Ðường Ði Ðến Angkor

Trương Văn Tân (Exryu Úc)

Chuyến đi Campuchia thăm đền Angkor Wat (ÐếThiên Ðế Thích) là một chuyện xảy ra gần như một ngẫu nhiên. Người nhà của tôi dự định đi Campuchia để viếng Angkor Wat sau chuyến về thăm Việt Nam. Tôi hơi lo vì Angkor Wat là một trong những căn cứ địa cuả Khmer Rouge trong thời kỳ chiến tranh. Sau chuyến công tác tại Hà Nội tôi bay vào Sài Gòn tìm đường đi Campuchia. Mục đích là thăm dò đường xá và độ an toàn tại Campuchia cộng với một chút hiếu kỳ muốn tìm hiểu cái kỳ quan thế giới “rất gần mà cũng rất xa” nầy. Những thông tin ở Việt Nam về du lịch Campuchia rất mơ hồ. Ðối với những người sống ở nước ngoài quen với những sự chính xác rõ ràng như tôi thì cảm thấy rất là bất an. Người ta bảo tôi “ À… visa đi tới đâu thì xin tới đo’ ”, về cách đi thì “Ðường bộ đi ngã Mộc Bài nhưng có nhiều ổ gà gây dằn xốc, đường sông đi ngã Châu Ðốc”. Trước hai thông tin mong manh nầy tôi hơi chùn bước, nhưng lại nghĩ “Ðường đi không khó vì ngăn sông cách núi…….” mà thầy cô dạy lúc nhỏ, tôi  bèn nhét quần áo đầy cái ba lô rồi đón xe đi Châu Ðốc…..

Tôi đi xe khách “chất lượng cao” đến thị xã Châu Ðốc lúc tờ mờ sáng. Như thường lệ, những người chạy xe Honda ôm tụm lại đón khách, giành giựt hành ly’. Tôi hỏi một người đứng tuổi trông có vẻ “đàng hoàng” “Anh Hai oi! Anh làm ơn chở tôi đến chổ bán vé tàu tốc hành đi Nam Vang” “Rồi… rồi…, anh ngồi lên tui sẽ chở anh đến một khách sạn gần đây bán vé đi ngay Nam Vang sáng hôm nay”. Anh ta chở tôi đi gần nữa thị xã Châu Ðốc đến một khách sạn. Ông chủ khách sạn lại chỉ đến một nơi khác, chúng tôi lại phải đi thêm nữa vòng thị xã. Trên đường đi anh ta lại rủ rê “Tui chở anh đến Tịnh Biên rồi anh đi theo xe đến Nam Vang không cần visa gì ráo!! Người ta đi qua lại đường nầy nhiều lắm. Tiền xe hai chục đô Mỹ”. Tôi cảm thâ’y con đường nầy đầy “chông gai” quá nên từ chô’i. Sau nầy, tôi mơ’i biết anh Honda ôm muô’n kiếm ăn nên chở tôi lòng vòng thị xã vì từ trạm xe khách Châu Ddô’c đến nơi bán vé tàu thủy tô’c hành đi NamVang cùng ở trên một con phô’ cách nhau 200m!!!

Cuô’i cùng tôi bươ’c xuô’ng một chiếc tàu máy co’ thể chở 15 ngườị Trong tàu đã co’ 10 người Âu Châu cộng vơ’i hai người hươ’ng dẫn du lịch Việt Nam vơ’i khả năng no’i tiếng Anh trung bình. Chúng tôi được cho biết là tàu sẽ đến thị trâ’n Neak Loung (Campuchia) và từ đo’ đi đường bộ đến NamVang. Từ Châu Ddô’c đến NamVang khoảng 160 km. Sau khi người hươ’ng dẫn Việt Nam giải thi’ch lộ trình thì một hành khách đư’ng dậy phản đô’i đòi tiền lại, vì anh ta mua vé tàu ở Sài Gòn được bảo là tàu tô’c hành nhưng đây là tàu chậm. Tôi vừa làm thông dịch vừa giãng hoà một cách bâ’t đắc dĩ. Ông chủ tàu cắn răng trả lại mọi người sô’ tiền sai biệt. Tôi tò mò hỏi anh nầy “Anh ngươi nươ’c nàỏ” “Tôi và cô bạn từ Israel” “Oh.. thảo nào anh là một tough negotiator”. Cả tàu cười ồ….. Anh ta phân trần “Chúng tôi đi du lịch “bụi” gần 3 tháng naỵ Chúng tôi đến từ Trung Quô’c. Ở Trung Quô’c người ta không mặn mà gì vơ’i người đi kiểu Tây ba lô như chúng tôị Người Việt Nam thân thiện hơn nhưng họ co’ những mánh nhỏ (tricks) làm chúng tôi râ’t kho’ chiu…”.

