A series of articles on “Microelectronics and Silicon Valley - Part 17

Bài diễn văn của Steve Jobs ở lễ tốt nghiệp của Stanford

 

Trần Trí Năng
 (University of Minnesota & Ecosolar International)

 

“Stay hungry, stay foolish”

(Steve Paul Jobs)

Bài nói chuyện của Steve Jobs trong lễ tốt nghiệp ở Đại học Stanford vào năm 2005 có thể được xem là một trong những bài diễn thuyết hay nhất trong ṿng 30 năm gần đây. Steve Paul Jobs đă du nhập và triễn khai thành công sự kết họp hài ḥa giữa kỹ thuật và nghệ thuật, cho ra đời những sản phẩm nổi tiếng như Macintosh computer, iPad, iPod, iPhone, Pixar với những films như Toy Story, Finding Nemo. Jobs thường xuất hiện với cách ăn mặc giản dị gồm quần jeans màu xanh bạc màu, áo cổ cao đen và đôi giày chạy bộ [H́nh 4-b]. Jobs được xem là người có công trong việc “cải cách hóa” kỹ nghệ trong âm nhạc, điện thoại và phim ảnh.. Trong bài viết này chúng tôi chỉ nêu ra vài khía cạnh chính trong bài nói chuyện “khó quên” này của ông.

Từ khóa: Macintosh, IPad, iPod, iPhone, Pixar, NeXT, Reed College, Clara & Paul Jobs, Steve Wozniak, David Packard, Bill Hewlett, Bob Noyce, Zen meditation.

1. Câu chuyện bên lề

Sau một ngày đi xe qua nhiều tỉnh thành, khi đến thành phố Hà Tiên mọi người trong chúng tôi đều mệt cả. Sau khi làm thủ tục đăng ky ở khách sạn xong, chúng tôi về pḥng ḿnh và lăng đùng ra ngủ không lâu sau đó. Giấc ngủ thật say mê. Không mộng mị. Giấc ngủ vẹn tṛn trong vùng đất quê hương! Hà Tiên: cái tên thật thân quen nhưng cũng that là xa lạ v́ cá nhân chúng tôi chưa một lần đặt bước chân qua.

Buổi sáng hôm sau, tôi thức dậy sớm. Tôi đi dọc theo con đường ra chơ, ngang qua những quầy cà phê bên đường [H́nh 1-a ]. Những tiếng người cười nói với thanh âm từ nhiều miền xóa tan bầu không khí yên tĩnh của buổi sáng.

“…Người ngồi bên nhau
Nói cười vui tươi
Ly cà phê
Giọt từng giọt
nhỏ xuống đời!! 

Nụ cười trên môi
Nồng nàn em tôi
Đôi mắt say mơ
Theo mây trời… 

Một ngày vừa lên
Nh́n thời gian vơi
Triều sóng vỗ
Tiếng chim biển đón mời. 

Chào đón mọi người
Chào đón tôi
Chào đón những khách xa
Trở về
Cùng hân hoan
Đón chào một ngày mới…” 

Dừng lại nơi chiếc cầu, đứng một hồi lâu, nh́n chiếc thuyền đánh cá trôi lạc lơng trên mặt biển [H́nh 1-b]. Về hay đi? Hành tŕnh xa xôi. Ai biết được!? Mặt trời bắt đầu lên từ phía chân trời, tỏa những tia nắng hồng nhẹ nhàng bay lượn trên hàng cây xanh. Buổi sáng ở đâu cũng đẹp cả; nhưng buổi sáng ở trong ḷng quê hương lại càng đậm đà, thân thương hơn!.  

 

 

H́nh 1  : (a) Những chiếc bàn nhỏ để ngồi uống cà phê bên đường với điệu cười gịn tan ;
và (b) con thuyền đánh cá màu xanh lạc lơng trôi bồng bềnh trên mặt biển buổi sáng.

 

“Con thuyền đánh cá màu xanh
Gập ghềnh xuống lên
Theo những bước chân say
Trên con sóng 

Ḍng nước màu xanh
Trong nền trời xanh
Dăy núi xanh xanh
Lơ lững cuối chân trời. 

