VÀI KỶ NIỆM VUI BUỒN THỜI DU HỌC Ở NHẬT ( 1972-1975 )

Phần 3 (Tokyo )

Trần Châu - Exryu Phần Lan

Nhân dịp có 1 bà Nhật dạy cắm hoa miễn phí cho các sinh viên nữ trong cư xá, tôi ghi danh cho nàng học vào các buổi chiều thứ 2, 4, 6. trong 1 tháng. Sau khoá học, nàng thích quá, nên tôi mời bà thầy dạy thêm , có đóng tiền học phí, cho nàng và 1 cô sinh viên người Ba Tây (Brasil). Nhiều lúc thấy bà thầy chịu khó lặn lội đi xe điện từ nhà xa đến dạy chỉ có 2 cô học trò, lấy chẳng bao nhiêu tiền, không đủ bù lại tiền xe và cực nhọc, thấy tội vô cùng! Người Nhật là vậy đó! Chăm chỉ, cần mẩn, chắc chiu, chịu khó phổ biến văn hoá cho người nước ngoài! Học xong 3 tháng, nàng xin bà thầy cấp cho 1 tờ chứng chỉ, có ký tên đóng dấu, để làm kỷ niệm.

Cuối tháng 6, nhân dịp cư xá tổ chức đi chơi ở Shizuoka, cho gia đình lưu học sinh tham dự, nên chúng tôi ghi tên và đóng tiền đi chơi. Chúng tôi được bố trí ở trong gia đình 1 người Nhật, ở vùng quê, việc ăn ở đi chơi đều do gia đình ấy và quỹ đi chơi đài thọ trong 5 ngày. Ông bà này có 2 người con, khoảng 7 và 20 tuổi, làm nghề nuôi cá, nuôi lươn. Ông có rất nhiều hồ nho nhỏ để nuôi, từ lúc con cá, con lươn còn nhỏ xíu đến khi lớn dần, tuy cực, nhưng thấy ham lắm. Tôi hỏi ”Chắc ông giàu lắm hả ”, ông cười: ” Không đâu, có tiền chút ít, và vay Ngân hàng ”. Mỗi ngày, chúng tôi ăn những món ăn thuần tuý của người Nhật, đi chơi quanh vùng với ông, tối về ông mời tắm Ôfuro trước, rồi gia đình ông mới tắm sau. Chúng tôi ngại, nhưng ông vẫn 1 mực mời chúng tôi tắm trước. Ông dẫn chúng tôi đi câu cá ( mồi trùng), lúc đầu thấy ông câu được con nào xong, lại thả trở lại hồ, tôi ngạc nhiên hỏi, thì ông cho biết là câu chơi giải trí thôi, chứ không bắt ăn, vì đa số ao hồ ở Nhật không sạch, bị ô nhiễm môi trường. Chúng tôi được tổ chức đi trồng cây, và có chụp hình chung với ông, và cô Mai, cùng cô bạn gái của anh Từ Quế Minh…Cuộc đi chơi hơi mệt sau 5 ngày, nhưng rất vui, chúng tôi được hiểu biết thêm về phong tục và lối sống của gia đình người Nhật.

Anh Đỗ Hưng sau khi tốt nghiệp M.Sc., xin vào làm ở Toà Đại sứ VN, và sau đó, anh tổ chức đám cưới, có mời vợ chồng tôi và bạn bè tham dự. Anh người tầm thước, ăn nói hoạt bát, dễ chọc cười bạn bè, vui vẻ lắm.

Vợ chồng Hiền - Hương có đến thăm chúng tôi, có dẫn em Xuân Phương vừa mới sang du học đến giới thiệu. Ba má X. Hương đều biết nhiều gia đình nàng, và lúc nhỏ, nàng thường gọi bằng “ anh chị Hai “, nhưng nay, Hiền - Hương là bạn tôi, nên theo tôi gọi họ bằng bác Hai. Dân Mỹ Tho với nhau, xa xứ, nên dễ quen thân nhau.

Năm 1973, ở Tokyo có tổ chức ca nhạc Yamaha Festival Show, có ca sĩ Thanh Lan từ VN sang hát. Cô ca sĩ trẻ, đẹp,dễ thương nổi tiếng từ thời sinh viên này, rất được giới trẻ ưa thích. Chúng tôi đi xem và cổ vũ nồng nhiệt!

Nhân dịp nghĩ hè, các anh Phạm văn Kim, Phan văn Chương và Huỳnh Công Thọ ở Kyushu lên Tokyo chơi. Chúng tôi dẫn các anh đi chơi nhiều nơi ở Tokyo, có khi đi cùng với vợ chồng Thới. Tôi thường dẫn họ đến quán ăn VN của bà Định, nơi đây tuy nhỏ , nhưng ấm cúng, thức ăn VN, tuy không thiệt ngon, nhưng cũng đỡ..ghiền khi xa quê hương ! Lúc đó bà có 2 đứa con, trai và gái khá lớn rồi, cô gái lai Nhật trông cũng dễ thương! Ở Shibuya, có 1 quán ăn Tàu nhỏ, có bán món lạp xưởng để hơi chua, nướng ăn cũng lạ miệng. Còn món giò heo ninh nhừ ở cư xá Komaba rất hạp khẩu vị mà rẻ lắm!

Sau gần 3 tháng ở chơi, một ngày cuối tháng 8, tôi bịn rịn tiễn nàng về VN. Kỳ này, đưa nàng lên phi trường Tokyo về nước, ngoài xe anh Nhàn, còn có xe anh Vũ Ngọc Thinh, chở thêm vài người bạn nữa tiễn nàng! Chúng tôi mua đủ thứ đồ, cho bà con, bạn bè, cho mấy đứa con.., cả 2 chiếc va li to tướng, cổ đeo máy ảnh, 1 tay xách ví, 1 tay cầm thêm máy radio cassette…Bạn bè gửi thơ, tiền hay quà gì tôi đều bảo nàng cầm về dùm hết. Vì khi đưa ra phi trường, thì chúng tôi cầm đồ đạc dùm, nàng chỉ cực lúc ở trên phi cơ thôi, đến VN thì có gia đình ra rước cầm dùm rồi. Anh Ba nàng làm ở Tổng Nha Quan thuế (Hải Quan), thì đâu có ai làm khó dễ gì nàng!