Tàu tiếp tục chạy dọc theo sông Hậu hươ’ng về phiá kinh Sáng nô’i liền vơ’i sông Tiền. Cái mùi bùn cô’ hữu cuả dòng sông bây giờ đã được thay bằng cái hăng hắc thum thủm mùi mắm cuả thư’c ăn cá thoát ra từ những trại nuôi cá basa dọc theo bờ. Hai bên thuyền sông nươ’c bao lạ Ddây là hai con sông lơ’n mà người Nam Bộ thường gọi là sông Cáị Khoảng cách hai bờ sông co’ nơi rộng đến 2  hoặc 3 km. Những hàng cây to bên kia bờ chỉ còn là một vệt xanh mờ mờ cao vài cm khi nhìn từ phiá bên nầy bờ sông. Người dân ở đây xây nhàsàn để tránh những trận lụt bâ’t thường trong muà nươ’c lơ’n. Trong vòng 20 năm qua, chi’nh phủ đã dẫn những đường giây điện vào tận những vùng sâu vùng xa cuả miền Tây Nam Bộ nầỵ Cũng co’ nhiều vùng đã co’ nươ’c “phông tên” đúng tiêu chuẩn vệ sinh thay cho nươ’c sông lắng phèn “truyền thô’ng”. Nhiều nhà khá giả cũng co’ điện thoại, TV hoặc tủ lạnh như dân thành phô’.

Chạy được 5 km, tàu bỗng nhiên chết máỵ Tôi bồn chồn không yên vì tôi vẫn chưa biết cách lâ’y visa vào Campuchia, chưa co’ re-entry visa trở lại Việt Nam lại thêm chiếc tàu “đình công” không chịu làm việc. Chừng nào mơ’i đến Nam Vang?? Ddi Campuchia mà cư’ ngỡ như là đi trong mơ!! Hư hư thực thực. Một chút mạo hiểm cộng vơ’i một chút bâ’t an. Những người bạn đồng hành Tây ba lô vẫn không mảy may nao núng. Dường như họ cảm thâ’y đây là một phần vui cuả cuôc chơi thú vi..  Chiếc tàu cập vào một làng nhỏ bên sông. Mâ’y đư’a trẻ đi theo mâ’y bà mẹ bồng con trong làng kéo nhau ra xem mâ’y ông bà Tây bị “mắc cạn”, chúng tôi nhìn nhau tay vẩy vẩy miệng lao xao “hello hello”.

Ddợi hơn 1 tiếng đồng hồ thì ba chiếc thuyền máy tam bảng tiếp viện “hùng dũng” tiến về phiá chúng tôị  Những chiếc tam bảng nầy chạy chậm hơn nên họ phải cắt ngắn thời gian bằng cách di vào những con rạch nhỏ để đến Vĩnh Xương. Nơi đây là ranh giơ’i giữa Việt Nam và Campuchiạ Trong những vùng sâu nầy, những chiếc cầu khỉ vắt vẻo trên không là phương tiện lưu thông chi’nh qua sông. Những người đồng hành Âu Châu bỗng nhiên râ’t thú vị vơ’i những cảnh cheo leo như thế nầỵ Rồi họ tò mò chỉ vào những cái “box” được che bằng lá dừa hoặc những tâ’m tôn sơ sài  thỉnh thoảng co’ người ngồi bên trong dọc theo bờ sông. Tôi lâ’p liếm “Oh!! bio-toilet” “Whaat???”…

