MÙA  THU  ĐI  HÁI  NẤM  RỪNG.

Trần Châu - Exryu Phần Lan

Đất nước Phần Lan 80% là rừng, với các loại cây như thông, bạch dương, phong.chiếm đa số.Ra khỏi thành phố độ vài trăm mét là đã gặp rừng. Ở ngoại ô, rừng chạy song song với các khu dân cư sinh sống. Gần nhà dân, thì rừng nhỏ hơn, khu nầy đi qua khu dân kia phải đi qua đường mòn xuyên rừng. Cách thành phố độ mươi km là các khu rừng rậm thuộc loại vừa, hoặc lớn bạt ngàn, đi sâu vào lạc không biết lối ra! Nơi chúng tôi ở, thuộc miền Nam PL, gần như không có thú dữ như: gấu, chó sói, mèo rừng, rắn độc. Chỉ có các thú nhỏ như: nai, tuần lộc, chồn, sóc, thỏ, nhím.

Rừng ở PL có hằng trăm loại nấm, đến đầu mùa Thu, mọc đầy trên đất, xen trên cỏ xốp, cỏ chỉ chen lẫn với các loại trái rừng. Nấm mọc trên các cây gỗ mục không ăn được. Trong số đó,chỉ có khoảng 30 loại nấm ăn được. Khi chúng tôi mới đến PL, trong lớp học tiếng PL, các thầy cô giáo có dạy phân biệt các loại nấm, và có nhiều sách viết về nấm, có hình màu để phân biệt. Chúng tôi còn được dạy rằng ở PL, có 2 thứ có thể hái tự do, để ăn hoặc để bán, không thuế, là trái rừng và nấm. Hai thứ này, có thể hái ở rừng nào cũng được, rừng của nhà nước, hay của tư nhân ( rừng tư nhân thì nên hái ở xa nhà họ độ 100 m.

Bắt đầu từ đầu tháng 9 (đầu Thu), các loại nấm đã thi nhau lú lên từ dướí đất, tuỳ chủng loại, mà thứ này mọc trước hay sau thứ khác. Năm nào mà ở mùa Hè có mưa đều (một tuần mưa 1 hay 2 lần, mưa ở PL không lớn lắm như ở VN mình), xen lẫn  nắng ấm, thì chắc chắn ta sẻ được mùa trái rừng và nấm. Các nhà phân loại chia các loại nấm ra làm 3 thứ: ăn ngon (ghi dấu 3 ngôi sao), nấm độc chết người ( ghi 3 dấu thập), và thứ nấm độc (1 hay 2 dấu thập, kèm theo 1 hay 2 ngôi sao) là loại phải nấu trong nước sôi (trụn nước, luộc chần) trước khi làm món ăn. Vì cẩn thận, chúng tôi chỉ dám hái chừng 3 hay 4 loại nấm thật ngon, sau khi đã tra cứu và hỏi kỷ các thầy cô.

Ở miền Trung và phía Bắc của PL, rừng già và rậm rạp hơn, dân cư thưa thớt, có rất nhiều loại trái rừng và nấm ngon, nhưng lại có nhiều thú dữ và đầm lầy, rất nguy hiểm! (PL tiếng Anh là Finland: đất của người Phần; nhưng tiếng PL gọi là Suomi: đất của đầm lầy). Mỗi năm, từ tháng 8 đến hết tháng 10, đều có đại diện của các Cty Ý đến đặt các trạm thu mua trái rừng: như trái Lakkă Cloudberry), chỉ có ở rừng miền Trung và Bắc PL, trái Mustikka (Blueberry), Puolukka ( Redberry) ở khắp các nơi. Họ bảo các loại trái và nấm này ở  PL, có nhiều chất dinh dưỡng hơn ở  Bắc Mỹ Châu (Canada và Mỹ). Họ thu mua trái Lakka (1 loại trái hình tròn bằng đầu ngón tay cái, khi chín màu vàng đỏ,cây cao độ 40 cm, khi hái phải lặt từ trái một), giá 8--10 euro/kg ; còn trái Mustikka (loại trái bằng đầu ngón tay út, khi chín màu đen bóng, cây cao độ 40cm, khi hái, dùng dụng cụ riêng có răng để vuốt nhẹ qua nhánh cây), giá 3--4 euro/kg. 