Tôi tham gia vào nhóm Học Thuật, trao đổi, học tập lẫn nhau và phổ biến Khoa học Kỹ thuật tiên tiến. Nhóm tương đối khá đông, đa phần là các anh chị học ở Tokyo, mỗi 1 hay 2 tháng có họp thảo luận, trao đổi và ra 1 tờ tập san tên Học Thuật. Trưởng nhóm lúc bấy giờ là anh Phạm Vũ Thịnh, 2 năm bầu lại 1 lần. Lúc đầu, tôi tham gia để học hỏi thêm ở các anh chị đi trước, sau thấy tôi tương đối rảnh hơn và hoạt động hăng say, nên anh chị em đề nghị tôi phụ trách bài vở niên học 1974-75. Tôi lúc đầu không biết gì nhiều, nhưng nhờ anh em đi trước hướng dẫn nên khá dần. Tôi mua 1 máy đánh chữ xách tay hiệu Olympia để đánh máy, soạn thảo bài vở. Lúc bấy giờ ở Nhật máy Điện toán Computer còn rất phôi thai, ít xài phổ biến. Máy IBM đưọc biết tới nhiều, và ở Nhật, chỉ có 2 Công ty là Hitachi và Fujitsu nghiên cứu, sản xuất theo hợp đồng với Mỹ. Lúc đó, máy đánh chữ IBM còn to và nặng lắm, khi đánh, 1 cục tròn bằng kim loại của máy, trong chứa mực đen, quay và đập chữ mình đánh vào giấy! Viết bài cho báo Học Thuật thường xuyên là các anh chị em trong nhóm : Nguyễn Phước Luận, Huỳnh văn Nhàn, Phạm Vũ Thịnh, Nguyễn Quốc Vọng, Vũ Ngọc Thinh, Trần Thiện Dũng, Võ Văn Chung,…, tôi, và các anh chị khác như Nguyễn Địch Bắc, Võ Hữu Đức, Từ Quế Minh, Bùi Chí Trung, Nguyễn Dụ Quốc..v.v…Khi chọn bài, sắp xếp, đánh máy…để in ra rất cực. Đa số các anh chị lúc đó phụ thêm dùm tôi, nhất là anh Phan Văn Hiền và Nguyễn Quốc Vọng. Tôi phải vào phòng nghiên cứu của anh Vọng ở Đại học Tokyo để làm thêm ban đêm!

Từ trái sang : Trần Lam Huyến, Quang, Ngô Hòa Hiệp, Nam va GS Nguyễn Viết Trương.

Hồ Hữu Thới rũ tôi tham gia vào nhóm Hoá Học để học hỏi trao đổi thêm về chuyên môn. Nhóm này nồng cốt là các anh Trần Đình Tưởng, Nguyễn Châu, Nguyễn Văn Chuyển…,sau này thêm tôi, Thới, Dương Văn Quả, Vũ Mạnh Huỳnh…Lúc đó, anh Nguyễn Châu làm Trưởng nhóm. Anh Tưởng cao lớn, nhưng ăn nói hiền, nhã nhặn. Anh Chuyển nhỏ người hơn, ốm, nói chuyên rất mau, nhậm lẹ. Anh Nguyễn Châu hiền lắm, ốm, cao vừa, ít nói, rất đàn hoàn. Các anh đều đã đậu Tiến Sĩ rồi. Thường chúng tôi họp để thảo luận chuyên môn, báo cáo, thuyết trình 1 đề tài Hoá học được giao và soạn trước, không đề cập đến chính trị hay chuyện gì khác, vì anh Tưởng, anh Chuyển biết tôi không cùng chính kiến. Tôi học được ở các anh rất nhiều về chuyên môn. Có 1 lần, anh Tưởng cầm tờ báo do Bùi Bảo Sơn phụ trách (em của Bùi Bảo Trúc, trước kia làm Phát Ngôn viên của Chánh phủ VNCH, sau đi làm Tuỳ viên Văn hoá , Toà Đại sứ miền Nam, ở Anh, sau cùng bỏ đi Canada vào đầu năm 1975), anh giơ lên cười nói: ” Các bạn xem tờ báo này có bài của Trần Châu H.N. (bút hiệu của tôi) viết về ” Tham nhũng ở miền NamVN ”..Tôi cười, không nói gì! Vì lúc đó, tôi cũng có tham gia viết bài cho tờ báo nhỏ của anh Sơn, đang xuất bản ở Tokyo, với những bài như : bàn về hiện tượng tham nhũng, hối lộ, buôn lậu của 1 số viên chức ở miền Nam VN, tố cáo tác hại của các chất khai quang của Mỹ lên cây cỏ, môi sinh..v.v.. và 1 số bài khác…

Nguyên là, khi học về các thuốc Trừ Dịch, thầy tôi, ông Giáo Thụ, cho tôi biết, có GS Miyamoto, ở Đại Học Nodai, nghiên cứu sâu về loại này. Mà GS Miyamoto là GS của cô Lâm Mỹ Yến, nên tôi nhờ cô ấy dẫn đến trường hẹn gặp GS. Tôi gặp ông 2 lần, và ông cho tôi mượn 1 số tài liệu, trong đó có nói về thuốc Diệt cỏ và Khai quang của Mỹ đã dùng ở VN…Đọc và nghiên cứu thêm, là chuyên môn, tôi không thể không viết bài để nói đến tác hại của nó lên đất nước tôi! Tôi ủng hộ Chánh Phủ miền Nam, nhưng những xấu xa, tệ hại, buôn lậu, tham nhũng ...v.v..,là 1 người trí thức, tôi không thể không chỉ trích!..

