Tháng Chín 2024: Nghĩ Ǵ?
 

Văn Lang Tôn-thất Phương


 

Đem một con vật ra khỏi rừng, có thể được, nhưng không đưa được rừng ra khỏi nó. Con người cũng vậy, một người Việt dù không c̣n ở trong nước Việt, vẫn luôn có nước Việt trong tâm thức. Nghĩ ǵ đi nữa, quanh quẩn trước sau cũng là chuyện Việt Nam! 

Có nhà văn Thanh Tịnh. Có thể giới trẻ ở Việt Nam ngày nay không c̣n biết về ông Thanh Tịnh nữa; nhưng trong thời của chúng tôi, cứ tháng Chín đến, học sinh nào cũng nhớ câu văn đầu tiên của bài “Tôi Đi Học”: 

Hằng năm cứ vào cuối thu, lá ngoài đường rụng nhiều, và trên không có những đám mây bàng bạc…

(…)  Buổi mai hôm ấy, một sớm mai đầy sương thu và gió lạnh. Mẹ tôi âu yếm nắm tay tôi dẫn đi trên con đường làng dài và hẹp. 

Con đường này tôi đă quen đi lại lắm lần, nhưng lần này tự nhiên tôi thấy lạ. Cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi, v́ chính ḷng tôi đang có sự thay đổi lớn: Hôm nay tôi đi học... 

Việt Nam chúng ta bắt đầu niên học vào tháng chín, có lẽ là đi theo chương tŕnh học của nước Pháp. Nhập học vào tháng Chín, đúng thôi, v́ ở Bắc Bán Cầu th́ tháng Chín là bắt đầu của mùa Thu, mát mẻ. Nếu nước chúng ta ở vào Nam Bán Cầu (ví dụ thế), th́ khi người Pháp áp dụng cải tổ giáo dục, chúng ta có bắt đầu niên học vào tháng Chín hay không? Nói cách khác, chúng ta chấp nhận điều ǵ đó, là v́ thấy hay mà chấp nhận, chứ không phải chấp nhận “v́ nó có sẵn vậy rồi”? 

Tương tự, chúng ta chấp nhận nhiều điều khác, như có tết hay lễ Trung Thu, Đoan Ngọ, Rằm Tháng Bảy Xá Tội Vong Nhân (đổi tên thành Ngày Báo Hiếu, Ngày Nhớ Mẹ), vv…,  v́ thấy nó “hay”? 

Chuyện ông Mục Kiền Liên đó, có hay không? Địa ngục chỉ là một khái niệm, không phải là một điểm đến, thế mà ông đến được, “cứu” mẹ (và đem đi đâu không ai rơ). Phật Thích Ca bảo nghiệp th́ không xóa được, ai làm người đó chịu, có ai giải hạn được cho kẻ khác đâu? Vậy cứ chuông mơ tụng niệm “nam mô tôn giả, đại Mục Kiền Liên”, để làm ǵ nhỉ? 

Và việc nhiều người “phóng sinh” để lấy công đức, th́ sao? Vẫn biết làm như vậy là giết chết biết bao nhiêu chim chóc nhỏ bé, tại sao rất nhiều người Việt vẫn cứ “phóng”, cho chúng nó chết?  Mặc kệ chúng, ta cứ cầu công đức cho ta cái đă! Phóng sinh như thế này, theo quan niệm của đạo Phật, là phạm giới Sát Sanh! Vậy ở đây có ǵ hay? 

Ǵ th́ ǵ, c̣n lâu người Việt mới bỏ tục lệ “Phóng Sinh” này. Phải đem một đám chim nhốt trong lồng, nhiều càng tốt, vác lên chùa cho các thầy làm phép, và ḿnh th́ mặc áo tu, đứng chắp tay tụng niệm, như thế mới “linh”, công đức vô lượng? 

“Cái tính của dân Việt ḿnh nó như thế”, cụ Phan Chu Trinh bảo vậy. Dĩ nhiên không phải cụ nói về chuyện ‘phóng sinh’, mà nói về chuyện người Việt:  Không thích chịu khó lâu dài, lo mở mang trí tuệ, chăm chỉ học hành ... để cải thiện cuộc sống của chính ḿnh.  