                               Mustikka                                                                                 Kantarelli

         Suppilovahvaro                                                               Lakka

Bởi thế, đến cuối hè, đầu thu, dân ở Liên xô cũ, dân TQ, Thái Lan., xin visa đến PL du lịch, ở trọ nhà bạn bè đi hái trái và nấm rừng trong 3 tháng, đủ tiền trả vé máy bay khứ hồi, vừa có dư vài ngàn euro đem về nước. Các người này chỉ biết suốt ngày vào rừng hái thôi (suốt ngày ở trong rừng, chiều tối về ngũ). Nếu họ chỉ ở đủ 3 tháng như visa du lịch, thì họ không biết đất nước PL là..cái gì ?? Dĩ nhiên khi vào rừng, họ đi thành nhóm 10 hay 15 người, đem theo các ống huyết thanh chữa nọc rắn để uống, có bạn là người ở địa phương hướng dẫn (kẻo sa vào đầm lầy), vừa đi vừa ồn ào nói chuyện để thú dữ không dám đến gần. Chúng tôi được các thầy cô giáo dạy, khi gặp gấu, phải nằm im, nín thở, úp mặt xuống đất giả chết, gấu đến gần ngửi sẽ bỏ đi!!(nhưng có ai bình tỉnh.dám làm đúng như vậy, mà không..chết khiếp, hay tè trong quần??!!). Nên chỉ có cách hay nhất là nói năng, cười giởn ồn  ào, gấu không dám đến gần!

Vì ở tỉnh tôi ở nhỏ, dân VN mình biết mặt nhau gần hết, nên gia đình tôi chỉ hái về để ăn, bỏ tủ đá freezer) để dành, nấu nước trái cây để dành uống(nếu là trái rừng), hay đem cho bè bạn, mỗi  người  một ít, chứ không dám đem bán, vì sợ người ta ...cười nhạo ! Vì suốt tuần phải đi làm việc, nên chúng tôi chỉ lựa lúc nào khoẻ, vào ngày cuối tuần, 2 vợ chồng..già ( có khi rủ các con hay bạn già VN hàng xóm), vào rừng, vừa hái tráI (hay nấm) , vừa thay đổi không khí mát mẻ, thoải mái tâm hồn! Thường chúng tôi chọn khu rừng lớn vừa nếu đi khoảng 10 người), cây cối không rậm rạp quá ngại rắn và sợ lạc), hơi xa nhà dân. Sau khi tìm chỗ đậu xe ở lối mòn bìa rừng, mỗi người chúng tôi đều thay quần áo để vào rừng.Chúng bao gồm mũ che kín đầu( sợ sâu trên cây rớt xuống), áo dài tay, áo khoác kín tay và cổ, quần dài, bỏ ống vào giầy bốt (boot), tay xách xô 10 lít, vài số bao ni lông  đi chợ. Đem theo 1 cây cọ nhỏ có 2 đầu, 1 đầu có lưỡi thép mỏng để cắt chân nấm, đầu kia có gắn cây cọ lông ngựa nhỏ  để quét bụi bám trên nấm.Vô khỏi bìa rừng,chúng tôi dàn hàng ngang, người này cách người kia độ 10 đến 15 m, vừa đi, vừa cúi nhìn xuống đất. Chúng tôi đi sâu vào, trèo qua hết  đồi này đến đồi khác. Nấm đủ loại, từ dưới  đất nhú lên, cao thấp, thường mọc chung nhau từ 5, 7 tai, có khi quây quần nhau hằng 20 hay 30 tai nấm. Có nhiều cây nấm có màu rất đẹp, nhưng thường là nấm độc. Chúng tôi cười đùa nhau thoả thích,nói chuyện râm rang. Nhất là bà xã tôi, thích đi tìm các bãi nấm, gặp được cười reo vui, và chỉ người khác, bạn bè đến hái, vì chúng tôi đi cốt để vui chơi, thay đổi không khí, thoải mái tâm hồn! Vì thế, bè bạn rất thích đi chung với chúng tôi ( vì đâu phải năm nào cũng có nhiều nấm !), (tuỳ ở mùa Hè mưa nhiều ít). có khi 2 vợ chồng buồn, cuối tuần đi với nhau thôi (lựa rừng quen thuộc), có năm, mỗi lần đi, độ 4g trong rừng,  hái chỉ đầy 1 bao nhỏ!! Năm nào trúng mùa như năm 2000), gia đình bạn tôi đi chung 4 người, hái đầy 20 xô loại 10 lít! (họ hái để đem ra chợ bán). Dưới các tàn cây, chen chúc giữa  các cây Mustikka, giữa đám cỏ chỉ, nấm vươn lên vàng rực dưới ánh mặt trời. Nấm Kantarelli (Chanterelle) đẹp nhất, tai nấm to bằng cỡ bàn tay, từ trên xuống chân nấm vàng rực, óng ánh như miếng vàng lá, xoè ra lung linh, ai thấy cũng thích ngắm. Loại nấm này mọc hơi sớm, vào đầu tháng 8, và bán rất có giá,vì ngon, dân PL thích ăn. Cuối tháng 8, đầu tháng 9 (đầu Thu), có nấm Herkkutatti ( Boletus edulis), màu trắng, tai nấm tròn úp như nấm rơm, chân nấm to bằng cườm tay, đây là1 loại nấm to nhất và ngon (3 sao), năm nào cũng được các Cty Ý qua thu mua, để vận chuyển về nước chế biến thành các món ăn, trong đó có món Pizza. Một tai nấm thường năng gần cở kg! Họ thu mua giá 4-5 euro/kg. Giữa tháng 9, có nấm Mèo Korva sieni ( Gyromitra esculenta), màu đen nhạt, cánh mỏng, mọc từng chùm, hình dáng như nấm Mèo VN, nhưng to hơn. Nấm này độc, muốn ăn, phải luộc sôi, cho bốc chất độc đi, độ 10- 15 phút, mới đem làm món ăn được, khi đó thì rất ngon. Cuối tháng 9 đến tận đầu tháng 11, tuyết bắt đầu rơi, thì có nấm Suppilo vahvero ( Cantharellus tubaeformis), hơi nhỏ, to  nhất khoảng 3 ngón tay, nhỏ nhất độ bằng ngón tay út, màu vàng thau, chính giữa tai nấm có lỗ nhỏ hình phểu, ăn cũng rất ngon, nhưng phơi khô để dành, thì nó biến thành màu  đen xấu đi. Đó là 1 số loại nấm ngon, mà chúng tôi nhận thấy..chắc ăn, mới dám hái, chứ đối với người PL, vì là dân bản xứ, họ còn hái nhiều loại khác ăn rất ngon, mà vì không nắm chắc, chúng tôi không dám hái! Thường người VN mình hái nhiều quá, thì lựa thật kỹ, quét sạch bụi bặm, đem ra chợ. Trời bỏ mối cho các người PL bán ở đó. Cứ 10 kg, lựa rồi, còn độ 6 kg thôi. Chợ Trời, là chợ lộ thiên, bán các nông sản, hoa, hay đồ thủ công, mỹ nghê., thuế rất hạ, để giúp người nông dân bán sản phẩm. Chợ nhóm từ 6g sáng đến 14g thì dọn về. Nhiều gia đình VN có con còn trẻ, trong tuổi lao động, khoẻ mạnh, mỗi  lần đi hái, bán được khá tiền.