Cũng vào dịp Hè năm 1973 này, Nguyễn Phước Luận có giới thiệu với tôi, anh Võ Văn Chung, đang học TS về Hoá, ngành Dầu hoả ở Đại Học Hokkaido, về Tokyo dự Hội nghị chuyên môn, đến cư xá Komaba ở. Lúc rảnh rổi cuối tuần, chúng tôi ra sân đánh tennis để xem anh Chung đấu với các bạn ở Tokyo. Anh ấy người hơi thấp, vạm vở, tiếng nói có ” nội lực”, đánh hay thật, cao hơn Luận 1 chút, chỉ có dáng vẻ lúc đánh, không đẹp như trong sách dạy thôi! Luận nói nhỏ: ” Lúc còn nhỏ ở VN, nó ra sân tennis lượm banh cho dượng 4 (nhạc gia tôi, làm Hội trưởng Hội Quần Vợt Mỹ Tho),và học đánh nơi đó, nên đánh giỏi !” Tôi thích nhìn anh đấu với các bạn lắm. Nhìn cung cách nói chuyện của Luận và 1 số anh chị em VN ở đây, tôi thấy đã hình thành 1 phong cách đối xử, ăn nói với nhau giữa Sempai và Kohai rõ rệt như SV Nhật. Thí dụ như anh Nhàn, lớn tuổi hơn Luận, nhưng là đồng khoá và thân, nên gọi ” mầy ,tao”, kêu thằng..v..v..Phạm Vũ Thịnh cỡ tuổi Luận, nhưng học sau 1 năm, nên anh Thịnh gọi Luận bằng anh. Có 1 lần, đang lúc chúng tôi cười đùa, vui chơi ở bàn ăn, nhìn anh chị Thịnh/ Thành đang rù rì nói với nhau, Luận cười nói nhỏ với tôi: ” Thằng Thịnh…hổn! ”., tôi cười; ” Thôi mà , đừng có chọc họ, tình yêu đâu có phân biệt tuổi tác, lớn nhỏ! ” ( Vì chị Thành học cùng khoá vớí Luận ). Lúc đó, tôi nhớ lại: Trong phòng Nghiên cứu tôi, có thằng Nhật tên Tanaka, nó học trên tôi 1 lớp! Có lần, đang nói chuyện với nhau, nó gọi tôi là “N. kun!” Tôi thấy caí mặt vác hất của nó không ưa, nên làm bộ không hiểu tiếng Nhật rành, hỏi lại nó: ” N.kun, nghĩa là gì? ” (vì trong khi đó cả phòng, từ ông Trợ Giáo thụ ,đến anh Trợ thủ đều gọi tôi là “ N. san ” hết !, (vì họ biết tôi là Giảng viên ở Đại học, lớn tuổi rồi ), chỉ có thầy tôi, ông Giáo Thụ, gọi tôi bằng tiếng “ N. kun ” thân thiết thôi !). Nó đâu có đủ vốn liếng tiếng Anh để giải thích rõ ràng chi tiết cho tôi, tôi cười, hỏi lại: ”Vậy tao gọi mầy là “Tanaka kun ” được không? ” Dỉ nhiên nó không chịu ! Tôi mới hỏi: ” Ủa, sao lạ vậy, tao với mầy cùng học ở đây, giống nhau, thì mầy gọi tao là “kun” , thì tao gọi lại cũng được? ” Cả phòng cười, nên sau cùng, nó phải gọi tôi là “san” như tôi gọi nó thôi!

Nhân dịp Hè này, tôi cũng gặp và nói chuyện với anh Lê văn Hảo. Anh hơi nhỏ người, vừa tầm thước, ăn nói mạnh bạo, lớn tiếng, thường chỉ trích về chuyện chính trị. Tôi cũng có gặp và nói chuyện vài lần với anh Võ văn Thành, người tầm thước, cứng cỏi, tiếng nói to, thỉnh thoảng vào cư xá chơi, có đem vợt tennis theo để đánh. Anh học ở Nodai, cùng ngành và cùng năm với tôi, nên bàn về chuyên môn rất hợp. Anh đánh tennis cũng khá lắm.

Thỉnh thoảng vào cuối tuần, vào ngày cư xá không nấu ăn, tôi rũ 1 số bạn như các anh Nhàn, anh chị Vọng/Tuyền, anh chị Thịnh/Thành, Luận..v..v..vào cư xá và hùn tiền nhau để làm vài món ăn VN như : bún xào thịt bò, bì bún (da bì khô do vợ tôi đem qua)…do tôi trổ tài làm đầu bếp, có em Đỗ Văn Dũng ở cùng phòng với anh Nhàn phụ giúp. Chủ yếu là họp mặt nhau ăn, uống bia , nói chuyện vui chơi và sau đó ra sân đấu bóng chuyền vớí nhau rất vui. Ở Nhật lâu, tôi thèm món dưa mắm, mà không có nơi nào bán, tôi thấy ở chợ, có bán 1 loại dưa gang xẻ đôi ngâm muối và nước tương(?), trông giống dưa mắm. Tôi bèn mua về rửa sạch, bóp ra bớt nước, rồi đem ngâm trong nước mắm Thái Lan (mua ở chợ), trộn đường, tỏi, ớt, để ít lâu, ăn cũng giống món dưa mắm của VN mình, cho..đỡ ghiền!

Vào đầu năm 1974, nhân dịp hãng Điện Toán Fujitsu có mở lớp dạy Điện Toán căn bản cho SV nước ngoài miễn phí, tôi ghi tên xin học. Khoá học độ 3 tháng, 1 tuần học 3 buổi chiều. SVVN đi học có tôi, em Cao minh Thái, cô Trần thị Hồng Loan và 1 sinh viên VN ở cư xá khác (mà tôi quên tên). Đứng dạy lớp là anh Đinh Quốc Tuấn, đã tốt nghiệp TS về ngành này ở Đại học Tokyo, đang làm việc nơi đây. Anh Tuấn người tầm thước, hơi ốm 1 chút, đầu hơi hói, đẹp trai, nghiêm nghị, ít nói cười, dạy hay, tận tâm. Lúc đó, máy IBM còn thô sơ lắm, bộ nhớ trung tâm to lớn, cồng kềnh, bằng ½ căn phòng, đánh máy thảo chương ( Programming) trên những tờ phiếu xuyên lỗ. Chúng tôi học cách xử dụng, đặt vấn đề và thảo chương cơ bản… Suốt học trình, có 2 kỳ thi, ở giữa và cuối khoá học, được anh Tuấn cho điểm (theo A, B, C..) kèm lời phê. Cuối khoá có chụp hình cả lớp ở sân trước trụ sở chính của hảng Fujitsu ở Tokyo.

