|
|
Tản Mạn Về Thành Ngữ Tiếng Việt (Loại 4 Chữ)
Văn Lang Tôn-thất Phương
Hôm kia, có người bạn nói chuyện về những cái hay của các ngôn ngữ khác nhau: Tiếng Anh, tiếng Nhật, tiếng Pháp, tiếng Trung, vv... Có lẽ tiếng nước nào cũng có những khía cạnh hay và đặc biệt của nước đó. Bèn chợt nghĩ, vậy những thành ngữ sau đây có nên xếp vào hạng những cái hay đặc biệt của tiếng Việt không? Để bắt đầu, ḿnh thử lựa những loại gồm bốn chữ, nhưng giới hạn trong khuôn khổ có hai (2) Động Từ đi chung với hai (2) Danh Từ. Những loại khác (ví dụ “Ăn Vóc Học Hay”, “Thầm Yêu Trộm Nhớ”, “Đổi Trắng Thay Đen”, vv…) sẽ từ từ t́m kiếm trong những dịp khác. Trong bảng “danh sách” bên dưới, do cái biết của cá nhân c̣n hạn hẹp nên chỉ có một ít, mong nội ngoại chư quân tử vui ḷng bổ túc giùm cho. Xin nhớ là chỉ những loại có hai (2) Động Từ đi chung với hai (2) Danh Từ. Và đây là những ǵ có nhớ ra được:
1.
An Bang Tế
Thế . . . Nh́n chung th́ những loại nói về điều xấu (như “Đá Cá Lăn Dưa”, “Đào Tường Khoét Vách”) nhiều hơn những ǵ nói về điều tốt (như “Cứu Khổn Pḥ Nguy”). Phải chăng điều này cũng phản ánh t́nh trạng xă hội, dù không hẳn là của chỉ riêng nước ḿnh thôi mà của khắp thiên hạ nói chung? “Lời là để chuyển ư”, cho nên trong những h́nh thức ngắn gọn nhất, súc tích nhất, mà chuyển được ư (hay nhiều ư) là điểm hay của một ngôn ngữ. Do đó, cái hay của thành ngữ thấy được là v́ nó có được những điểm nói trên. Đôi khi, thành ngữ lại có những ư ngầm bên trong, cho nên có một số thành ngữ rất khó để dịch ra tiếng nước khác. Ví dụ như “nói dơi nói chuột”, dịch ra thế nào cho ngắn gọn đây? Như thế này là một trường hợp “khó dịch”. Trong văn chương cổ của Trung Quốc, có hai câu rất hay:
“Phù vân
du tử
ư Đây là ḷng đứa con phiêu lăng, nh́n mây bạc lững lờ mà nhớ (mẹ) ở cố hương. Và là cái t́nh “chạnh nhớ cố nhân” của con người khi nh́n ánh trời chiều lịm tắt. Làm sao mà dịch được chỉ trong 10 chữ như nguyên văn? Cho nên mới hiểu ra được làm thơ rất khó. V́ người khác làm thơ hay quá, súc tích quá, ư tứ dồi dào quá, lại bóng bẩy, hợp t́nh hợp cảnh, ngụ ư trong thơ lại được thấy rơ khi đọc lên... Với những bài thơ như vậy, khi một cá nhân biết ḿnh không thể làm được th́ chỉ nên nghiêng ḿnh mà bái phục. Hăy xem thử một bài thơ của cụ Phan Văn Trị để thấy rơ. Bài “Tôn Phu Nhân Quy Thục” của cụ, qua sự bóng bẩy trong từng lời từng chữ, vừa họa lại rất chỉnh bài thơ của ông Tôn Thọ Tường, vừa mượn tích xưa để gửi gắm ư hướng phải “pḥ chính nghĩa”:
Cài trâm
sửa
áo vẹn
câu ṭng Về văn chương, nhớ lại, lâu lắm rồi, có nhà văn nào đó viết:
“Văn
Chương là ǵ?
* *
(03-02-2025)
|