Tàu đến Vĩnh Xương. Chúng tôi lên bờ làm thủ tục xuâ’t cảnh Việt Nam. Tôi gặp ông Trung úy trưởng phòng xuâ’t nhập cảnh để hỏi thăm cách xin visa nhập quô’c Campuchia và nài nĩ xin re-entry visa trở lại Việt Nam. Ông ta ôn tồn trả lời là qua biên giơ’i làm visa nhập quô’c râ’t dễ dàng và ở  đây không co’ thẩm quyền cho re-entry visa, phải lên tận Nam Vang. Thái độ cuả ông ta làm tôi an tâm, khác vơ’i tâm trạng nơm nơ’p lo sợ khi đư’ng trươ’c những người bạn đồng nghiệp cuả ông tại phi cảng Tân Sơn Nhâ’t hay Nội Bài vơ’i cái bộ mặt hách hách lô’i nhìn soi mo’ị

Trời bỗng nhiên đổ mưa tọ Chúng tôi phải đổi sang 3 chiếc ca nô đến từ phiá bên kia biên giơ’ị Ban hươ’ng dẫn Việt Nam trở lại Việt Nam, chúng tôi co’ người hương dẫn mơ’i vô’n là người Campuchia gô’c Việt. Anh ta hô’i thúc mọi người xuô’ng ca nô, mặc dù trời mưa như trút nươ’c sâ’m sét rền vang. Chúng tôi trở thành “người đi trong bão tô’” một cách bâ’t đắc dĩ…. Ba chiếc ca nô pho’ng ra giữa sông trong cơn mưa tầm tả vơ’i một tô’c độ gần 50 km/h. Chiếc ca nô cuả tôi là chiếc đi cuô’i cùng.

Gio’ thổi ma.nh. So’ng đánh mạnh vào mạn thuyền nghe bì bạch, chiếc ca nô chồm lên chồm xuô’ng theo nhịp so’ng. Tôi co’ cảm giác như một cảnh trong phim “Indiana Jones and the lost Ark”. Phiá trươc mặt tôi là một bư’c man` trắng xoá mù mịt. Tôi vừa run nhìn bờ sông hiện ra mờ mờ trong cơn mưa vừa ươ’c lượng khoảng cách để ca nô co’ lật giữa dòng thì phải bơi vào theo hươ’ng nào…. Chiếc ca nô băng ngang biên giơ’i đi được 15 phút thì cặp bến Campuchiạ Chúng tôi lên bờ làm thủ tục và xin visa nhập quô’c.

Trời tạnh mưạ Ba chiếc ca nô tiếp tục cuộc hành trình ngược dòng Mekong. Quang cảnh hai bên bờ sông ở đây khác hẳn Việt Nam vơ’i những hàng cây thô’t nô’t xa xa, dân cư thưa thơ’t thỉnh thoảng mơ’i co’ một ngôi làng vơ’i vài ngôi chuà Miên mái ngo’i đỏ cong cong lẫn trong những căn nhà sàn cuả dân (photo #380). Sau 1 tiếng đồng hồ đi ca nô kiểu Indiana Jones, chúng tôi cập bến Neak Loung. Ở đây, người ta chuyển chúng tôi sang chiếc xe khách 15 chỗ ngồi hươ’ng về Nam Vang cách đo’ 60 km. Sau những cơn dằn xô’c, thắng gâ’p tránh ổ gà, cuô’i cùng chúng tôi đến Nam Vang lúc 6:00 pm, 5 tiếng sau giờ dự đi.nh. Tôi chia tay vơ’i những người bạn đồng hành Âu Châu “đồng cam cộg khổ” và chúc họ thượng lộ bình an. Bên ngoài trời mưa tầm tả.

