‘東風吹かば　にほひをこせよ　梅花 主なしとて　春を忘るな’

(Này những bông hoa mơ. Khi ngọn gió đông thổi về, nhớ mang lại hương thơm nhé! Cho dù người thầy lãnh đạo không còn nữa, chớ có quên mùa xuân sắp về).

Khi bị giáng chức vì sự tranh chấp quyền lực trong triều đình của hoàng đế Uda và thuyên chuyển về Daizaifu (tỉnh Fukuoka), ông Sugawara no Michizane(菅原 道真/菅原 道眞, 845 –903) cảm thấy rất buồn vì biết rằng ông sẽ không bao giờ được thấy lại cây hoa mơ bên nhà ông ở Kyoto. Tức cảnh sinh tình, ông sáng tác bài waka trên.

Ghi chú: ông Sugawara no Michizane là thần học vấn trong Thần đạo với tên là Tenman-Tenjin (天満天神) hay gọi tắt là Tenjin.

Mùa này hoa mơ nở rộ ở nhiều nơi trên nước Nhật. Hoa mơ nở vào lúc giao mùa giữa cuối đông và đầu xuân; khi hoa mơ bắt đầu tàn thì hoa anh đào bắt đầu chớm nụ. Cả hoa mơ và hoa anh đào đều mang một sắc thái đặc thù trong văn hóa Nhật. Hoa mơ là biểu tượng cho sự nhẫn nại, chịu đựng trong khi đó, hoa anh đào tượng trưng cho sự vô thường “mono no aware”.

Cả hai loài hoa đều đẹp và thanh tao. Mỗi loại có một vẻ đẹp riêng. Rất dễ lẫn lộn khi mới chợt nhìn thoáng qua. Tuy nhiên nếu nhìn kỹ, chúng ta có thể thấy được sự khác nhau : hoa mơ nhỏ hơn, thường có năm cánh viền tròn với màu trắng, đỏ hay hồng điểm vài sắc tím. Cánh hoa mơ dài và nhỏ. Ngược lại, hoa anh đào lớn, có nhiều màu sắc hơn, mềm mịn, nở nhiều búp hơn và có khe nhỏ ở đầu cánh.

Khi nói về hoa mơ, chúng ta không thể không nhắc đến “thung lũng hoa mơ” Tsukigasebaikei (月ヶ瀬梅溪). thung lũng này cách thành phố Nara (奈良市) khoảng 30 cây số, nằm dọc theo dòng sông Satsukigawa (五月川), trong vùng núi Tsukigaseyama (月ヶ瀬 山).

1.

umekigi no
iro to kaori ga
kaze ni mau

(đủ sắc màu tươi thắm
cùng mùi hương những bông hoa mơ
đang nhảy múa trong gió)

(1977) 

2.

kakashi ari
Tsukigase wo mamori
yamaji ari

(những người nộm bằng rôm
đứng bảo vệ thung lũng Tsukigase
dọc theo con đường núi)

(1977) 

3.

midarete mo
midarete ite mo
kaze to ume

(hỗn loạn rồi hỗn loạn
cáng lúc lại càng hỗn loạn thêm
hoa mơ đùa trong gió)

(1977) 

4.

kaa kaa to
naku karasu mure
kumorizora

(một đàn quạ bay ngang
vang lên tiếng kêu“kạt- kạt“
bầu trời đen nhiều mây)

(1977) 

5.

kaze ga fuku
tsuyokute tsuyoku
horebore shiroku

(càng lúc lại càng mạnh
con gió từ bốn hướng thổi về
màu trắng sáng trong nắng)

(1977)

Hình bên trái: - “thung lũng hoa mơ” Tsukigasebaikei (月ヶ瀬梅溪) nằm ở ngay vùng giáp ranh của ba tỉnh Nara, Kyoto và Mie. Cả một vùng đồi núi sáng rực lên với màu trắng sáng nhất là những lúc mặt trời lên.

Hình bên phải: Hoa mơ thuộc giống hakubai (白梅). Hoa này có năm cánh và nở rộ vào dịp cuối đông. Có nhiều lễ hội ume matsuri (梅まつり) ở Nhật vào thời điểm này.

6.

hi no de
tanima ni sematte ita
komorebi to hana

(mặt trời vừa ló dạng
nơi thung lũng rộng đến chân trời
chỉ toàn nắng và hoa)

(1977) 

7.

hanatakadaka
no hanamatsuri ya
ume no hana

(nơi lễ hội hoa mơ
đầy hoa mơ khoe hương sắc thắm
với vẻ đẹp tự hào)

(1977) 

8.

hirune shite

ume no ki no kage

ippai no yume

(ngủ một giấc trưa
dưới bóng cây mơ mát rười rượi
lòng tràn đầy ước mơ)

(1977) 

9.

ume no saku
hanabanashiku
yuugana kaori

(hàng cây mơ nở rộ
rực rỡ với vạn sắc muôn màu
và hương thơm tao nhã)

