Giáo sư Trần Văn Thọ với tầm nh́n kinh tế Việt Nam

12/02/2018

Nguồn : Quảng Trị Online

(QT Xuân) - Gặp anh Mai Đức Lộc, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam tại Hội thảo Báo chí với sự phát triển của đô thị ở TP. Đà Nẵng, anh chia sẻ với tôi ư định đưa giáo sư Trần Văn Thọ (Tokyo) đi khảo sát dọc theo Hành lang kinh tế Đông - Tây. Anh bảo tôi tư vấn cho anh những điểm nhấn để dừng chân trên tuyến hành lang. Dù hành tŕnh thực tế của Giáo sư (GS) Thọ chỉ mới dừng lại từ TP. Đà Nẵng đến thị trấn vùng biên Lao Bảo, nghĩa là mới dừng lại tuyến hành lang từ phía Việt Nam nhưng có lẽ anh cũng đă có những cảm nhận riêng về tuyến hành lang quan trọng này. C̣n tôi, dù cuộc gặp với GS Thọ rất ngắn ngủi nhưng đă để lại những cảm nhận khó quên về vị giáo sư khả kính này.

Giáo sư Trần Văn Thọ trong một lần gặp gỡ với Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị Nguyễn Đức Chính

Thật bất ngờ khi đặt chân lên đất Quảng Trị, GS Trần Văn Thọ bày tỏ muốn gặp một người bạn tâm giao. Anh kể, t́nh cờ anh gặp anh Nguyễn Đức Chính, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị ở Hà Nội. Hôm đó anh Chính yêu cầu GS Thọ chơi một bản nhạc trên chiếc đàn Piano. Thấy GS Thọ chần chừ trước rất nhiều quan khách, anh Chính động viên: “Mọi người biết anh là giáo sư kinh tế nên chơi nhạc thế nào không có vấn đề ǵ đáng lo ngại”. Được khích lệ, GS Thọ tự tin bước lên, lướt bàn phím chậm răi nhă những nốt nhạc du dương, bản nhạc làm anh nhớ đến kư ức quê hương, bạn bè, những chân trời mơ ước…không thể hay hơn. Vậy đó, cuộc sống có những cuộc gặp bất ngờ, để lại những ấn tượng khó quên.

Tôi biết GS Trần Văn Thọ từ những năm 90 của thế kỷ XX, khoảng thời gian tôi cộng tác với các tờ báo ở TP. Hồ Chí Minh. Từng đọc nhiều bài báo của anh đăng trên Thời báo Kinh tế Sài G̣n, báo Tuổi Trẻ…, tôi ngưỡng mộ sức viết và những phân tích, b́nh luận rất sắc sảo của anh về kinh tế Việt Nam thời kỳ đổi mới; những thông tin về các nền kinh tế Đông Á, Đông Nam Á, những nước từng có hoàn cảnh tương tự Việt Nam. Qua những bài viết của GS Thọ, tôi cảm nhận được sự trăn trở của anh với sự phát triển của đất nước, hiểu biết thêm những khái niệm kinh tế học của anh đưa ra như: “Cú sốc thời gian”, “Cần có kế hoạch để tốt nghiệp ODA”, “Nguy cơ chưa giàu đă già”, FDI làm mất cân đối nền kinh tế, hay quan điểm xuất khẩu lao động làm ảnh hưởng không tốt đến vị thế quốc gia…

Giáo sư Trần Văn Thọ sinh năm 1949 tại Điện Bàn, Quảng Nam. Sau khi học xong trung học phổ thông tại Hội An (Quảng Nam), anh sang Nhật Bản du học từ năm 1968 với học bổng của Chính phủ Nhật. Anh lấy bằng tiến sĩ kinh tế tại Đại học Hitotsubashi, Tokyo, từng làm việc tại Trung tâm Nghiên cứu kinh tế Nhật Bản (JCER) và giảng dạy ở Đại học Obirin (Tokyo); hiện nay là Giáo sư kinh tế học, Đại học Waseda, Tokyo. Anh từng là một trong ba người nước ngoài được mời làm Ủy viên chuyên môn trong Hội đồng kinh tế nhiều đời Thủ tướng Nhật Bản. Đối với Việt Nam, GS Trần Văn Thọ là thành viên Tổ tư vấn cải cách kinh tế và hành chính của Thủ tướng Vơ Văn Kiệt, thành viên Ban nghiên cứu chính sách của Thủ tướng Phan Văn Khải và nay là thành viên Tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc. GS Thọ c̣n là giáo sư thỉnh giảng Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh và Đại học Đà Nẵng. Ngoài ra anh c̣n là cây bút cộng tác với nhiều báo, tạp chí tại Việt Nam.