Một buổi sớm mơi
Ḍng đời nhè nhẹ trôi
Một cảm giác vui vui
Bắt đầu một ngày mới…” 

Khu chợ nhỏ đầy những gian hàng với những buồng chuối nặng trĩu treo lũng lẵng đủ màu [Hinh 2-a]. Một điều tôi t́m thấy ở đây là những con “tôm tít khổng lồ” mà tôi chưa thấy bao giờ [Hinh 2-b]. Càng đi, càng t́m thấy và học được nhiều điều mới lạ. Quê hương ḿnh phong phú quá!

 

 

H́nh 2 : (a) Những quầy chuối xanh vàng treo lủng lẳng trước sạp
và (b) những con “tôm tít” khổng lồ nằm chễm chệ trên chiếc đĩa.

“…Hôm nay về Hà Tiên
T́m lại cho em,
T́m lại cho tôi
Những mảnh đời
Khốn khổ của một thời. 

Năm tháng đă qua
Những chuỗi ngày
Vẫn tiếp tục trôi xa
Những cuộc đời một số người
Vẫn c̣n ngập lặn
Trong sự khó khăn
Vật lộn t́m sống
Với miếng cơm manh áo mỗi ngày. 

Muộn phiền bao vây
Kín đầy.
Về nơi đây
Nh́n lại những mảng đời
Đầy đắng cay
Và nước mắt trên môi…”  

2. Bài diễn văn của Steve Jobs trong ngày lễ tốt nghiệp ở Stanford

Bài diễn văn dài khỏang 14 phút của Steve Jobs trong lễ tốt nghiệp (commencement speech) tại Đại học Stanford được xem là một trong những bài nói chuyện hay nhất từ trước đến nay [1]. Như những bài nói chuyện khác của Jobs, bài nói chuyện này cũng chỉ nhấn mạnh ba diểm chính. Jobs mở đầu bài diễn văn : “Hôm nay tôi sẽ tŕnh bày với các bạn ba mẫu chuyện về đời tôi. Thế thôi! Không có ǵ lớn lao cả. Chỉ là ba câu chuyện thôi” (Today I want to tell you three stories from my life. That’s it. No big deal. Just three stories.) Chúng tôi sẽ lần lượt tŕnh bày những điểm này:  

 

            

H́nh 3 : (a) Steve Jobs lúc tuổi 20s và (b) lúc tuổi 50s [2]. 

2-1. Câu chuyện thứ nhất là về “nối những dấu chấm/connecting dots”