Nam Vang nằm giữa ngả tư bô’n con sông. Sông Mekong từ phiá Bắc đỗ xuô’ng chia làm sông Tiền và sông Hậụ Sông Tonle Sap vơ’i Biển Hồ ở thượng nguồn chảy vào Nam Vang từ hươ’ng Tây Bắc. Thành phô’ Nam Vang nơi tôi qua đêm cũng không khac’ gì vơ’i những khu dân cư đông đảo ở Sài Gòn Chợ Lơ’n vơ’i những căn phô’ hai tầng lụp xụp và những hàng thư’c ăn cuả người Hoa bày bán bên lề đường. Thỉnh thoảng co’ những chiếc xe hơi hoặc xe gắn máy không bảng sô’ thản nhiên chạy qua chạy laị Ddến Nam Vang, tôi muô’n ăn 1 tô hủ tiếu Nam Vang. Cái từ “hủ tiếu Nam Vang” không biết từ đâu, nhưng hủ tiếu ở đây thì không khoái khẩu chút nào và cái văn hoá ẩm thực cuả thành phô’ Nam Vang thì quả là thê thảm…..

Sáng hôm sau tôi dậy sơ’m để nhờ khách sạn nơi tôi trú ngụ làm re-entry visa trở lại Việt Nam. Tôi tiếp tục cuộc hành trình đến Angkor Wat cách Nam Vang 350 km theo sông Tonle Sap đến tỉnh Seam Reap. Chiếc tàu cánh ngầm đi Seam Reap chở gần 100 người, cộng thêm 30 người trên mui tàu vì không còn chỗ trong khoang!! Tàu chạy vơ’i tô’c độ trung bình 70 km/h băng qua Biển Hồ mênh mông mà nơi rộng nhâ’t cũng gần 30 km. Tôi cập bến Seam Reap buổi trưạ Cảnh tượng đo’n khách tại bến tàu Seam Reap cuả những người chạy xe Honda ôm cũng ồn ào náo nhiệt như ở Việt Nam nhưng co’ phần trật tự hơn. Những người trẻ tuổi làm những nghiệp vụ nầy biết tiếng Anh và tiếng Nhật cơ bản. Người Campuchia co’ vẻ thật thà và lúc nào cũng co’ thể nở trên môi một nụ cườị Tôi tạm trú ba đêm tại một khach sạn nhỏ ở thị xã Seam Reap vơ’i giá $6 USD một đêm co’ thêm phần giặt ủi quần ao’ miễn phi’. 

Quần thể đền Angkor cách thành phô’ Seam Reap 5 km chiếm một diện ti’ch gần 200 km2 vơ’i tổng sô’ non 50 ngôi đền. Thời đại Angkor kéo dài từ thế kỷ thư’ 9 đến thế kỷ thư’ 15 (AD 805 – 1432) là một thời đại cực thịnh về văn hoá cuả dân tộc Khmer. Những ngôi đền được xây trong thời gian nầỵ Thời đại nầy đã nhiều lần bị họa xâm lăng từ Siam (Thái Lan) và Champa (miền Trung Việt Nam ngày nay). Ddặc điểm cuả những ngôi đền là tâ’t cả được làm bằng đá từ mái đền đến những bậc thang. Ngươi Khmer cổ đã biết cách xây những câ’u trúc đá, chồng những viên đá nặng hằng trăm ki’-lô làm mái đền, cột đền, những khung cửa v.v… Phiá bên ngoài câ’u trúc, những người thợ khắc Khmer tạc những hình thể to tát như mặt người ở đền Angkor Thom cao hằng chục thươ’c, hoặc những chi tiết nhỏ vài cm trên những bư’c tường đá.   Nhú~ng bư’c tường đánầy khắc lại những cuộc hành quân chô’ng lại giặc ngoại xâm, cũng co’ những bư’c tường khắc những điệu vủ cung đình, nhú~ng tượng Phật, những totem (ră/n bảy đầu, Garuda = người đầu chim), thúvật (voi, khỉ), những vủ nữ vơ’i điệu vủ apsarạ

