giy t xut cnh, Ba không tin và c nhà cũng không tin, tên này li đến nhà hi: “Ông có con bên Nht phi không?” Ba lp lng: “Nó đi du hc lâu ri”, tên này nói: “Cu bo lănh cho ông đó”. Dù vn bán tín bán nghi v́ vào thi đim đó vic con cái hay anh em bo lănh cho gia đ́nh rt ít, nht li là Nht. Nhưng c nhà vn xúc tiến vic làm passpord, được my tháng th́ được gi lên khám sc khe, m phi ung măng cu ta mt thi gian đ gim huyết áp, v́ Bà b huyết áp cao rt nng. Sau khi nhn được passport t tháng 8/1981, mi tun ba phi lên chu chc Nguyn Du 1,2 ln đ coi có tên trong chuyến bay hay không. Thu đó, chuyến bay đi Nht ch có mi th ba hàng tun, nên mi đu và cui tun phi check cho chc ăn. Ri có mt ngày gia tháng 11/1981, Ba v mt tái nht, v́ có list đi Nht vào tháng 12, vi tên ca nhng gia đ́nh đă làm chung giy t, nhưng không có tên ca gia đ́nh ḿnh. Phía VN không ai biết lư do ti sao. Ba đă đánh đin tín cho anh Khuê, nhưng không nhn tr li. Ba phi ra bưu đin chính Saigon, gi đin thoi sang Nht, gp anh P , th́ anh P tr li. “Khuê đi M ri bác ơi, bên này b ngoi giao cũng đin đến nhc my ln, yêu cu Khuê xác nhn”, Ba nh ngay: Nh anh liên lc vi Khuê bo nó v gp. Nhà như t trên tri rơi xung khi b lt tên, mong hàng ngày ch tin t anh Khuê.

Măi đến tháng 6/1982 nghĩa là 6 tháng sau, gia đ́nh mi đoàn t. Nhưng điu may mn nht là c nhà đă b́nh an nguyên vn. May mn hơn gia đ́nh bên ngoi. 

Bên ngoi

---------------- 

T M cháu và người trong gia đ́nh:

 

 

 

- Sau khi Hương đem v nhà mt s truyn đơn đy “phn đng” nhn được t my người bn trong nhóm du ca ca trường đưa cho b xem, b âm thm chuyn cho bác P.L, bác b chúng bt v́ b tra tn quá dă man, đă khai tên b ra. Chp ngay cơ hi, chúng xông vào nhà lc soát và đưa ra lnh bt vi chng c ch là mt s thuc lá, xà bông trong nhà dù không t́m thy my t truyn đơn “phn đng”, mà chúng phao vu là làm đ tiếp tế cho lc lượng “phn đng”. Thc s s xà bông, thuc lá đó là do trong nhà làm đ xài, đ bán v́ gia đ́nh quá túng thiếu. 

- B cũng đi tŕnh din 3 ngày hc tp như mi người, nhưng đến ngày 31/10 ti nó vào nhà bt b đem đi và giam ti s 4 Phan Đăng Lưu. M và các em vn thay nhau thăm nuôi, nhưng vào khong tháng 7/78 khi thăm nuôi, nói đến tên b, tên ngi gi ca cho biết: “chng bà đă b th tiêu ri, không gp được”, bà khóc ̣a và la ln, my người thăm nuôi khác cũng hoang mang và làm gin d khiến mt tên bên trong chy ra bo: “Tên này nó không hiu vn đ nên nói vy, chúng tôi đă chuyn chng bà cùng mt s phm nhân sang tri tm giam khác. Bà v nhà ch tin“. My ngày sau th́ nhà nhn được giy báo vi ni dung: “Phm nhân b trn trên đường chuyn tri, hin đang truy nă”. Không khí trong nhà ph đy màu tang, sut ngày c nhà quanh qun ngi vt vă khóc trước tm h́nh ca Ba.  