Mùa Xuân năm 1974, một hôm Hồ Hữu Thới cho tôi hay, sẽ có GS Lê Văn Thới qua Nhật dự Hội nghị về Hoá học GS Thới là thầy tôi và Thới, chuyên dạy Hoá Hữu cơ ở Đại học/Khoa học Sài Gòn từ nhiều năm qua. Ông đã từng là Khoa Trưởng Đại học Khoa học Sài Gòn (năm 1961), Viện Trưởng Viện Đại học Sài Gòn (năm 1962-63). Tánh ông rất khó, dạy giỏi, ai học cũng sợ, nhưng thương học trò ngoan. Ông cũng là em ruột của Kỷ Sư Lê Văn Thả, theo Mặt Trận DT/GPMN từ năm 1961, đến khi Giải phóng miền Nam, ông làm Thứ Trưởng Bộ Giao Thông Vận tải trong Chánh Phủ Cộng Hoà Miền Nam VN (dưới quyền của ông Trương Như Tảng, lúc đó là Bộ Trưởng). Sau khi ăn cơm chiều xong, 2 chúng tôi đến khách sạn thăm và nói chuyện với thầy. Gặp lại chúng tôi ở Nhật, ông rất vui, chúng tôi đến thăm ông mấy buổi tối, xuống phòng ăn khách sạn uống cà phê, hay dẫn ông đi dạo đó đây ở Tokyo về đêm. Ông nhờ chúng tôi tìm mua dùm 1 số sách về Tổng hợp Hoá Hữu cơ mới nhất. Chúng tôi tìm mua tặng thầy, dĩ nhiên là sách in lậu, nhưng đẹp!

Một đêm Giao thừa Tết VN, nhắm ngày cuối tuần, nhớ quê, buồn quá, anh Nguyễn Trí Thức có rũ đến phòng anh nói chuyện chơi, uống trà và cà phê…Đến tối khuya, buồn quá, chúng tôi “gầy sòng ” đánh “xì phé” chơi. Ăn thua nho nhỏ thôi, tôi đánh không giỏi, chỉ biết sơ sơ, nên thủ kỹ, đánh chắc, nên gặp vận may, có lúc ăn được hơn 8000 yen. Bốn tay đánh là tôi, anh Thức, Lữ Hạnh và Cao văn Phúc. Đánh đến 7g sáng hôm sau, tôi mệt quá, đề nghị đánh thêm 3 bàn nữa rồi nghĩ ! Tôi để cho thua lại liền 3 ván, đến khi đứng dậy, chỉ còn ăn được khoảng 500 yen thôi. Tánh tôi thích chơi cầu vui với bạn, chứ không muốn ăn tiền của bạn bè,vì nghĩ khi người ta thua, mất tiền, sẽ đau buồn lắm! Nên nếu có chơi bài với bạn bè, tôi thường thua (nhỏ thôi), nếu gặp vận đen, còn nếu vận đỏ, thì chỉ ăn chút chút!

Tôi nhớ lại, lúc còn dạy ở Viện Đại học Cần Thơ, năm 1967, có 2 thằng bạn tên là Trương Thuận (người Huế, dạy Vật Lý, ở Đại học Khoa học), và Nguyễn Dương ( người Bắc, tốt nghiệp Kỷ sư về Thực Phẩm ở Đại học Montreal, Canada, dạy Chế biến thực phẩm ở Đại học Nông nghiệp). Hai bạn nầy ham cờ bạc lắm, cứ rũ bạn nầy, bạn nọ gầy sòng hoài vào cuối tuần. Lúc ấy, tuy có chiến tranh, nhưng ở Viện Đại học Cần Thơ như là 1 ốc đảo yên lành, xa rời các công sở khác! Ngoài thành phố Cần Thơ, cũng có nhiều cuộc vui không lành mạnh khác (lúc đó lính Mỹ đã có nhiều ở Cần Thơ rồi !), nhưng là thầy cô giáo, nên bị hạn chế khi tham gia các cuộc vui chơi khác! Vì thế, về phía nhân viên Văn phòng ( Trưởng Phòng, Tổng Thư Ký Viện Đại học Cần Thơ ), họ lớn tuổi hơn, nên thường họp nhau chơi bài Tứ Sắc ở nhà BS Hoàng, em ruột của GS Viên trưởng Phạm Hoàng Hộ (GS Hộ không có tham gia đâu!). Còn phía các Giảng viên, thì có người chơi thể thao, hoặc đi xem hát, nghe nhạc, và cờ bạc nhỏ!

Hai thằng bạn trên cứ rũ hoài, và thấy giọng chế nhạo, làm phách của nó, thấy ghét, nên một chiều cuối tuần, tôi và thằng bạn thân Lê Quang Xáng, đồng ý chơi với 2 đứa nó! Sòng xì phé được chơi ở nhà Trương Thuận, với vợ nó chăm lo trà bánh cho bọn tôi. Dĩ nhiên, đã ngầm chia phe với nhau rồi, tôi và Xáng 1 phe, chống với 2 đứa nó ! Gặp vận may, và lối đánh bình tỉnh ( có hơi ..nhát gan tí chút), đến gần sáng, tôi đã thắng gần 17 000 đồng (lương chúng tôi lúc đó 15500 đồng VN/tháng ). Tức mà đánh chơi, chứ tánh tôi..như đàn bà, hay tội nghiệp, mũi lòng! Thấy vợ Thuận chạy ra vô châm nước, mà con mắt cứ lo lắng, xót của, mà không dám can chồng đang bị thần đen đỏ hành ( vì thằng Thuận dữ, vợ nó sợ nó lắm ! Chị ấy đang làm Y tá ở BV/Đa khoa Cần Thơ). Tôi cũng mệt quá rồi, sau 1 đêm thức trắng, nên cũng ..buông thả trả lại cho 2 đứa nó…Khi đứng dậy, tan sòng , chỉ ăn được hơn 1000 đồng thôi! Tôi không ham mê cờ bạc, và cũng biết tánh mình hay xót lòng như vậy, nên không dám chơi bạc bài với ai !!