Ddến cuô’i thời đại Angkor, quân đội Siam đánh phá liên tục vào Angkor, những vị vua Khmer sau nầy phải rút về phiá nam xây dựng một thủ đô mơ’i mà ngày nay gọi là Phnom Penh (Nam Vang). Quần thể đền Angkor bị bỏ hoang trở thành một phế ti’ch bao phủ bởi rừng già. Angkor Wat (Wat = temple) là tên cuả ngôi đền chi’nh và lơ’n nhâ’t cuả quần thể đền Angkor (photo #01). Ngôi đền nầy lúc nào cũng là quô’c huy Khmer xuâ’t hiện trên quô’c kỳ Campuchia qua các thời đại (Shihanouk, Lon Nol, Pol Pot, Hun Sen). Ddây là một kiến trúc đô’i xư’ng bằng đá trông râ’t hùng vĩ được xây vào đầu thế kỷ thư’ 12. Những tượng Phật hoặc linga (dương vật) được thờ trong những gian phòng bằng đá. Nhừng hành lang đá nô’i liền những phần chi’nh cuả ngôi đền chia những khoãng trô’ ng thành những courtyards. Từ trên cái ban-công cao hơn 50 m nhìn xuô’ng người ta nhìn thâ’y rừng già bao quanh.

Một trong những điêu khắc cho tôi nhiều â’n tượng nhâ’t là những tượng cuả vủ nữ apsara khắc vào vách đá. Những nhà điêu khắc Khmer tạo ra bư’c tượng co’ thể bảo là đẹp hơn thần Vệ Nữ vơ’i những đường cong tuyệt mỹ và bộ ngực trần râ’t là phong phú….(photo #02) 

  
Không biết  vô tình hay cô’ y’, du khách thưỡng hay “sờ mo’” vào phần ngực cuả những bư’c tươ.ng. Lâu ngày phần nầy trở nên bo’ng loáng như được đánh “vẹc ni” (photo #0311)!!!! 

Ngày thư’ 2 , tôi viếng những đền lơ’n nhỏ vơ’i những lô’i kiến trúc khác nhau tùy theo tôn giáo (Phật giáo hay Hindu) hoặc thời đạị Những bộ mặt người qui mô được tạc xung quanh đền Angkor Thom và đền Bayon (photo #0340) phải no’i là một đặc sắc cuả nghệ thuật điêu khắc Khmer. Những khung cửa đô’i xư’ng vẫn còn giữ được sự chi’nh xác sau gần 1000 nam (photo #0374) . Vì là những kiến trúc bị bỏ hoang ho’n 500 năm, co’ nhiều nơi bị những cây cổ thụ mọc xuyên qua những bư’c tường đá. Rễ cây một mặt phá hỏng những câ’u tạo, một mặt ôm chặc lại những hình thể câ’u trúc (photo #03). Co’ thể no’i đây là một hình ảnh co’ một không hai trên quả điạ cầu nầỵ

Hằng ngày co khoảng 8000 đến 10000 người tham quan., phần lơ’n từ Âu Châu, Bắc Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quô’c, Thái Lan. Xe bus, minibus, xe hơi lơ’n nhỏ, xe Honda, xe kéo, xe đạp rần rộ qua lại từ sáng đến chiềụ Tôi thường lẩn vào nho’m du khách Nhật để được nghe “ké” những lời giải thi’ch cuả ngươi hươ’ng dẫn. Thỉnh thoảng co’ những đoàn khảo cổ học từ Âu Châu hoặc Mỹ. Họ dừng lại râ’t lâu từng nơi quan sát râ’t cặn kẻ và nghe người trưởng đoàn giải thi’ch từng chi tiết một. Tôi nghĩ vơ’i tô’c độ nầy thì phải ở lại Angkor i’t nhâ’t 1 tháng !!  Quần thể đền Angkor bị mâ’t mát râ’t nhiều vì sự bào mòn cuả thiên nhiên. Nhưng sự mâ’t mát nầy vẫn còn râ’t nhỏ so vơ’i sự tàn phá cuả con người vì chiến tranh và trộm cắp. Tôi đau lòng khi thâ’y co’ nhiều hiện vật nằm lăn lo’c trên mặt đâ’t và co’ râ’t nhiều bư’c tượng bị chặc đầụ Những chiếc đầu nầy được bi’ mật chuyển qua Thái Lan trở thành những mo’n đồ cổ đắt giá trên thị trường quô’c tế.

