Nhìn vào trang sử hình thành và phát triển của các giáo phận ở Việt Nam, giáo phận Ðà Nẵng được thiết lập năm 1963, là một trong các giáo phận đàn em, nhưng Ðà Nẵng là nơi đóng góp những trang sử đầu, chính thức khai mở công cuộc truyền giáo tại Việt Nam, đặc biệt tại Ðàng Trong. Sự kiện ngày 18-1-1615, ba thừa sai dòng Tên, dẫn đầu là cha F. Buzomi đặt chân lên đất Cửa Hàn, Hội An, và tháng 7-1615 lên Quảng Nam bắt đầu công cuộc truyền giáo.

Ngày 18-1-1615, tàu Bồ Ðào Nha từ Macao cập bến Ðà Nẵng, chở hai linh mục dòng Tên là cha Francesco Buzomi (Ý), cha Diego Carvalho (Bồ Ðào Nha) và thầy António Dias (Bồ Ðào Nha), hay thầy Giuse và Phaolô (Nhật) đến Cửa Hàn (tên cũ của Ðà Nẵng), rồi vào Hội An (Hải Phố) truyền giáo. Lễ Phục Sinh năm 1615, các cha rửa tội cho 10 người tại nhà nguyện cở Cửa Hàn. Phái đoàn lập cư sở đầu tiên tại Hội An. Sau đó, các ngài lập thêm các cư sở Thanh Chiêm, Nước Mặn (Quy Nhơn).

Năm 1640, linh mục Alexandre de Rhodes (Ðắc Lộ) trở lại để thay cha Buzomi điều khiển công việc truyền giáo tại đây. Cha Ðắc Lộ lập hội Thầy Giảng để chăm sóc các họ đạo và như để thay thế các ngài trong nhiều trường hợp. Nổi bật là thầy Anrê Phú Yên đã chết để làm chứng cho Chúa tại Phước Kiều (nay là họ đạo Phước Kiều, thuộc giáo xứ Vĩnh Ðiện) ngày 26-7-1644. Chân Phước Anrê Phú Yên là vị chứng nhân chứng tiên khởi của Giáo Hội Việt Nam. Năm 1654, cha Ðắc Lộ bị trục xuất và rời khỏi Ðàng Trong.

Năm 1659, Tòa Thánh thành lập hai giáo phận ở Việt Nam, Ðà Nẵng thuộc giáo phận Ðàng trong do Ðức cha P. Lambert de la Motte làm đại diện tông tòa đầu tiên, khi đó Ðà Nẵng đã có nhiều cư sở, giáo xứ do các cha dòng Tên coi sóc. Tháng 12-1671, Ðức cha Lambert de la Motte tới thăm mục vụ tại vùng đất Ðà Nẵng, tháng 1-1672 ngài tổ chức công nghị tại Hội An.

Năm 1844, Tòa Thánh chia giáo phận Ðàng Trong thành hai giáo phận Ðông và Tây, Ðà Nẵng thuộc giáo phận Ðông Ðàng Trong, trở thành một trong những trung tâm truyền giáo mạnh nhất của giáo đoàn Ðàng Trong (từ sông Gianh trở vào), nơi dừng chân hoặc nơi ẩn náu cho các nhà truyền giáo. Từ năm 1684, Hội An là nơi an nghỉ của Ðức cha Guilaume Mahot (1-6-1684), Ðức cha F. Perez qua đời vào tháng 7-1729 ở Mỹ Xuyên (Kẻ Thá), Ðức cha Valère Rist làm phó giám mục, mất ở Hội An năm 1737.

Năm 1850, Tòa Thánh chia giáo phận Ðông Ðàng Trong thành giáo phận Ðông và Bắc, vùng đất Ðà Nẵng thuộc giáo phận Ðông. Thời kỳ này, hàng giáo sĩ, tu sĩ và giáo dân phải chịu đau khổ do các vua Minh Mạng, Thiệu Trị và Tự Ðức cấm đạo. Năm 1885, khi phong trào Văn Thân bách hại ở Quảng Nam có 5,428 giáo hữu bị chết, riêng tại giáo xứ An Sơn và Vân Ðõa, 400 giáo hữu bị thiêu sống trong nhà thờ hoặc chôn sống hay quăng xuống giếng. Từ Phú Thượng, giáo hữu tiếp viện và giải thoát cho Trà Kiệu và Trung Tín. Ở Trà Kiệu, để ghi ơn muôn đời, giáo hữu dựng trên đỉnh hòn Bửu Châu (hòn Trọc) một đền thờ dâng kính "Nữ Vương Phù Hộ Các Giáo Hữu". Năm 1960, Ðà Nẵng có 82,000 giáo dân (trong đó 1/3 là giáo dân từ miền Bắc di cư vào (1954) và 1/3 là tân tòng).