Ở cư xá Komaba, có những buổi chiều tối mưa buồn, Lữ Hạnh và Cao văn Phúc thường rũ tôi cùng đi bộ ra sân ga .Gần đó, có 1 quán bán đồ nhậu rất khuya. Chủ quán là 1 anh Nhật, trạc độ 40 tuổi, có 1 cô chiêu đãi viên trẻ độ 17,18 tuổi, đẹp, dễ thương lắm, tên là Izumi chan(?)! Chúng tôi kêu 2 dĩa đồ nhắm, và 3 chia bia, vừa uống vừa nói chuyện với cô bé.. Cô nói chuyện vui, cười..luôn miệng! Anh chủ quán lại đưa đẩy vào để câu khách ! Tôi thường chỉ nhìn cô cười nói với 2 bạn tôi, chứ đã lớn tuổi và vợ con rồi, không dám lăng nhăng! Anh Phúc nói nhỏ với tôi: ” Con nhỏ đẹp và dễ thương, chắc đã làm…vợ bé thằng này rồi! ”

Mùa hè năm 1974, em Quách văn Thanh đến rũ tôi tham dự 1 tuần về Thiền học ở chùa thầy Thích Thiền Định tụ. Tôi rất thích đạo Phật, do giáo lý dạy con người ăn ở hiền lành, từ bi hỉ xả, không tranh danh đoạt lợi, làm hại người khác…Chúng tôi theo sát thầy ở các buổi học đạo, ngồi Thiền, ăn chay đạm bạc..v.v.., nếu không quen thì đúng là rất cực nhọc! Con người tôi không theo Đạo nào, nhưng rất kính trọng các bậc Chân tu. Gia đình tôi ở Sadec, cha mẹ, ông bà không phải là Phật tử, nhưng trong nhà thờ Phật, thờ ông Quan Công, thờ bà Cữu Thiên Huyền Nữ…Những năm còn thơ ấu ( khoảng 1951-52), nhà cha mẹ tôi nằm giữa sự tranh chấp của 3 nhóm: Việt Minh ở vùng sâu (cách nhà độ 2 hay 3km), sát bên là các ông theo Phật giáo Hoà Hảo, và ở phía ngoài chợ (cách 500m) là phe Quốc gia. Có năm , suốt 6 tháng, buổi chiều tối, tôi và em tôi phải dẫn bà tôi (người già nhất và trẻ nhất ) đến ngủ qua đêm trong chùa Ông ( do ông Huỳnh Thuỷ Lê sáng lập, gần cầu Cái sơn, thuộc vùng Quốc gia). Chùa nầy gọi là chùa ông Quách, nhỏ mà rất đẹp. Có lúc tình hình căng thẳng quá, phải ở lại chùa, ăn cơm chùa vài ngày! Buổi trưa, quét sạch bụi, nằm ngũ dưới chân các bàn thờ Phật, trên lớp gạch bông rất mát !

Tôi cũng nhớ, lúc học ở Đại học Khoa học Sài Gòn, tôi ở chung với thằng bạn tên La vĩnh Cát, nó ở trong nhóm Thanh niên Sinh viên Công giáo ( Thanh Sinh Công, trụ sở Đắc lộ, đường Yên Đỗ, Sài Gòn.).Thằng này người Huế, vào Nam đã lâu, nói tiếng Nam như người miền Nam, không ai biết được. Chỉ khi nó dẫn tôi đến thăm mẹ nó (đang làm GD 1 hảng Xuất nhập cảng ở Cholon), nói tiếng Huế với mẹ nó, tôi mới giựt mình. Nó ở nhà riêng với anh nó, tên La Vĩnh Bào, là BS Nha khoa, có phòng khám ở đường Sương Nguyệt Anh ( Quận 3, Sài Gòn), mà vì thấy tôi ở nhà riêng có 1 mình, nên dọn đến ở chung cho vui. .Nhà này ở đường Phan Thanh Giản (Q.3, Sài Gòn), của chị và anh rể tôi (lúc đó làm Chỉ huy trưởng ,Tỉnh Đoàn Bảo an tỉnh Gia Định, năm 1964), có nhà riêng do Chánh phủ cấp ở đường Chi Lăng, Gia Đi.nh. Tôi thường theo thằng bạn này đến dự lễ ở Nhà Thờ, và tham dự các buổi họp của nhóm Thanh Sinh Công này. Nó là dân học ở trường Pháp Taberd, nói tiếng Pháp lưu loát. Các cô bạn nó đều học từ Marie Curie, đẹp và sang trọng, thường đang học Dược, Y khoa hay Hoá Sinh ( Biochemistry, ở Đại học Khoa học)..

Tôi rất kính trọng các bậc Chân tu,và hình ảnh những nhà Sư gầy ốm, tu khổ hạnh, mặc áo nâu sòng, hay các ông Cha, Linh mục, nét mặt trang nghiêm, với tràng hạt Mân Côi, Thập tư trước ngực, hay các bà Sơ áo trắng đang săn sóc các bênh nhân ở bênh viện, ở trại Cùi…rất đáng kính và ngưỡng mộ! Và trái lại, tôi cũng không ưa khi thấy 1 số vị không lo tu hành , lợi dụng Đạo để hưởng sung sướng, lạm quyền, rao giảng Kinh Phật, Kinh Thánh, kinh Coran để kích động dân chúng như dưới thời TT Ngô Đình Diệm, hay lúc bàn thờ Phật xuống đường (thời ông Nguyễn Khánh), hay hiện nay các ông theo đạo Hồi !!! Các bậc sáng lập Đạo như Phật tổ, Đức Chúa hay Đức Mohammed..v..v.., đều dạy con người ăn ở hiền lành, làm việc từ thiện, thương yêu nhân loại…, chứ không bao giờ dạy phải đem Đạo vào Đời để làm chính trị thoả mãn mục đích riêng của mình, hay để giết người!!