Tôi học đươc nhiều tiếng Khmer từ anh bạn trẻ lái Honda ôm cuả tôị Tôi học cách đếm để giao dịch “mua bán”. Lạ thay, sô’ đếm từ 1 đến 5 co’ âm hưởng giô’g tiếng Việt. “Mùi, Bi, Bay, Bún, Pram”. Co’ phải đây là một ngẫu nhiên hay là một sô’ tiếng Nôm co’ cùng nguồn gô’c vơ’i tiếng Khmer? Sau đo’, tôi học cách chaò xã giao “Arun susu đaỵ Sô’c sô’c bay, chia tế?” (Good morning. How are yoủ). Sau cùng, tôi học vài câu “nịnh nọt” “Anh đẹp trai” “Em đẹp lắm” v.v… 

Tôi trở lại Nam Vang và Châu Ddô’c sau 3 ngày tham quan Angkor. Vơ’i tầm vo’c lịch sử và một nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc cổ đại, Angkor quả xư’ng đáng là một kỳ quan thế giơ’ị Campuchia là một nươ’c bên cạnh Việt Nam, nhưng phải no’i rằng là co’ bao nhiêu người trong chúng ta hiểu rõ nền văn hoá cuả nươ’c láng giềng. Thậm chi’ cho đến bây giờ, không i’t người vẫn nghĩ nền văn hoá Khmer còn một bươ’c đi sau văn hoá Việt Nam. “Ddi một ngày đàng, học một sàng khôn”. Tôi về đến Sài Gòn như dự định sau chuyến đi “mạo hiểm” kiểu Indiana Jones nhưng râ’t đáng “đồng tiền bát gạo”.

Ba tháng sau, tôi hươ’ng dẫn Ba Mẹ tôi thăm Campuchia và trở lại Angkor lần thư’ haị Ddến Châu Ddô’c tôi lại gặp “bô’” Honda ôm hôm trươ’c. Tôi phơ’t tỉnh Ăng-lê nhưng anh ta chẳng buông thạ “À… tui gặp anh lần trươ’c. Tui biết anh mà, tui biết anh mà… Anh muô’n đi đâu tui chở anh đi”. Dường như, cái mặt của tôi co’ cái khuyết điểm là đi dâu cũng dễ bị người nhận diện. Tôi cư’ làm ngơ, anh ta cư’ lẽo đẽo đi theọ Tôi bực mình quay lại no’i “Thôi đi bô’…. Lần nầy tôi không cần anh nửạ Kỳ rồi nếu anh chỉ cho tôi Khách Sạn HC nơi bán vé tàu tô’c hành thì đở tô’n thì giờ cuả tôị Tôi cũng cho anh tiền cà phê thôi…”. Anh ta tiu nghĩu bỏ đị Tôi lại thâ’y thương hại anh ta, và nhơ’ lại lời phê bình cuả anh bạn Israel đồng hành hôm trươ’c. Co’ phải chăng cũng vì miếng ăn kho’ khăn nên những “tiểu mưu” trở thành một cô’ tật trong cuộc sô’ng người Việt Nam ?

Tôi và Ba Mẹ tôi đi theo chuyến tàu nhỏ tô’c hành đến Nam Vang chỉ mâ’t 4 tiếng. Trời hôm đo’ thật quang đãng.

Phụ Chú:

Già tàu thủy tô’c hành từ Châu Ddô’c đến Nam Vang: $15 USD. Giá tàu thủy tô’c hành từ Nam Vang đến Seam Reap: $20 – 25 USD. Phi cơ (Saigon – Seam Reap one way): $120 USD. Giá vào cửa Angkor: Người Campuchia miễn phi’. Người nươ’c ngoài $20 USD 1 ngàỵ $30 USD 2 ngày.

Cảm tưởng về bài viết của Trương Văn Tân xin gởi về  tvtan@erct.com