Sinh năm 1955 tại San Francisco và lớn lên ở Mountain View. Cha mẹ sinh ông ra là ông Abdulfattah Jandali, người Syria và bà Joanne Carole Scheble; hai người quen nhau lúc cả hai c̣n học ở Đại học Wisconsin –Madison. V́ cả hai c̣n là sinh viên và bị gia đ́nh phản đối, nên bà Scheble quyết định cho con ḿnh cho một gia đ́nh luật sư khi đứa bé chào đời. Nhưng khi đứa bé sinh ra là bé trai nên gia đ́nh này đổi y v́ họ chỉ muốn nhận nuôi con gái thôi. Thế nên cơ quan phụ trách nhận con liên lạc với ông bà Clara và Paul Jobs. Hai người này đồng y ngay không do dự. Nhưng có vài trục trặc xảy ra: cả hai đều không học đại học; bà Clara Jobs chỉ tốt nghiệp bậc trung học c̣n riêng ông Paul Jobs th́ chưa học xong cấp ba. Bà má sinh ra Jobs không đồng y ky giấy tờ để Clara và Paul làm bố mẹ nuôi v́ bà sơ con ḿnh không có cơ hội học đại học. Sau vài tháng bà Scheble đổi y và bắt Clara và Paul hứa là khi đứa bé lơn lên sẽ được đi học đại học. Clara & Paul Jobs đồng ư‎. Như đă hứa, 17 năm sau, vào năm 1972, Clara & Paul gửi Steve Jobs đến học ở Reed College- Portland, Oregon. Sáu tháng sau, Jobs bỏ học v́ học phí quá cao và ông không muốn phí tiền dành dụm cả đời của cha me nuôi ông; vă lại ông cũng không biết cấp bằng đại học sẽ có lợi ǵ cho ông trong tương lai. Steve Jobs quyết định ở lại trường thêm một thời gian 18 tháng nữa. Nhưng trong thời gian này, ông chỉ học “dư thính” những môn học ông thích về ngành calligraphy v́ trường Reed, theo ông, vào thời điểm ấy có lẽ là trường nổi tiếng nhất tại Mỹ về ngành này. V́ không có tiền nên Jobs ngủ trên sàn của pḥng bạn và đổi lon Cooke để lấy tiền sinh sống. Mỗi tối chủ nhật ông đi bộ 7 dặm (khoảng 11 cây số) để ăn buổi tối miễn phí tại Hare Krishna Temple. Cơ duyên này đưa Jobs gần với đạo Phật bắt đầu từ lúc này. Vào năm 1974, ông cùng với Daniel Kottle, người bạn cùng trường đi Ấn Độ để thăm một vị sư tên là Neem Karoli Baba, ; nhưng khi đến nơi vị này đă mất. Lang thang khắp nơi với số tiền túi mang theo càng ngày càng vơi dần; thêm vào đó, cả hai lại bị tiêu chảy và nhiễm nhiều chứng bệnh khác; nên bảy tháng sau, Jobs trở về Mỹ với vóc dáng của một thầy tu (đầu trọc và áo cà sa). Mặc dù không thực hiện được dự định ban đầu khi rời Mỹ, nhưng chuyến đi này đă ảnh hưởng không ít về nhân sinh quan của ông. Triết lư về lẽ vô thường của đạo Phật cũng phản phất nhiều trong lối suy nghĩ và lối sống của ông sau này. Khi lập gia đ́nh với Laurene Powell vào 1991, ông tổ chức theo truyền thống Phật giáo dưới sự chủ tŕ của thiền sư Kobun Chino. Cơ duyên đến học ở Reed, rồi bỏ học rồi thiếu tiền dẫn đến đạo Phật đă thay đổi nhiều tương lai của Jobs sau này. V́ để giữ tính chất độc đáo về nội dung của bài nói chuyện, chúng tôi xin được phép giữ nguyên bản tiếng Anh những đoạn trích ra dưới đây:

-After six months, I couldn’t see the value in it. I have no idea what I wanted to do with my life and no idea how college was going to help me figure it out. And here I was spending all of the money my parents had saved their entire life. So I decided to drop out…It was pretty scary at the time, but looking back it was one of the best decisions I’ve ever made.

- Following my curiosity and intuition turned out to be priceless later on…Reed College at that time offered perhaps the best calligraphy instructions in the country.

- None of this had even a hope of any practical application in my life. But 10 years later, when we designed the first Macintosh computer, it all came back to me.

-If I had never dropped in on that single course in college, the Mac would never had multiple type faces or proportionally spaced fonts. And since Windows just copied the Mac, its likely that no personal computer would have them.

- If I had never dropped out, I would have never dropped in on this calligraphy class, and personal computers might not have the wonderful typography that they do.

- “You can’t connect the dots looking forward; you can only connect them looking backwards. So you have to trust that the dots will somehow connect in your future. You have to trust in something — your gut, destiny, life, karma, whatever. This approach has never let me down, and it has made all the difference in my life.”