Cũng vào dịp này, GS Miyayama cho tôi hay, có 1 Phái đoàn của Viện Đại học Cần Thơ sang, do GS Nguyễn Duy Xuân,Viện Trưởng cầm đầu, và rũ tôi đi đón họ đến nơi, thì thấy chỉ có 2 người thôi, đó là ông Viện Trưởng và anh Võ Tòng Xuân (M.Sc ở Viện Nghiên cứu lúa IRRI, Philippine, về DH / Cantho dạy, được bổ làm GD/ chương trình Nghiên cứu và Phát triển lưu vực sông Cữu Long). Họ về cư xá Komaba, họp với Phái đoàn Mombusho, GS Miyayama và cơ quan Viện trợ OTCA của Nhật, có thêm anh Nhàn được GS Miyayama mời làm Phiên dịch. Sau 2 ngày họp với các cơ quan Nhật, anh Xuân về thẳng Đại học Kyushu để học và nghiên cứu tiếp 1 năm để trình Luận án TS về Lúa nổi. Sau này, anh Trương cho tôi biết đó là 1 phương cách đào tạo mới cho Giảng viên chúng tôi, được 2 bên thoả thuận: Nghiên cứu 1 đề tài thực tế ở tại VN, dưới sự chỉ đạo và theo dõi của 1 GS Nhật ở 1 trường Đại học do Mombusho chọn, và cuối cùng qua Nhật học thêm các tín chỉ cần thiết, viết Luận án và trình ở Đại học Nhật để lấy bằng TS..

Ngày chót còn ở Tokyo, GS Xuân rũ tôi đến cùng đi chơi, suốt cả chiều và tối. Trong lúc ngồi nhâm nhi rượu Sakê với các món ăn Nhật, tôi làm..”song tàn”, phiên dịch các câu Nhật ngữ trao đổi với người tiếp viên, thì ông mới cho biết, trước kia, khoảng 1966, ông đã làm Tuỳ viên Văn hoá Toà Đại sứ VNCH ở Nhật rồi, nhưng tiếng Nhật ông chỉ biết chút chút thôi !

Sau đó, lại có thêm 1 phái đoàn của Viện Đại học Cần Thơ do 2 anh Nguyễn Thượng Chánh ( BS Thú Y ), và anh Nguyễn Hữu Quyền (Ph.D. về Di truyền và Chọn giống cây ở Đại học Wisconsin, Mỹ) sang thăm Nhật. Cũng lại họp với các người Nhật ở trên lầu của cư xá Komaba.

Cái răng cấm của tôi bị thủng lỗ, đau nhức quá, tôi bèn nhờ anh Vũ Ngọc Thinh chỉ nơi để trám nó. Anh dẫn tôi đến ông BS Nha khoa người Nhật giới thiệu và làm thông dịch cho tôi luôn. Anh bảo ở Nhật làm răng mắc tiền lắm, nhất là trồng răng, bịt răng, coi chừng Mombusho không chịu trả tiền đó?. Nhưng đau nhức quá, thì phải làm thôi! Ông trám răng cho tôi, và bảo đi thêm vài lần nữa để bịt lại bằng kim loại luôn. Sau cùng, ký tên vào giấy, để ông gửi đòi tiền ở Mombusho. Cũng may, họ chịu trả cho tôi!

Vào khoảng đầu tháng 3 năm 1974, anh Nguyễn văn Nhiều, giảng viên trường Đại học NN Cần Thơ sang tu nghiệp 6 tháng về Nông cơ. Sau khi tu nghiệp ở Đại học Nodai, anh xin ở lại học Master luôn, và được chấp thuận. Vì lý do đó, anh kẹt ở lại Nhật sau năm 1975, và sau đó anh xin định cư ở Canada luôn.

Vào 1 buổi tối, chúng tôi họp mặt lại, cả nam và nữ sinh viên VN tại cư xá để bầu lại Ban Đại diện SV/VN tại cư xá năm học 1974-75. Em Hồ Quốc Vũ, Đại diện SV/VN năm 73-74, tổng kết các công việc vừa qua và mọi người cùng góp ý thảo luận. Sau đó bầu Đại diện cho niên học mới, và tôi được anh, chị em tín nhiệm vào chức vụ này.

Quang . Tran Thanh Tịnh, Anh, Hiệp, Ha huy Hoàng, Vũ Ngọc Ruẩn, Huyến, Nam va Phạm Văn Kim.
 Tat cả đều từ Viện Đại học Cần Thơ sang. (Hình nay do anh Ngô Hòa Hiệp chia sẻ)

Đầu tháng 4 năm 1974,Viện Đại học Cần Thơ cử thêm 4 Giảng viên Đại học NN sang học Master, là các anh Vũ Ngọc Ruẩn, Trần Lam Huyến, Hà Huy Hoàng và Ngô Hoà Hiệp. Anh Ruẩn nhỏ người ốm, đạo mạo, gương mặt hơi khắc khổ, ít nóị. Anh Hiệp cũng ốm, nhỏ, vuị. Anh Hoàng cao, hơi ốm, gương mặt chữ điền, hiền ít nói, khi nói chậm và nhỏ nhẹ. Anh Huyến có da thịt hơn, nói hơi lớn giọng, vui và hay nói chuyện tếu. Các anh mới về dạy ở Đại học NN Cần Thơ ít lâu thôi, nên tôi không biết nhiều lắm. Vào dịp Hè năm 1974, anh Trương qua Nhật công tác lần nữa, chúng tôi hẹn các anh cùng đi chơi vòng vòng Tokyo, và chụp hình lưu niệm. Tôi cũng dẫn anh đến thăm xã giao và tặng quà cho ông Giáo Thụ. Nhân dịp này, ông tặng lại anh 1 cuốn sách do ông viết, tiếng Nhật, về chuyên môn ” Nông Dược học ”, rất dầy và nặng. Ông cũng đề cập đến chuyện nên cho tôi ở lại học tiếp học trình TS rồi hãy về nước! Những ngày cuối, trước khi về, anh đến ở phòng tôi 2 hôm, gặp và nói chuyện với anh em ở Komaba, đi chơi, shopping, rất vui vẻ.