Mặc dù sống và làm việc tại Nhật Bản nhưng GS Trần Văn Thọ luôn hướng về quê hương, đất nước. Anh thường xuyên được mời tham dự các hội thảo xây dựng chính sách phát triển kinh tế Việt Nam. Năm 2003, GS Thọ được tổ chức JBIC mời làm Chủ nhiệm Ủy ban đánh giá dự án viện trợ của Nhật (ODA) xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông Bắc Bộ Việt Nam. Đặc biệt anh là người khởi xướng và vận động thành lập Trung tâm Kinh tế Châu Á - Thái B́nh Dương (VAPEC) ở TP. Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, TP. Đà Nẵng và giữ vai tṛ Chủ tịch Hội đồng điều hành của tổ chức này. Nhiều người trong giới học thuật từng dự Hội thảo khoa học quốc tế “Chính sách công nghiệp quốc gia của Việt Nam đến năm 2025, tầm nh́n đến năm 2035” c̣n nhớ GS Thọ có một ư tưởng khác lạ khi đề xuất ư tưởng phổ cập giáo dục đại học đoản kỳ (2 năm) song song với học 4 năm, bởi anh cho rằng đa số lao động ở bậc quản lư trung gian và chuyên viên như kế toán, thư kư, quản lư văn pḥng…không cần phải học đại học 4 năm mà chỉ cần hệ 2 năm, gồm 1 năm học văn hóa, 1 năm học chuyên môn và ra trường làm việc được ngay. Từ đó GS Thọ đưa ra quan điểm nguồn nhân lực chất lượng cao không nhất thiết phải học xong các bậc trên đại học mà mỗi bậc học phải đảm bảo chất lượng cao, phải thật tinh.

Giáo sư Trần Văn Thọ thăm Di tích lịch sử đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải

Giáo sư Trần Văn Thọ có nhiều tác phẩm kinh tế học xuất bản bằng tiếng Nhật viết về nhiều lĩnh vực như: Phát triển công nghiệp trong tương quan với các công ty đa quốc gia: Kiểm chứng tính năng động của vùng Á Châu Thái B́nh Dương (1992); Kinh tế Á Châu thời đại mới; Việt Nam phát triển và chuyển sang kinh tế thị trường: Đổi mới theo hướng mới để tránh cái bẫy thu nhập trung b́nh (2010); Dịch chuyển lao động và kinh tế Đông Á (2015); Kinh tế ASEAN thời đại mới. Trong đó cuốn sách: Phát triển công nghiệp trong tương quan với các công ty đa quốc gia: Kiểm chứng tính năng động của vùng Á Châu Thái B́nh Dương - NXB Toyokeizai, Tokyo được trao Giải thưởng Châu Á - Thái B́nh Dương năm 1993. Từ năm 1995 đến nay, GS Thọ cũng đă xuất bản một số tác phẩm bằng Tiếng Việt, trong đó chủ yếu là tác phẩm viết về kinh tế Việt Nam như: Công nghiệp hóa Việt Nam trong thời đại Châu Á Thái B́nh Dương; Biến động kinh tế Đông Á và con đường công nghiệp hóa Việt Nam (1996); Việt Nam từ năm 2011 - Vượt lên sự nghiệt ngă của thời gian (2011). Riêng cuốn sách: Biến động kinh tế Đông Á và con đường công nghiệp hóa Việt Nam - NXB Chính trị Quốc gia, 2005, NXB Trẻ tái bản năm 2006 được trao giải thưởng Sách hay năm 2012.