“Người Việt ḿnh như vậy”, thích đi ngang về tắt. Tại sao nhiều người cứ nhét tiền vào tượng Phật để mua “hạnh phúc”? V́ như vậy th́ khỏi làm ǵ cả, “bất chiến tự nhiên thành”, quá khỏe, khỏi tốn công sức ǵ!  “Ngày mai bao ấm no, diệt xong quân Pháp kia, cười vang ta hát câu tự do”... nghĩa là cứ Tây cút đi là tất cả mọi bất hạnh lầm than trong cuộc sống của ta sẽ biến mất, ta không cần cố gắng ǵ cả? 

Tháng Chín (ngày 02, năm 1945) là ngày có Tuyên Ngôn Độc Lập.  Khẩu hiệu “Độc Lập, Tự Do, Hạnh Phúc” lấy từ Tam Dân Chủ Nghĩa (Dân Tộc Độc Lập, Dân Quyền Tự Do, Dân Sinh Hạnh Phúc) của Tôn Văn ở Trung Quốc đưa ra năm 1905. Trong Tuyên Ngôn Độc Lập 1945 c̣n có câu “con người có quyền mưu cầu hạnh phúc”. 

Nhưng làm như thế nào để đạt được các mục tiêu trên? Chắc chắn là phải cần nhiều trí tuệ và công sức. Nếu không biết phải làm thế nào, hoặc tính chuyện đi ngang về tắt, th́ sẽ không đạt được kết quả ǵ đâu. 

Cụ Phan Chu Trinh có đưa ra giải pháp từ những năm 1904-1905, nhưng hầu như cả nước không muốn (hoặc không thể đủ sức) để nghe theo.   

Vậy cụ nói ǵ? 

Cụ nói:

Vấn đề là Dân Trí (nghĩa là trí tuệ, tri thức, tŕnh độ của đại đa số người cân trong cả nước, kể cả trí tuệ của những người cai trị). Với cả dân tộc th́ phải nâng cao Dân Trí, chấn hưng Dân Khí, làm cho cuộc sống sung túc. “Nếu tŕnh độ dân trí mà không được nâng cao, th́ lật đổ một chính quyền chỉ là thay đổi một lớp người bằng một lớp người khác, sẽ chẳng có ǵ thay đổi”... 

Điều này, đă gần 120 năm rồi, cả nước chúng ta chưa làm được. Và 50 năm nữa, sẽ có làm được hay không, cũng không chắc. V́ sự bắt đầu đă có từ lúc nào vậy? 

Trong khi đó, quăng thời gian 50 năm qua đă đem lại sự khác biệt của xă hội ở Singapore, Taiwan, Korea...  

Tại sao họ làm được? V́ họ có đầu óc, và có tầm nh́n, ví dụ như ông Lư Quang Diệu. Dĩ nhiên ông ấy biết nắm thời cơ, nhưng trên hết là có kiến thức, đặc biệt là biết ḿnh biết ta, và hiểu được các nước lớn. Chúng ta th́ sao? Ta không có người tầm cỡ như thế, và cơ chế của ta lại cứ “trói buộc đời ta”. 

Tuy chúng ta vẫn tự hào Việt Nam “không xiết bao anh hùng. Từng phen nức danh dưới trời Á Đông”… Thực ra, nếu thiên hạ thấy nể ta hay không, là do ta có ǵ để cho họ nể. Nh́n thái độ của ông Đặng Tiểu B́nh th́ rơ. Ông ta bay qua tận Singapore, gặp ông Lư Quang Diệu để t́m hiểu về vấn đề phát triển kinh tế, có thể là nghe nhận định của ông Lư về chính sách của các nước lớn... Sao ông ấy lại không bay qua nước ta? 