Cuối Hè năm 74, có anh Đoàn Cảnh Đức, bạn học cùng năm (qua Nhật năm 73) với anh Phạm Văn Kim ghé thăm tôi. Anh Đức người tầm thước, hiền, nói năng vui vẻ. Nguyên là ở Viện Đại học Cần Thơ, có chiếc xe Toyota 15 chỗ, để đưa rước các GS mời giảng từ Sài Gòn, bị hư 1 số phụ tùng khó kiếm được ở VN để thay thế. Vì thế, anh Kim biết được, đã nhờ bạn là anh Đức, đang học về Máy, tìm dùm để mua, xong nhờ tôi khi về nước đem về theo. Tuy không quen trước, nhưng qua 1 lần gặp nhau, chúng tôi nói chuyện rất vui.

Những tháng cuối học trình, tôi rất bận rộn để hoàn tất và chuẩn bị viết Luận văn tốt nghiệp. Có hơn 2 lần., ông Giáo Thụ nhân dịp tôi trình bày Luận văn, ông hỏi tôi muốn học thêm lên TS không để ông chuẩn bị và giới thiệu thầy để học tiếp, có thể là ở Todai, hay Đại học Tsukuba sắp mở. Vì trước đó, tôi cũng có gợi ý với anh Trương để ở lại học thêm TS, nhưng anh đều khuyên tôi nên về trước đi để làm gương cho anh em (vì chúng tôi là khoá đầu tiên du học), sau đó 1, hay 2 năm qua trở lại học tiếp, hay học theo phương cách giống như anh V.T.Xuân cũng được! Nghe lời anh, lại thêm lúc đó tình hình chiến sự không căng thẳng lắm, nên tôi nghĩ chuyện qua Nhật lần nữa học thêm TS, là chắc được rồi! Ai ngờ…số Trời thôi, không như ý mình mong muốn…!

Tôi có thằng bạn thân người Mỹ do Hồ Hữu Thới giới thiệu, hiện ở cư xá Komaba, đi học ở Todai về Văn chương Nhật. Khi viết xong Luận văn bằng tiếng Anh, tôi nhờ nó sữa chữa dùm và xem lại lần chót về tiếng Anh. Nó vui vẻ xem lại trong hơn 1 tuần, bảo: ” Tao đọc chả hiểu gì! ”.Tôi cười: ” Mầy chỉ xem dùm Văn phạm và cách viết tiếng Anh thôi! ”. Sau đó, anh N.Q.Vọng hết lòng giúp đỡ để tôi vào Todai in Xerox và đóng lại thành nhiều tập vào buổi chiều và tối. Cám ơn anh Vọng rất nhiều ! Đại học Todai (Tokyo University ) rất lớn, đẹp và cổ kính, thâm nghiêm!

Anh Phạm Mạnh Kha, sau khi tốt nghiệp Tiến Sĩ ở Đại học Hokkaido, đã cưới 1 cô Nhật, và anh chị cùng về VN thăm quê hương. Sau hơn 1 tháng ở VN, anh chị trở qua Nhật, ghé Komaba chơi ít hôm. Ngồi nghe chị ấy thuật lại chuyến về quê chồng rất vui.. Đối với chị, cái gì ở VN cũng lạ mắt và vui hết! Ngồi nghe chị thuật đi chợ mua cá ở Cantho, nhìn các bà bán cá ngồi ven đường, bán cá nhảy soi sói đựng trong các thau chứa nước, có khi con cá quẩy văng ra ngoài, chị cười hăng hắc, trông rất là thú vị và tự nhiên! Trông cách nói và cử chỉ của chị, không có vẻ gì chế nhạo cả, trong khi tôi thấy đôi chút ngượng ngùng vì sự thiếu vệ sinh, bầy hầy, luộm thuộm ở các chợ quê mình trước con mắt người ngoại quốc!

Những ngày, tháng đầu năm 1975, tình hình chiến sự ở VN rất ác liệt và sôi động. Chúng tôi, ai cũng dán mắt vào TV, để theo dõi chiến sự ở VN. Mở đầu là trận đánh lớn ở tỉnh Phước Long, và mất luôn tỉnh lị này! Tin từ VN cho hay, anh rễ tôi tử trận cùng 1 lúc với việc mất bộ chỉ huy Quân sự tỉnh (anh làm Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh PL ), do anh ấy kêu phi cơ ném bom chụp lên đầu Bộ Chỉ Huy, để cùng hy sinh với quân miền Bắc, khi bị tràn ngập! Tôi đau buồn, nhưng rất khâm phục anh, vì thái độ ” Thành mất, chủ tướng tử theo thành ” ! …Sau khi trình Luận án, lấy chứng chỉ tốt nghiệp, tôi vẫn chuẩn bị cho đồ đạc vào thùng giấy để đem về nước. Anh em, bạn bè và các ông thầy đều khuyên tôi nên ở lại! Anh Bạch và anh Trên đã lên ở cư xá chơi để cùng về với tôi. Một hôm, ông Takahashi, Phó Quản Lý cư xá, mời riêng tôi đến văn phòng ông .Tại đây, ông bảo, thừa lệnh GS Miyayama, khuyên tôi nên ở lại Nhật.( có lẽ GS Miyayama tránh gặp thẳng tôi đề nghị việc này vì lý do ngoại giao ?).GS Miyayama sẽ tìm cho tôi 1 học bỗng để nghiên cứu và học tiếp bậc TS. Còn nếu tôi không muốn học tiếp, ông sẽ giới thiệu chỗ để làm việc, để chờ 1 học bổng đi học tiếp TS ở Mỹ, mà ông sẽ giới thiệu thầy và trường học cho tôi! Tôi nói lời cám ơn cả 2 ông, và xin để về suy nghĩ lại ít hôm. Tôi suy nghĩ nhiều…Nếu không có gia đình, vợ con, tôi sẽ dễ dàng ở lại ! Nhưng nay vợ và 2 đứa con còn quá nhỏ, tôi thương vợ con lắm, không thể bỏ mặc mẹ con nàng lúc chiến sự ác liệt như vầy! Hình ảnh cuộc tháo chạy của Quân và Dân ở miền Trung trên TV, luôn hiện trong đầu tôi! Sự việc gì sẽ xảy ra khi giao tranh thật sự ở Sài Gòn và Mỹ Tho ? Đâu có ai đoán biết trước được! Thà lúc ấy có tôi bên mẹ con nàng, dù có…chết với nhau !!! Vả lại, anh Tu’ nàng, đang làm Trưởng Phòng Hành quân, Không Đoàn 33 ở Tân Sơn Nhất, nắm phi cơ trong tay, chẳng lẻ không có…chỗ để đi ra nước ngoài ? (Vậy mà giờ chót, cũng do..Số Trời…thôi! Từ 10 ngày trước khi miền Nam mất, con đường Mỹ Tho-Sài Gòn bị quân GPMN bít kín lại, không 1 chiếc xe đi qua khỏi được cầu Tân An và cầu Bến Lức!!)

