Kỷ niệm với anh Nguyễn Xuân Thiện

Trần Văn Thọ
Exryu Japan

  Thật bàng hoàng, xúc động khi nghe tin anh Nguyễn Xuân Thiện không còn nữa.

  Anh Thiện sang Nhật trước tôi một năm, cùng ở cư xá Komaba (Tokyo) trong thời gian học bậc đại học và ngẫu nhiên là hai phòng ở cạnh nhau. Cùng học Nhật ngữ và chương trình đại cương ở Đại học Ngoại ngữ Tokyo rồi cũng học kinh tế ở Đại học Hitotsubashi. 

  Hồi mới sang Nhật tôi như người nhà quê ra tỉnh, ít hiểu biết về nhiều mặt của đời sống văn minh đô thị. Nhiều người chung quanh bàn luận về điện ảnh, về thể thao, về những cô đào nổi bật hay những cầu thủ giỏi, tôi không có kiến thức nên không tham gia ý kiến được. Anh Thiện thì ít “nhà quê” hơn tôi nhưng hình như cũng ít quan tâm về các lãnh vực đó, thành ra chúng tôi dễ gần gũi, dễ thân thiết. Tôi vẫn còn giữ ấn tượng là anh Thiện có khả năng phân tích, tổng hợp các vấn đề về lịch sử, về chính trị thế giới. Trong Nhóm kinh tế mà chúng tôi cùng sinh hoạt, anh Thiện là người thường giải giúp những vấn đề đòi hỏi kiến thức cao về toán học.

   Về kỹ năng sống, kỹ năng thể thao, chúng tôi cũng có điểm tương đồng là rất kém. Có một kỷ niệm về chuyện bơi lội. Anh Thiện và tôi vốn không biết bơi. Đại học Hitotsubashi chuyên về khoa học xã hội nhưng có một môn học bắt buộc là bơi lội. Sinh viên học trong hai năm đầu (chương trình đại cương) của đại học phải vượt qua kỳ thi chứng tỏ khả năng bơi được ít nhất 50 mét mới được học lên năm thứ ba. Trường mở các lớp huấn luyện cho những sinh viên chưa biết bơi. Hồi đó du học sinh nhận học bổng của chính phủ Nhật học đại cương ở Đại học Ngoại ngữ Tokyo, sau khi vào Đại học Hitotsubashi thì học từ năm thứ ba nên tránh được cửa ải 50 mét bơi lội. Vì vậy mà khi tốt nghiệp chúng tôi vẫn không biết bơi. Khi học bậc tiến sĩ, tôi quen với một giáo sư về thể dục thể thao nên nhờ vậy được đặc biệt tham dự lớp học bơi rồi bơi được trên 50 mét ngay sau ba buổi  học tập nhờ phương pháp bơi rất đặc biệt, kết quả nghiên cứu của các giáo sư trường này. Sau đó gặp anh Thiện, lúc này đã đi làm ở một công ty, tôi kể chuyên bơi lội và nói thêm là các giáo sư thể dục thể thao ở Hitotsubashi nghiên cứu được phương pháp bơi lội mới rất hay, nhấn mạnh cách thở và tư thế relax. Anh Thiện nghe có vẻ tiếc là thời còn đi học không biết được chuyện có thể học bơi. Tôi liền ngỏ ý sẵn sàng truyền đạt kinh nghiệm. Thế là cuối tuần đó tôi và anh Thiện cùng đến một hồ bơi và tôi trổ tài làm “huấn luyện viên”. Rất tiếc có lẽ tutor thiếu sư phạm nên hai buổi cuối tuần đó không thành công. Chúng tôi hẹn nhau sẽ tiếp tục nhưng rồi không còn cơ hội nữa.

Ngoài những điểm chung nói trên chúng tôi còn cùng có chung những suy tư và quan tâm về thời cuộc và đã có những ngày tháng chung bầu nhiệt huyết tuổi trẻ bên nhau, cùng học tập, cùng viết báo, làm báo v.v..

   Giữa thập niên 1980, anh Thiện đi định cư ở Mỹ. Chúng tôi hầu như mất liên lạc trong một thời gian dài. Năm 2008 nhân sang Mỹ nghiên cứu gần một năm, tôi hỏi được địa chỉ của anh và đến thăm gia đình anh ở Philadelphia. Buổi tối hôm đó, anh Thiện và tôi trò chuyện đến khuya, cũng những vấn đề cùng quan tâm liên quan Việt Nam, Nhật Bản, Hoa Kỳ, v.v.. Tôi thấy thương cảm khi nghe anh thổ lộ là anh không dễ thích nghi với xã hội Mỹ. Nhưng vui thấy anh rất hạnh phúc với gia đình. Anh nói một cách hãnh diện là gia đình anh có bốn người vừa đủ bốn mùa trong năm: xuân hạ thu đông. Anh Xuân Thiện kết duyên với chị Thu Hà, sinh ra Hạ Liên và Đông Bách. Anh có thêm niềm vui là cháu Đông Bách thi đỗ vào Đại học Harvard. Cháu Bách, cùng trang lứa với con trai tôi, mỗi lần sang Tokyo thực tập đều gặp nhau.

   Trong dịp gặp lại anh Thiện lần ấy, chúng tôi và một vài bạn khác cùng đi thăm Khu tưởng niệm Benjamin Franklin ở Philadelphia, người tham gia soạn thảo Tuyên ngôn Độc lập và Hiến pháp của Hoa Kỳ. Anh có vẻ ngưỡng mộ Benjamin Franklin, còn khuyên tôi nếu có thời gian nên nghiên cứu về nhân vật này.

Cùng với anh Nguyễn Xuân Thiện (trái)
cạnh Liberty Bell trong khu lưu niệm Benjamin Franklin (tháng 10/2008)

   Sau đó anh Thiện và tôi thỉnh thoảng liên lạc với nhau vài lần nữa. Điện thư cuối cùng của anh tôi nhận ngày 26/12/2015. Anh hỏi thăm con trai tôi và cho biết “Cháu Bách sau khi xong đại học thì vào làm ở Fed mấy năm, rồi lại đi học trở lại. Mấy tháng nữa mới ra trường...”.

Nghe nói anh không khỏe tôi có viết thư thăm vài lần, có lần hỏi thăm qua cháu Bách.

Bẵng đi một thời gian không có tin, bây giờ lại nhận tin buồn.

Suốt hơn nửa thế kỷ tôi vẫn giữ những kỷ niệm đẹp về anh Nguyễn Xuân Thiện. Mong anh yên nghỉ.

Hà Nội 7/1/2025