Hiện bây giờ, năm 2024, tháng 9:  Làm sao cho học sinh có được tư duy độc lập, nền giáo dục của ta c̣n chưa nhắm đến. Dân chúng th́ ăn rồi lo chuyện cầu siêu, cầu an, van vái lạy lục thần linh để cầu tài lộc, vv... Đồng bào với nhau mà thản nhiên bỏ thuốc độc vào thức ăn để bán cho có lợi, rau trồng hai luống, lợn nuôi hai chuồng, thả đinh xuống đường để xe cộ bị nổ bánh, vv... Dân th́ có ǵ dính đến pháp luật th́ trước tiên là lo “chạy”, quan th́ miễn sao bản thân có lợi, c̣n quốc gia hay cộng đồng có thiệt hại ǵ không th́ chẳng quan tâm! 

Tháng Chín đi rồi tháng Chín lại, trong 50 năm nữa, ngoài những “ảo ảnh” như có thêm nhiều ṭa nhà cao vút của các công ty ngoại quốc, hay có ngoại tệ thu được nhiều từ các công nhân đi “xuất khẩu” lao động, vv…  “ta” có thể khác với bây giờ ở những điểm ǵ? 

Ta mơ thịnh vượng, mơ phát triển, mơ trù phú...  

Quá đúng!  Nhưng, ngoài việc van vái quỷ thần, không làm ǵ cả, th́ mơ chỉ là ... mơ! 

Tháng Chín 1939, Thế Chiến II bùng nổ.   Năm sau (1940), cũng tháng Chín, quân đội Nhật vào chiếm đóng Việt Nam, quân Pháp đầu hàng nhanh chóng.  Người Việt bàng hoàng, hầu hết không biết việc ǵ đang xảy ra.  Đất nước của ḿnh, xă hội của ḿnh, nhưng kẻ khác kéo đến làm chủ, ḿnh lại không biết phải làm ǵ, v́ không có khả năng làm ǵ, chỉ chịu đựng! 

Và có thể cũng không hề biết, là có ngày quân Nhật kéo vào Việt Nam, làm ông chủ!  

Cũng có vài đám đông thấy hả dạ khi chứng kiến quân nhân Nhật “dám” tát tai một sĩ quan Pháp, “trả thù giùm ḿnh”! 

Thời Nhật chiếm đóng, có một cô gái Việt trẻ đẹp tên là Kiều Loan, mỹ nhân tuyệt thế. Có hai chàng sĩ quan cấp úy trong quân đội Nhật mê nhan sắc của nàng, gây đến mâu thuẫn nhau. Viên tướng chỉ huy Nhật không muốn có xích mích trong quân ngũ, nên giải quyết bằng cách… ra lệnh xử tử cô gái! [1] 

Thân phận là như thế, “tiếng thét Nguyệt Nga xé trời chẳng thấu. Giữa đời bặt dạng Lục Vân Tiên”…   V́ nước yếu, v́ không có quốc lực, và có lẽ v́ mỗi ngày người dân cũng chỉ lo chuyện lạy lục cúc bái thần thánh xin cho ḿnh phước lộc... rồi bảo rằng địa ngục là do tha nhân hay thời thế tạo ra, không phải do chính ḿnh tạo nghiệp! 

“Trên dưới câu tức du an”, cụ Phan Bội Châu nhận định như thế trong Việt Nam Vong Quốc Sử. Có nghĩa là “ôm lấy tiếng nỉ non, than văn; mà yên ổn vui chơi” (cho nên khi cơ nguy kéo đến th́ có muốn làm ǵ cũng không được). 

Rất nhiều người Việt c̣n mang tâm lư mong người khác đứng ra làm cho ḿnh những việc ḿnh muốn. Thỉnh thoảng họ cứ lặp đi lặp lại câu “Mong có vị anh hùng nào đó đứng ra giúp dân giúp nước”. Anh hùng có giỏi đi mấy mà những kẻ chung quanh đều khoanh tay đứng nh́n, th́ kết quả thế nào không cần nói ra cũng hiểu được.  

Tháng Chín 2024 sắp hết. Tháng Chín khác rồi sẽ lại đến, và bao nhiêu tháng Chín nữa lại sẽ lặng lẽ đi qua? 

*

* 

(24-09-2024) 

·        [1]    Kiều Loan không phải là nhân vật hư cấu. Được biết truyện “Kiều Loan” là viết dựa theo câu chuyện có thực.