- Sau đó đến Nghĩa, thng em kế thông minh nht nhà, b ung thư xương, Nghĩa tui đang ln b bnh và nghe nói phi ct b mt chân th́ không mun sng na. Ba M chy sang thy C Tht người Hoa cho ung thuc tàu. Thuc rt mc. Tn c triu đng ch được vài viên nhưng li khng chế cơn đau và đp ngi cu thường xuyên. Khi Ba b bt. Va b đi tin mi gia đ́nh ch có 200 đng thôi (mt t Trn Hưng Đo 500 đng trước năm 75 thành mt đng sau 1975). Nghĩa b lên cơn đau na. M lo s chy lên ông thy thuc năm xưa năn n giúp cho Nghĩa. Nhưng nhà ông thy mi va b đánh tư sn (đánh tư sn người gc Hoa 1977) gia đ́nh ông thy b tch thu tài sn hết. V ông ta ut c nhy lu t sát. Khi M đến xin thuc được biết v ông thy mi chết mt tun. Ông thy rt đau bun nhưng vn t bi cho Nghĩa thuc vi giá tượng trưng.  

Vài năm sau, có mt v sư đi vượt biên cùng vi Nghĩa nhn tin v cho người thân là ông ta đă đến bến b t do và nh người thân nhn tin li cho các gia đ́nh khác là trên chuyến tàu vượt biên năm đó mi người đă b chết hết, v́ bn đưa người vượt biên khi đưa mi người lên tàu chúng moi móc tin ca tng người và sau đó ct đá ném xung bin và phá tàu cho hư. V sư này c̣n sng v́ ông nhy xung bin đnh kết liu đi ông, nhưng may mn là sư ôm được mnh v ca tàu và được các tàu khác vt.  

Nhưng m không tin, vn ch, vn đi cu khn khp nơi đ t́m tông tích, và tin thế nào cũng s có ngày B và em Nghĩa tr v. 

Ri vào mt ngày ca tháng 10 hàng xóm ngc nhiên khi thy c nhà chít khăn tang, mi ni cô làm l cu siêu cho 2 linh hn sm siêu thoát. T đó đến nay c đến tháng 10 là gia đ́nh có thêm ngày gi mi cho b và em Nghĩa. 

-------------------

B v tôi là dân “Ngy chính gc”, ông nguyên Phó tnh trưởng Phước Long, (1963-1968) tt nghip Đc S khóa 17A Quc Gia Hành Chánh (1968-1972), trách v cui cùng là Chánh s hun luyn tng nha Nhân Dân T V thuc B Ni V cho đến ngày mt min Nam.

------------ 

M tôi đau kh lm v́ mt 2 người thân yêu mà không biết thân xác đâu. Bây gi bà thường nhc chuyn v B và em Nghĩa, thnh thong na mê na tnh lm nhm “b đang trên X* đă v. M con ḿnh mau lên đón b v. Ti nghip bà!

(*) X là Phong Th Lai Châu quê ca b

Tng cng th́ gia đ́nh bên ngoi đă âm mưu vượt biên 13 ln, 3 ln thành công và 1 ln đi chính thc và đau đn nht là có 2 người đă hy sinh.

--------------------------- 

Bao nhiêu oan khiên và ngang trái mà gia đ́nh ni-ngoi phi chu đng dưới thi “Xung H C Nước” cũng đă được k ra đy ry, mi gia đ́nh mt hoàn cnh, quân ta có th t́m thy khp nơi. Tu trung ch cn tóm gn trong vài ch: “khn cùng trong phn n”. Tôi không nhc li.

Sau 47 năm, bùi ngùi c nh ráp ni tng chi tiết ghi li cho nhng con cháu trong nhà, thi đó, ngày đó ông bà, b m ḿnh đă sng ra sao, đ chúng hiu rơ hơn ti sao chúng nó hin din đây, “lư gii” cn k hơn nhng vic tôi và bn bè đang theo đui.  

Tôi ngng bút v́ đă tm tr li mt phn câu hi cho chính tôi: “Ngày đó, gi đó, ḿnh đang đâu và đang làm ǵ”. 

Vũ Đăng Khuê 

Nhng ngày cui Tháng 4/2022