Mới đây, GS Thọ lại cho ra mắt cuốn sách: Cú sốc thời gian và kinh tế Việt Nam (2017). Nội dung cuốn sách này có thể nói là cuốn biên niên có tính tổng kết và đánh giá thành quả phát triển kinh tế Việt Nam trong 40 năm qua kể từ ngày đất nước thống nhất. Từ những dữ liệu kinh tế đă công bố, GS Thọ đă phân tích những thách thức hiện nay và kiến nghị đổi mới tư duy cho giai đoạn phát triển mới. Những nguy cơ hiện hữu của kinh tế Việt Nam trong một thập kỷ tới được GS Thọ chỉ ra là giai đoạn chuyển sang thời đại hậu công nghiệp quá sớm, mắc bẫy thu nhập trung b́nh thấp và chưa giàu đă già. Đánh giá về cuốn sách này, nguyên Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Bùi Quang Vinh nhấn mạnh: “Tôi vui mừng thấy những ư tưởng gần đây của tác giả được tổng hợp và đưa ra đúng thời điểm chúng ta cần phải có quyết định mạnh mẽ về chiến lược phát triển cho Việt Nam trong giai đoạn mới…Để Việt Nam phát triển xứng đáng với tiềm năng đang có, tác giả đề cao tư duy phát triển và kỳ vọng thế hệ lănh đạo mới của Việt Nam sẽ có khát vọng và quyết tâm chính trị để đưa đất nước Việt Nam phát triển mạnh mẽ”. Đối với các nhà nghiên cứu kinh tế Việt Nam, hầu hết đều cho rằng các tác phẩm của GS Thọ thể hiện tinh thần nghiên cứu rất nghiêm túc những giác độ kinh tế khác nhau của nền kinh tế Việt Nam, chỉ ra những căn cứ xác đáng các mặt yếu kém, các cơ hội và thách thức mà Việt Nam đang phải đối mặt. Khi nghiên cứu về kinh tế Việt Nam 40 năm qua, GS Thọ chỉ ra chỉ trong vài thập niên mà người Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Trung Quốc đă biết lợi dụng để xây dựng đất nước họ vươn lên thành những nước mạnh giàu, trong khi đó nước ḿnh vẫn phát triển tốc độ chậm, chỉ mới vươn lên nước có mức thu nhập trung b́nh thấp. V́ vậy để tránh Việt Nam bị bỏ lại ở phía sau, GS Thọ nhấn mạnh đến ḷng tự hào, tự tôn dân tộc, rằng những đức tính đă giúp nước bạn vượt lên một cách thần kỳ như thế không lư ǵ người Việt không làm được. Để làm được điều đó, theo GS Thọ cần có những tố chất như “khát vọng, khí khái của người lănh đạo”, đó là bản lĩnh, năng lực, tinh thần dân tộc và tinh thần trách nhiệm, và một vấn đề rất quan trọng là yêu cầu “giải phóng ra khỏi những ư thức hệ giáo điều”, vượt qua sự nghiệt ngă của thời gian…“Tác phẩm nghiên cứu kinh tế của GS Thọ không chỉ có giá trị khoa học và thực tiễn vững chắc, người đọc c̣n cảm nhận được ḷng yêu nước thiết tha của tác giả, cũng như nỗi ḷng đau đáu về đất nước và dân tộc”, TS Lê Đăng Doanh, nguyên Viện trưởng Viện Quản lư Kinh tế Trung ương nhận xét. Từ trải nghiệm cũng như nghiên cứu các giai đoạn phát triển của các nền kinh tế tiên tiến trên thế giới, GS Thọ chỉ ra rằng để tránh các nguy cơ tụt hậu, để Việt Nam trở thành một “quốc gia thượng đẳng”, lănh đạo đất nước phải lựa chọn chủ nghĩa phát triển...Có dịp gặp gỡ, tṛ chuyện với GS Thọ, nhiều người đều cảm nhận được ở anh sự gần gũi, chân t́nh, nỗi niềm trăn trở về sự phát triển của đất nước; c̣n tác phẩm viết về kinh tế của anh tuy đề cập đến những vấn đề kinh tế vĩ mô nhưng dễ tiếp nhận, nhiều bài viết của anh được minh họa bằng nhiều đồ họa, biểu mẫu dễ theo dơi, đối chiếu, so sánh.

C̣n nhớ hôm gặp gỡ với GS Trần Văn Thọ, anh Nguyễn Đức Chính nói rất chân thành rằng trí thức Việt Nam ở nước ngoài nh́n chung rất tâm huyết muốn đóng góp sức lực, trí tuệ cho sự phát triển của đất nước, trong đó người luôn trăn trở, có t́nh cảm, trách nhiệm đặc biệt với đất nước, dân tộc của ḿnh như GS Thọ là rất đáng quư. Xa đất nước đă lâu, người con của quê hương đất Quảng Trần Văn Thọ luôn nhớ về quê hương, vẫn vui buồn trong mỗi bước thăng trầm của đất nước. Như đồng cảm, chúng tôi cùng săi bước với GS Thọ trên cầu Hiền Lương bắc qua sông Bến Hải lịch sử, thêm một lần nữa cảm nhận nỗi đau một thời của dân tộc và tin rằng đất nước ḿnh, dân tộc ḿnh rồi đây bằng nội lực hàng ngàn năm lịch sử con Lạc cháu Hồng, bằng khát vọng cháy bỏng về xây dựng đất nước mạnh giàu sẽ vượt qua được “cú sốc thời gian” để trở thành “quốc gia thượng đẳng”, “sánh vai cùng với các cường quốc năm châu”.

Phương Minh

 


Bị chú của ERCT :

* Bài đă đăng trên trang điện tử báo.Quảng Trị Onine Để vào Thư viện ERCT với sự đồng ư của GS Trần Văn Thọ.