(1977) 

10.

shidareume
kaze to tomo ni mau
maiko no odori

(hàng cây shidareume
đong đưa như những nàng maiko
đang nhảy theo điệu gió)

(1977) 

11.

ume no mori
doudou ni saku
yuuga to bi

(cả rừng cây hoa mơ
hoan hỉ nở rộ khắp mọi nơi
với vẻ đẹp tao nhã)

(1977) 

12.

ume no kaori
mabushii hodo shirokute
hito to kaze

(mùi hương bông hoa mơ
sáng rực rỡ chói nhòa cả mắt
tiếng gió và tiếng người)

(1977) 

13.

saraba fuyu
haru e youkoso
Tsukigasebaikei

(thung lũng Tsukigase
giả từ một mùa đông sắp qua
đón chào mùa xuân mới)

(1977) 

14

keikoku zenkei
wo kambai shinagara
tsuzureori no you da

(trên toàn vùng thủng lủng
rừng cây hoa mơ đang trải rộng
như một tẩm thảm thêu)

(1977) 

15.

umefubuki
karen na hanaemi
shibafu no ue ni

(tung bay như hoa tuyết
hoa mơ với những nụ cười dễ thương
bay lượn trên thảm cỏ)

(1977) 

16.

umebatake
kagayakashiki iro
kaori ippai no asa

(cánh đồng đầy hoa mơ
sáng rực rỡ với muôn sắc hoa
mùi hương đầy buổi sáng)

(1977) 

17.

ari no mure

hana ni ariari to

mono wo sagasu you da

(khi đến gần thấy rõ

một đàn kiến nhỏ như đang cặm cụi 

tìm thức ăn nơi cây mơ)

(1977) 

18.

keikokuzoi
ume ga tachinarabu
jaa ne fuyu

(đứng dọc theo thung lũng
những hàng cây hoa mơ nở rộ
chào giả từ mùa đông)

(1977) 

19.

kawakaze ni
suzuminagara
umeshu wo
susurinagara
kokochiyoi kaori

(vừa hóng mát với con gió sông
vừa nhấm nhí ly rượu ume
hương nồng lòng thoải mái)

(1977) 

20.

kotori ga
shidareume wo
zengo ni yurete
uta wo utau

(chú chim con nho nhỏ
đong đưa trên cành shidareume
thỏ thẻ lời tâm sự)

(1977) 

21.

hanakotoba
soyosoyo kaze ya
Tsukigase to
tsunagattari
kokoro ni hirogaru

(ngôn ngữ của hoa mơ
lời thỏ thẻ nhè nhẹ của gió
trao dòng tâm sự qua Tsukogase
trải rộng đến tâm hồn)

(1977) 

22.

shiroshi ume ya
mizu no nagare ga
sora wo kagayakasu
hanabi yaa na

(những đóa hoa mơ trắng
với dòng nước chảy lóng lánh
cùng thắp sáng vòm trời
với màu pháo bông rực rỡ)

(1977) 

23.

hi no de
hi no iri
hana no hibi

(buổi sáng mặt trời lên
buổi chiều hoàng hôn lại trở về
những tháng ngày của hoa)

(1977) 

24.

hanamichi ni
yakeno no karasu ga
toozakaru

(trên con đường đấy hoa
những con quạ đen màu cánh đồng cháy
bay càng lúc càng xa)

(1977) 

25.

ichiwa no suzume
yowayowashii koe de
mure o yonde

(cánh chim én lạc đàn
tiếng kêu càng lúc càng yếu dần
vẫn tiếp tục gọi bạn)

(1977) 

26.

hi ga pika pika to
ume wo toorinukete
kawa wo terihaete
nagareboshi yaa na

(tia nắng vàng chói rọi
xuyên qua hàng cây mơ bên sông
phản chiếu lại ánh sáng lân tinh
rực rỡ như những vì sao rơi)

(1977) 

27.

kansan kaori
kansan no sakamichi
hitori tabi

(thấm hương vị vui buồn
trên con đường dốc vắng người qua
một hành trình đơn độc)

(1977) 

28.

Tsukigasebaikei
jaa, Satsukigawa
itarutokoro de
ume darake

(Tsukigasebaikei
rồi đến Satsukigawa
đâu đâu cũng đầy dẫy hoa mơ)

(1977) 

29.

shizukana kawa ni
te wo hitashite
ashi nagedashite
enkan no oto

(bên bờ sông vắng lặng
khuấy động tay chân chơi vọc nước
vòng nước trắng tung tóe)

(1977) 

30.

miageru to
hi to kumo to sora
miwatasu to
mizu to iro to kaori
shizen no utsurikawari

(ngước nhìn lên trời cao
thấy  mặt trời, mây và bầu trời
xoay quanh nhìn chung quanh
toàn nước,mùi hương và sắc màu
thiên nhiên theo dòng thời gian  trôi)

(1977)

February 21, 2024