Ngày 18-1-1963, Ðức Thánh Cha Gioan XXIII ban Sắc Chỉ In Vitae Naturalis Similitudinem, thành lập giáo phận Ðà Nẵng, tách từ giáo phận Quy Nhơn, gồm tỉnh Quảng Tín (cũ), tỉnh Quảng Nam và thành phố Ðà Nẵng. Ðức cha Phêrô Phạm Ngọc Chi làm giám mục tiên khởi. Ngài đã cho xây dựng các cơ sở của giáo phận như tòa giám mục, nhà hưu dưỡng linh mục, Tiểu Chủng Viện Thánh Gioan, tu viện các thầy dòng Gioan Thiên Chúa, bệnh viện An Bình ở An Thượng, Ðại Chủng Viện Hòa Bình và trường huấn nghiệp ở Hòa Khánh. Tất cả các cơ sở trên đã được nhà nước quản lý. Khi thành lập, giáo phận có 90,000 giáo dân, 58 linh mục, 200 nữ tu và 30 chủng sinh học tại Chủng Viện Quy Nhơn và các chủng viện khác.

Năm 1975, Ðà Nẵng có trên 100,000 giáo dân, 105 linh mục (trong đó có 6 linh mục ngoại quốc), 73 đại chủng sinh theo học tại các đại chủng viện Huế, Hòa Bình (Hòa Khánh), Ðà Lạt, và 238 tiểu chủng sinh, 308 nữ tu.

Từ năm 1975, một nửa số giáo dân đã bỏ đi lập nghiệp ở các tỉnh phía Nam, đông nhất là Xuân Lộc, Bình Tuy và Buôn Ma Thuột. Các vị thừa sai về nước, một số linh mục nhập các giáo phận phía Nam. Ðức cha Phêrô Phạm Ngọc Chi hưu tại Trà Kiệu và mất ngày 21-1-1988.

Ðức cha phó Phanxicô Xaviê Nguyễn Quang Sách lên cai quản giáo phận từ năm 1988-2000. Ngài đã cho tu sửa nhiều thánh đường trong giáo phận, tích cực trợ giúp những nạn nhân bảo lụt và các bệnh nhân nghèo. Ngày 7-11-2000, ngài nghỉ hưu và Ðức cha Phaolô Tịnh Nguyễn Bình Tĩnh lên thay.

B. Ðịa Lý và Dân Số

Ranh giới giáo phận: Giáo phận Ðà Nẵng gồm thành phố Ðà Nẵng và tỉnh Quảng Nam. Bắc giáp Thừa Thiên Huế, Ðông giáp biển Ðông, Tây là dãy Trường Sơn tạo nên biên giới Lào - Việt Nam giáp Kontum và Quảng Ngãi.

Diện tích: 11,691 km2 với dân số 2,132,234 người.

Ða số dân làm nông nghiệp, trừ thành phố Ðà Nẵng có một số làm thợ thủ công, còn dân cư sống dọc theo bờ biển làm nghề đánh cá.

Sông Thu Bồn và sông Vu Gia là hai con sông lớn nằm trên địa bàn tỉnh Quảng Nam. Bà Nà - Núi Chùa, cao 1,480m, là điểm tham quan du lịch và là nơi nghỉ mát lý tưởng. Hòn Kẽm, Ðá Dừng, Ngũ Hành Sơn (Non Nước): là những điểm tham quan du lịch. Phố cổ Hội An, nơi đặt những bước chân đầu tiên của các vị truyền giáo đầu thế kỷ XVII, là cái nôi của Giáo Hội Công Giáo Việt Nam.

Sắc tộc: các dân tộc thiểu số khoảng 70,000 người thuộc nhóm Hệ Môn - Khơ Me như Cơ Tu, Co, Xơ Ðăng, Gié Triêng (Thống kê 1999).

Nhà thờ Đà Nẵng. Nguồn : http://www.danang.gov.vn