2-2 Câu chuyện thứ hai về t́nh yêu/đam mê và sự mất mác /love and loss

Khi Steve Jobs gặp Steve Wozniak lần đầu tiên, hai người c̣n nhỏ; lúc đó Jobs mới 13 tuổi và Wozniak 18 tuổi. Khi thành lập hăng Apple Computers, Jobs 21 tuổi, c̣n đang làm việc ở Atari và Wozniak ở Hewlett-Packard. Lần đầu tiên Jobs tiếp xúc với hăng Hewlett-Packard là lúc Jobs liên lạc với William Packard để xin một linh kiện điện tử để làm cho một đề án ở trường. Sau này, Hewlett cho Jobs làm internship ở khâu dây chuyền chế tạo máy đếm tầng số (frequency counter) vào mùa hè lúc Jobs c̣n học lớp  tám (12 tuổi). Khi hỏi tại sao chọn tên Apple cho hăng của ḿnh, Jobs cho biết là “bởi v́ tên Apple sẽ đến trước Atari- hăng ông làm trước khi sáng lập Apple ” trong phone book. Jobs; ông cũng cho biết là ông thích Apple (táo) và sự cấp bách phải chọn tên hăng trước 5 giờ cùng ngày.
Trở thành tỉ phú năm mới vừa 30 tuổi. Không lâu sau đó, ông bị “đuổi” bởi John Sculley, người mà Jobs thuê về lănh đạo Apple v́ ông nghĩ là ông c̣n trẻ và cần người có nhiều kinh nghiệm lănh đạo trên thương trường. Sự kiện này đă gây nên một “sử lung túng công cộng/public embarrassment ” đối với Jobs. Thêm vào đó ông cảm thấy thất vọng v́ công tŕnh xây dựng của ḿnh trong 10 năm bỗng trong phút chốc “tan theo mây khói”. Jobs muốn “trốn chạy” khỏi vùng Silicon Valley. Nhưng rồi sau đó Jobs quyết định ở lại và rối sáng lập ra NeXT, Pixar và lập gia đ́nh. Một chuyện ngẫu nhiên xảy ra nữa là Apple mua lại NeXT và Jobs trở về làm CEO của Apple; lúc đó Apple chỉ c̣n đủ tiền để sống 30 ngày nữa trước khi phá sản.

 

 

H́nh 4 : Jobs chụp h́nh chung với Bob Noyce trong buổi tiệc do thống đốc Jerry Brown của tiểu bang Caifornia tổ chức
 và (b) phong cách độc đáo của Jobs : chiếc quần jeans bạc màu, chiếc áo cổ cao và đôi giày chạy bộ [3-4]. 

Jobs thành lập Pixar sau khi mua lại nhóm “The Graphics Group” của LucasFilms, và phát triễn mạnh kỹ nghệ phát hoạt ảnh (animation). Jobs cũng là người có nhiều share nhất với 7% ở Disney khi hăng này mua Pixar vào năm 2006. Chúng ta hăy lắng nghe Jobs tâm sự:

- Then I got fired. How can you get fired from a company you started? At 30, I was out and very publicly out. What had been the focus of my entire adult life was gone, and it was devastating. I was a very public failure, and I even thought about running away from the vally. …I ‘d been rejected, but I was still in love.

- I felt that I had left the previous generation of entrepreneurs down- and I dropped the baton that was passed to me. I met with David Packard and Bob Noyce and tried to apologize for screwing up so badly [H́nh 4-a]

- It was awful tasting medicine but I guess the patient needed it.

- Sometimes life hits you in the head with a brick. Don’t lose faith.

- I’m convinced that the only thing that kept me going was that I loved what I did. You’ve got to find what you love. And that is as true for your work as it is for your lovers.

- Your work is going to fill a large part of your life, and the only way to be truly satisfied is to do what you believe is great work. And the only way to do great work is to love what you do. If you haven’t found it yet, keep looking. Don’t settle. As with all matters of the heart, you’ll know when you find it.

- So keep looking. Don’t settle.

2-3 Câu chuyện thứ ba liên quan đến cái chết

Khoảng đầu thập niên 2000, Jobs khám phá ông bị một chứng bệnh ung thư tụy tạng (pancreatic cancer) rất khó điều trị. Bác sĩ khuyên Jobs nên về nhà thu xếp chuyện gia đ́nh v́ ông sẽ không sống lâu hơn sáu tháng. Nhưng rồi được giải phẩu và sống được cho cho đến năm 2011. Ông mất vào ngày 5 tháng 10 năm 2011 ở tuổi 56.

