THÁNG 11-2024:

Đại Học Dartmouth t́m hiểu về Việt Nam Cộng Ḥa

 

Văn Lang Tôn-thất Phương


 

*

 

Bây giờ, tháng 11 của năm 2024 đă trôi qua.  Đă không muốn nó qua đi lặng lẽ, v́ trong tháng 11, bao giờ cũng có nhiều điều để nhớ. Dĩ nhiên vẫn c̣n có tháng 11 năm sau, năm sau nữa ... nhưng “ngày mai” nào chẳng có đầy những “chuyện của ngày mai”? 

Thực ra, tháng 11 nào cũng thường gợi nhớ đến nhiều điều:  Nhớ đến những công tŕnh để xây dựng một xă hội lành mạnh th́nh ĺnh bị thả trôi theo gịng nước, nhớ đến ḷng tham làm cho tối mắt con người khiến họ chọn lựa sự phản bội, nhớ một lư thuyết nhằm xây dựng một xă hội có sự tôn trọng nhân phẩm con người trong đó, nhớ đến thân phận một nước nhược tiểu, vv... 

     Tháng 11 vừa qua, Viện Nghiên Cứu Lịch Sử của Đại Học Dartmouth (New Hampshire, USA) thông báo cho biết họ có một chương tŕnh thảo luận (Workshop) về Việt Nam Cộng Ḥa (VNCH, 1955-1975), dự định chính thức họp mặt trong năm 2025. Chương tŕnh này là để t́m hiểu sâu hơn về VNCH, muốn xem xét lại mọi khía cạnh của VNCH hầu kiểm chứng các giải thích đă có trước đây.  Nhóm Chủ Trương viết rơ:    

A.     Thuyết cho rằng VNCH là bù nh́n của Mỹ chỉ là cách giải thích một chiều (stereotyped). Trong 10 năm qua, hầu hết các sử gia đă bác bỏ điều này. 

B.      Nhiều học giả bảo rằng sau 1975, VNCH vẫn tiếp tục gây ảnh hưởng về Văn Hóa và Chính Trị trong cộng đồng người Việt ở Việt Nam cũng như tại hải ngoại.  Cần phải biết thêm về các nhận xét đó, và các học giả đă bác bỏ những lư thuyết một chiều trước đây như thế nào. 

* 

     Thời gian tồn tại của VNCH gồm 20 năm, chia ra hai thời kỳ: Đệ Nhất Cộng Ḥa (1955-1963) và Đệ Nhị Cộng Ḥa (1963-1975).  

Giai đoạn đầu của Đệ Nhất Cộng Ḥa là thời Washington muốn xây dựng VNCH (nation building); rồi về sau từ từ đổi sang chính sách ứng phó với chiến tranh. Việc lập ông Ngô Đ́nh Diệm làm Thủ Tướng vào năm 1954 là quyết định của cựu hoàng Bảo Đại, ngoại trưởng Mỹ J. Dulles chỉ được thông báo (để biết chắc là Washington không phản đối). Nghĩa là từ đầu, không phải Washington dựng nên Thủ Tướng Diệm.  

Vậy việc Đệ Nhị Cộng Ḥa được dựng lên sau khi Washington tiêu diệt Đệ Nhất Cộng Ḥa, rồi kết cục bỏ rơi Đệ Nhị Cộng Ḥa sau khi bắt tay với Trung Cộng, th́ nên giải thích ra sao? 

Điều này nói lên rằng, hiện nay tài liệu về VNCH tuy không ít, nhưng vẫn chưa đủ.  

Phần tài liệu của người Việt th́ nhiều, nhưng hầu hết (ngay cả các Hồi Kư đứng đắn) không đi sâu vào vấn đề, thiếu phần phân tích trên cơ sở Quan Hệ Quốc Tế.  

Phần của các học giả người Mỹ, tuy họ không thể có được cảm nhận hoàn cảnh của người Việt Nam, nhưng nghiên cứu của các học giả Mỹ sâu rộng hơn, rất đáng chú ư, v́ họ có thể tham khảo được nhiều tài liệu gốc của chính phủ Mỹ. 