Tôi cũng hội ý với các anh Bạch và Trên, 2 anh ấy cũng muốn về, nên tôi đành đi cám ơn ông Takahashi và ngỏ lời cảm tạ GS Miyayama!

Đầu tháng 3 năm 1975, anh Võ Tòng Xuân, sau khi lấy văn bằng TS về Nông nghiệp ở Đại học Kyushu, lên phi cơ về nước trong im lặng !

Tôi lại bị đau bụng ở phía trái hoài, hỏi Luận, em ấy làm tư vấn cho tôi, bảo, nên đi khám ở bệnh viện Nhiệt đới gì đó ở Tokyo, và sẵn dịp đó, đề nghị họ khám tổng quát luôn để chuẩn bị về VN. Luận dẫn tôi đi tàu điện đến đó.Bệnh viện lớn thật và rất tối tân. Ông BS khám rất kỹ, vừa khám bụng, vừa chuyển tôi qua các phòng khác để khám tổng quát, bắt tôi đi mấy lần mới xong. Lúc đó, Luận vừa đậu TS xong, nên cũng rảnh rổi, vừa đi thông dịch cho tôi, vừa dẫn tôi đi chơi vài nơi ở Tokyo luôn dể tiễn tôi trước khi tôi về nước !

Anh chị em ở cư xá họp lại để thảo luận công việc đã qua và bầu Đại diện mới của SVVN trong cư xá ! Các anh Cao Văn Phúc, Lê Bá Vĩnh, Lữ Hạnh, Từ Quế Minh, Nguyễn Dụ Quốc góp nhiều ý kiến hay, cũng như cô Hồng Loan, cô Mai, Thuỷ.. v.v.. Đại diện SVVN năm 1975-76 được bầu là anh Cao Văn Phúc. Tối hôm ấy, anh chị, em ở cư xá làm 1 buổi tiệc trà, bánh ngọt ở tầng thượng bên khu SVDH để chia tay với tôi! Tôi cảm động rất nhiều với sự ưu ái của các bạn, chúng tôi hát cho nhau nghe! Tôi chẳng biết hát, nhưng vì yêu cầu của bạn bè, tôi đành hát bài “ Que sera…sera..” với tiếng đàn Guitare hoà nhịp của anh Cao Văn Phúc! Nước mắt tôi rưng rưng, vì buổi chia tay, và không biết bao giờ sẽ gặp lại các bạn ?!

Tôi đã đóng thùng 1m3 sách vở, máy móc đồ đạc, để gửi Air-Cargo về trước, và tuyên bố , anh, ch , em, ai muốn gửi thư từ, tiền bạc, đồ đạc gì…, tôi sẽ đem đến từng nhà trao tân tay dùm, không sợ ai xét hỏi đâu! Rất nhiều bạn gửi đem về dùm , trong đó có thư , tiền và quà của các anh Bùi Bảo Sơn, Bùi Bảo Trúc ( từ Mỹ), Bữu Hậu (Toà Đại sứ ), Hùng/Thuỷ, Minh, Kim, Nhiều,Thanh…

Ngày 6/4/1975, đúng 3 năm sau, chúng tôi về nước. Không biết tại sao, hãng Truyền hình NHK lại biết, cho 3 phóng viên đến tận sân bay và phi cơ để phỏng vấn chúng tôi ?! Đại loại các câu hỏi như: “ Tại sao các anh lại về nước, trong khi ở trong xứ VN, người ta đang tìm đủ mọi cách để mua vé phi cơ ra đi ?”, hay “ Các anh xem, trên phi cơ này, chẳng có 1 người VN nào về nước như các anh cả, sao các anh lại về ?”, “Các anh có nghĩ miền Nam VN sẽ mất trong tay quân BV không? ”…Tôi đành trả lời theo kiểu ” chung chung ”, đại khái như :”Chúng tôi là Giáo chức, học xong, phải về nước phục vu.. Làm công tác dạy học về Khoa học Kỹ thuật, thì theo tôi nghĩ, chế độ nào cũng cần!! Tại VN còn gia đình, vợ con chúng tôi đang sống ở đó..”…

Phi cơ cất cánh, để lại bao kỹ niệm đẹp, bao tình cảm lưu luyến nơi xứ Hoa Anh Đào biết bao giờ gặp lại ??!! Trước mắt là bao lo âu, hồi họp, có thể là nguy hiểm đang chờ đón , tương lai sẽ ra sao.., nên niềm vui gặp lại người thân và gia đình không được trọn vẹn ! …

Phần Lan , Mùa Xuân 2006.

Cảm tưởng, kỷ niệm chia sẻ xin gởi về : mikaeltran52@yahoo.ca