Kỷ niệm với nhà văn Vơ Hồng

Trần Văn Thọ
Exryu Japan

Mấy hôm nay báo chí trong nước đăng nhiều bài viết kỷ niệm 100 năm ngày sinh nhà văn Vơ Hồng (1921-2013). Tự nhiên tôi nhớ một kỷ niệm rất quư với nhà văn và xem lại Tuyển tập Vơ Hồng (NXB Văn nghệ TPHCM, 2003) mà ông kư tặng nhân tôi ghé thăm ông tại Nha Trang năm 2006. Tuyển tập dày tới 1231 trang, tôi rất quư, luôn đặt ở tủ sách không xa bàn làm việc.

Hồi học năm cuối trung học ở Việt Nam (1967) tôi có đọc một vài truyện ngắn của Vơ Hồng và thấy rất thích lối văn kể chuyện nhẹ nhàng nhưng sâu sắc và toát lên ḷng nhân ái, cảm thông, bao dung của các nhân vật. Nhân hội thảo ngày 24/4/2022 ở Tuy Hòa (Phú Yên) có tiêu đề “Hoài cố nhân - Kỷ niệm 100 năm ngày sinh nhà văn Vơ Hồng”, tôi lấy tuyển tập ra đọc thử truyện Hoài cố nhân mà trước đây chưa có dịp đọc.

Đây là truyện ngắn xoay quanh chuyện t́nh của Lư, bạn tác giả, và Xuân. Cả ba người đều quê ở Phú Yên. Qua nhiều trắc trở cuối cùng th́ Lư và Xuân lấy được nhau và sinh một cháu gái. Nhưng chỉ được mấy năm th́ Lư mất v́ bệnh và một vài năm sau đó Xuân tái giá. Đoạn kết thật cảm động. Tác giả kể là hồi cùng học với ông ở Hà Nội, Lư thuê thợ làm một con dấu bằng đồng khắc 6 chữ Nho: “Tam nhân nhật Hoài cố nhân” và đóng con dấu ấy vào mọi quyển sách của ḿnh. Hoài cố nhân là nhớ người xưa, và người xưa ở đây là Xuân (lúc đó c̣n ở Phú Yên và sau ra học ở Huế) v́ chữ Xuân(春) viết theo Hán tự là do 3 chữ tam nhân nhật (三人日) ghép lại. Rồi tác giả nói tiếp: “Óc tôi như vụt lóe sáng v́ tôi chợt thấy rằng chữ Lư (李)tên của anh cũng có thể phân tích ra thành những đơn tự. Đó là Thập bát tử (十八子). Tự nhiên tôi như thấy cái con dấu lồ lộ mấy chữ: Thập bát tử Hoài cố nhân. Nhưng than ôi, cũng lại số mệnh oái oăm đă cản tay chị Xuân không cho chị đóng con dấu ấy nữa. (…lược một câu). C̣n lại người thứ ba. Là tôi. Tôi không khắc một con dấu bằng đồng mà bằng câu chuyện t́nh nhỏ này. Ở một nơi xa xôi nào, nếu có vô t́nh chị đọc đến, chị cũng không nỡ trách tôi” (tr. 45. Mấy chữ Hán do tôi thêm vào). Câu chuyện xảy ra vào thập niên 1940, khi Tây học đă thịnh hành nhưng Nho học vẫn c̣n được dạy, có lẽ hầu hết học sinh trung học đều biết chữ Hán./.  

Tokyo, 27/4/2022

Ảnh 1: Nhà văn kư tặng Tuyển Tập Vơ Hồng.

 

Ảnh 2: Trần Văn Thọ (hàng đứng, bên phải) chụp h́nh lưu niệm với nhà văn Vơ Hồng, chị Vơ Thị Diệu Hằng (trưởng nữ nhà văn, áo vàng) và vợ chồng nhà văn Phạm Trọng Luật/Xuân Sương (ảnh chụp ngày 12/9/2006 tại tư gia của nhà văn Vơ Hồng ở Nha Trang).

Viết thêm:

Bản đầu tiên của bài viết ngắn này đă được đăng lên facebook cá nhân của tác giả (27/4/2022). Trong các độc giả viết ư kiến, có người anh họ đang sống tại Đà Nẵng, người đọc nhiều về văn chương Việt Nam, viết cảm tưởng như sau:

“Sáng nay, uống cà phê, đọc bài viết của chú về nhà văn Vơ Hồng với nhiều cảm xúc bởi từ lâu, anh đă đọc và yêu thích nhà văn. Hàng trăm tác phẩm cả tiểu thuyết, truyện dài, truyện ngắn, tùy bút...cả thơ nữa (nổi bật có bài Tuổi ngọc) làm sao đọc hết nổi. Nhưng đă đọc cuốn nào (bất cứ thể loại nào) của nhà văn Vơ Hồng y như rằng đóng định vào trí nhớ chú ạ. Đề tài th́ nhiều, có thể miêu tả cuộc sống thời tao loạn, thân phận con người, t́nh yêu... song anh vẫn thích nhà văn khi viết về quê hương, về tuổi học tṛ, sao nó lăng đăng, da diết đến nao ḷng. Vài ḍng trong " Ngày xuân êm đềm": "Hàng vạn thọ trồng quanh mép sân nhà... Cùng với hàng vạn tho, cái tết cũng lớn dần, mạnh nha từ đầu tháng mười một với những cơn mưa nhẹ, mưa gieo cải; cái tết dần thấp thoáng, mơ hồ với những ṛ cải, ng̣, xà lách, tần ô nằm vuông vắn ở hầu hết mọi sân nhà...". Sao giống quê ḿnh quá chú ơi!. Đọc văn Vơ Hồng sao nó man mác, ư nhị, bàng bac như Thạch Lam, Hoàng Đạo và nhiều tác phẩm của Tự lực văn đoàn. Càng đọc càng thấy sự tỉnh tế, đôn hậu, nghiêm ngắn của một nhà giáo viết văn. Có thể nói cách khác, Vơ Hồng miêu tả sự vận động của lịch sử chính từ những đổi thay trong cuộc sống, nếp sinh hoạt của con người qua từng giai đoan một cách chắt lọc và tài t́nh.

" Đồng thanh tương ứng" với chú vài ḍng về nhà văn Vơ Hồng mà tác phẩm của ông đă, đang và sẽ có vị trí chắc chắn trong ḍng văn xuôi Việt Nam”.