Trong vô số các thắc mắc về chính sách của Washington, có một vài điều mà học giả người Mỹ có thể đào sâu thêm, nhưng khó làm cho học giả người Việt. V́ cuộc thảo luận trong năm 2025 (đă nói) sẽ được diễn ra ở Mỹ, do một Đại Học Mỹ tổ chức, nên sẽ có vấn đề tế nhị khi người Việt đưa ra (và muốn đào sâu) về một số câu hỏi, ví dụ như: 

1.      Washington đă ủng hộ ông Ngô Đ́nh Diệm, rồi cuối cùng tổ chức sát hại hai anh em ông. Tính logic (hợp lư) của sự thay đổi này như thế nào?

2.      Toàn bộ của quá tŕnh đă diễn tiến ra sao? Nếu bảo chỉ v́ ông Tổng Thống Kennedy muốn tái đắc cử lần thứ hai, th́ cách cắt nghĩa “muốn đắc cử” quá đơn giản.   Lư do “để khuyếch đại chiến tranh VN” th́ không có đủ bằng chứng thuyết phục. Phải chăng, như nhận định của hai học giả Nguyễn Duy Lập và Keith Taylor, ông Tổng Thống Kennedy (cũng như ông Tổng Thống Johnson kế nhiệm ông Kennedy về sau), đă sống trong “cái cảnh tượng được tạo nên quanh họ”, chứ không thể biết sự thật về Việt Nam như thế nào?

3.      Trong việc lật đổ Đệ Nhất Cộng Ḥa, Tổng Thống Kennedy đă tích cực đến mức độ nào,  ông Kennedy có chủ trương phải giết TT Diệm không? Cách cắt nghĩa “ông bị kẻ dưới lôi theo” không thuyết phục được ai. 

Về câu hỏi thứ nhất, có thể xem như là đă có giải thích, tuy chưa đi vào sâu lắm. 

Câu thứ hai và ba th́ vẫn c̣n nhiều bí mật: Mặc dù các tài liệu liên quan đă được giải mă, nhưng nhiều chỗ quan trọng trong đó cũng c̣n giấu kỹ. 

Về những người Việt tại hải ngoại có quan tâm đến lịch sử của VNCH và có để lại tài liệu th́ có hai tầng lớp:  

Thế hệ đi trước, gồm những người có làm việc trong chính phủ miền Nam như các ông Huỳnh Văn Lang, Cao Xuân Vỹ, Bùi Diễm, Nguyễn Văn Châu, vv… và họ đa số đă qua đời. Hồi Kư của nhiều cựu quân nhân VNCH như Đỗ Mậu, Nguyễn Cao Kỳ, Trần Văn Đôn, Tôn Thất Đính, vv... viết ra là để biện minh, chạy tội, không đáng tin cậy.  

Thế hệ thứ hai gồm các người như Nguyễn Tiến Hưng, Phạm Văn Lưu, Nguyễn Ngọc-Tấn, và các học giả người Việt thuộc thế hệ trẻ hơn (Vũ Tường, Nguyễn Duy Lập, Nguyễn Ngọc-Châu, vv...); tác phẩm của họ nghiêm túc hơn nhiều.  

Hy vọng qua chương tŕnh trong năm 2025 của Đại Học Dartmouth, những phần chưa được (hoặc chưa có thể) đào sâu sẽ được các học giả khắp đó đây bổ túc. 

* 

Viết những gịng này, tôi nghĩ đến các thế hệ người Việt sinh ra sau năm 1975. Đa số có thể không biết, cho nên không quan tâm, về một giai đoạn quan trọng của đất nước: 1955-1975.  

Trong khi lớn lên, có thể họ đă được giáo dục về lịch sử Việt Nam theo định hướng (không muốn học sinh có tư duy độc lập).  Cho nên để có được những nhận định chính xác, con người phải biết tự ḿnh t́m ṭi lấy cho ḿnh ....

.

 

(01-12-2024)