Khi nào đi hái nấm,mà chỉ có 2 vợ chồng thôi, chúng tôi không dám vào sâu quá trong rừng, vì sợ lạc! Mỗi  người chúng tôi đều đem theo điện thoại di động (mobile-phone), và đi xa xa lại máng  1 cái túi đi chợ, hay 1 sợi dây màu đỏ trên nhánh cây, để đánh dấu, ở  xa có thể nhìn thấy mà...biết đường về!! Có 1 cặp vợ chồng trẻ VN, trên 30 t, năm 2000, vào rừng 1 mình hái nấm.Vì đi rừng lạ, hái nhiều quá, ham, cứ đi miết sâu vào, lạc lối ra, tuy mỗi người đều đem mobile phone theo để liên lac với nhau. Càng đi, càng lạc giữa rừng sâu, sau cùng, may mắn đến gặp 1 nhà người PL ở giữa rừng (chủ rừng), họ nói tiếng PL chỉ đường, vẫn.không hiểu, cứ khóc hoài, sau cùng, họ phải dùng diện thoại, gọi Police đến, dùng trực thăng ở trên cao rọi đèn pha để hướng dẫn 2 người ra đến đường , tìm nơi đã đậu  xe đi về nhà!

Nấm hái được, chúng tôi thường rửa sạch ăn liền, làm các món ăn nhủ: trộn với rau cải, dầu dấm, làm món sálát (salade), nấu canh (với bầu, bí, mướp, khổ qua mua ở chợ VN), thịt bầm), trộn làm Pizza, hay xào tôm thịt,với hành, tỏi, xả, ớt, ăn rất ngon!

Xứ PL là vậy đó! Thiên nhiên  ưu đãi, nên phải chọn thú vui cùng với thiên nhiên: mùa Hè đi dạo  ngắm hoa, tắm biển, uống cà phê ngoài trời như dân ở Âu Châu, hoặc đi câu cá ở sông, hồ; mùa Thu đi hái trái rừng, và nấm;  mùa Đông trượt tuyết, trượt băng; mùa Xuân bắt đầu quét tuyết quanh nhà, dọn dẹp sân để trồng hoa, ươm rau trái để ăn.

Hạnh Phúc ở quanh ta, phải không các bạn ?

Phần Lan, Thu 2005.

TRAN CHAU.