Cái chết ám ảnh ông ngay khi Jobs c̣n bé. Quan niệm sống chết này đă đưa ông gần với cái “lẽ vô thường”, khiến ông tự chọn cho ḿnh một triết lư sống lạc quan và tích cực.

- If you live each day as if it was your last, someday you’ll most certainly be right”. And since then, for the past 33 years, I have looked in the mirror every morning and asked my self: “ if today were the last day of my life, what I want to do what I am about to do today?” And whenever the answer has been “No” for too many days in a row, I know I need to change something. Remembering that I’ll be dead soon is the most important tool I’ve ever encountered to help me make the big choices in life. Because almost everything, all external expectations, all pride, all fear of embarrassment of failure; these things just fall away in the face of death, leaving only what is truly important. Remembering that you are going to die is the best way I know to avoid the trap of thinking you have something to lose. You are already naked. There is no reason not to follow your heart.

- Having lived through it, I can now say this to you with a bit more certainty that when death was a useful but purely intellectual concept.

- No one wants to die. Even people who want to go to heaven don’t want to die to get there. And yet death is the destination we all share. No one has ever escaped it. And that is as it should be, because Death is very likely the single best invention of Life. It is Life’s change agent. It clears out the old to make way for the new. Right now the new is you, but someday not too long from now, you will gradually become the old and be cleared away. Sorry to be so dramatic, but it is quite true.

- Your time is limited, so don’t waste it living someone else’s life. Don’t be trapped by dogma — which is living with the results of other people’s thinking. Don’t let the noise of others’ opinions drown out your own inner voice. And most important, have the courage to follow your heart and intuition. They somehow already know what you truly want to become. Everything else is secondary.

Sau cùng Jobs dùng câu “Stay hungry. Stay foolish” để thay lời chúc từ gửi đến các sinh viên vừa mới tốt nghiệp. Được biết, sau buổi nói chuyện của Jobs, môt số sinh viên tốt nghiệp ở Stanford đă quyết định không t́m việc làm và tự t́m một hướng đi riêng cho ḿnh trong tương lai: một số sống chen chúc trong những căn pḥng nhỏ, đối diện với sự eo hẹp vế tài chánh để “follow their heart” và thực hiện những ǵ như Steve Jobs đă làm.
 

3. Phần kết

Sau khi bị “sa thải” bởi John Sculley, người ông chọn để thay thế ông trong việc điều hành hăng Apple, Jobs phải đối đầu với “sự lúng túng khó xử trước quần chúng”- một sự kiện rất ít xảy ra trong lịch sử của kỹ nghệ cận đại. Jobs đă không chịu bỏ cuộc và đứng dậy quyết đấu tranh để thực hiện những điều ḿnh mong ước. Từ sự mất mác này, với sự đam mê những điều ḿnh muốn làm, Jobs đă biến từ “thất bại” sang thành công với những sản phẩm có tính cách đột phá mới. Có nhiều câu chuyện cho rằng Jobs rất khó khăn với nhân viên của ḿnh; và thường  kiểm soát rất chặt chẽ những công tác của họ và gọi ông với cái tên nhạo là “control freak”. Có thể v́ quá đam mê về sản phẩm và là một người thích “hoàn thiện”, nên Jobs chỉ muốn “cái ưu việt/the best” của chính ông và của mọi người làm việc dưới quyền ông. Ông chỉ cần những người giỏi và đam mê trong ngành nghề đến làm việc cho ông. Jobs thường nói :” Thật là vô nghĩa khi chúng ta mướn những nhân viên giỏi rồi bảo họ những ǵ họ phải làm; chúng ta mướn những người này để họ bảo chúng ta những ǵ cần phải làm/ It doesn’t make sense to hire smart people and then tell them what to do; we hire smart people so they can tell us what to do”.

Tài liệu tham khảo

[1] https://www.youtube.com/watch?v=7CeNIDWtlo0

[2] Steve Jobs, by Walter Isaacson:: Simon & Schuster, 2011.

[3] Leslie Berlin, “The Man Behind the Microchip”., Oxford University Press, 2005

[4] Carmine Gallo: Businessweek.com