Sống “có t́nh”
 

Văn Lang Tôn-thất Phương


Chỉ vài tuần nữa là đến Rằm Tháng Bảy, ngày “Xá Tội Vong Nhân”. Tục truyền rằng vào ngày này (đêm này?), Diêm Vương mở cửa địa ngục để ân xá cho các vong hồn, đặc biệt cho những ai chết mà không người thờ cúng. Cho nên trong đêm rằm tháng Bảy, người dân thường “cúng cô hồn”, mong họ được phần nào ấm cúng. 

V́ quen nh́n sự việc theo khía cạnh kinh tế nên ḿnh hiểu rằng, đây cũng là dịp để người ta  bán hương đèn, bột đường, bánh trái, vv... Người Tàu khôn ngoan đặt ra nhiều tục lệ, và người Việt hồ hởi “tiếp thu”, kiểu như đi theo họ mà cúng kiếng trong những ngày Đoan Ngọ, Vu Lan, vv... Dĩ nhiên người Tây phương cũng sáng tạo ra những dịp để thúc đẩy việc buôn bán, ví dụ lễ Valentine, Father’s Day, mừng sinh nhật... Chỉ khác là họ không chơi ngón tâm linh, không bày ra việc cúng bái, chỉ nhằm vào t́nh cảm. 

Ḿnh cũng không mặn mà ǵ với những thứ như cầu siêu, giải hạn, giải vong; hoặc những cái lễ như “Vu Lan báo hiếu”. Lúc cha mẹ c̣n th́ không để ư ǵ đến cha mẹ, đến khi chết xuống rồi lại khuấy ầm lên, nào tụng kinh gơ mơ, nào phô trương báo hiếu, đến dịp Vu Lan th́ mới làm hiếu tử, “nhớ công ơn vô cùng”! 

Nguồn gốc của lễ Vu Lan là có một ông tên Mục Kiền Liên; mẹ ông ấy cũng không phải giết người hay gây ra chiến tranh diệt chủng ǵ, chỉ trót “xúc phạm chư tăng” thôi, nhưng khi chết xuống Âm Ty lại bị phạt biệt giam trọng cấm:  Lưng ngồi bàn chông, đầu đội chậu lửa th́ phải, c̣n bị bắt nhịn đói vĩnh viễn. Ông Kiền Liên nhờ công đức tu hành nên thấy được mẹ ḿnh đang chịu khổ h́nh, bèn làm sao đó mà mang thân phàm xuống được địa ngục, và “giải phóng” được cho bà mẹ, có lẽ ông cúng vái hay vận động trên dưới ngang dọc ǵ đó. 

Chính Phật Thích Ca có bảo: Nghiệp của ai th́ người ấy lănh, tạo nghiệp th́ nhận quả báo, không thể tránh được. Vậy nghiệp của bà mẹ ông Kiền Liên, nếu gọi đó là nghiệp báo, chẳng lẽ ông Kiền Liên có thể hóa giải được sao? 

Tuy nhiên, với việc cúng cô hồn ngày Xá Tội Vong Nhân th́ ḿnh nghĩ khác. Đây là thể hiện chút nhân t́nh, nhằm an ủi những người đă khuất mà bơ vơ cô quạnh, một việc làm tốt đẹp thôi.  

Những chuyện tâm linh, ḿnh không biết, không hiểu được; nhưng trên phương diện t́nh người, ḿnh cho rằng việc cúng Rằm Tháng Bảy là có ư nghĩa. Với tiền đề là khi cúng kiếng, người sống chỉ nghĩ đến các người đă khuất, không phải cho ké vào những van vái cầu xin lợi lộc cho bản thân. 

      Đối với một quốc gia hay một cộng đồng th́ cũng có việc tương tự như thế, đó là ngày tưởng niệm Chiến Sĩ Trận Vong. Nhớ hồi c̣n học Trung Học ở Sài G̣n, ḿnh có được học bài “Văn Tế Trận Vong Tướng Sĩ” đầy tính nhân văn, trong đó người sống đă tỏ ra biết ơn những người đă hy sinh thân ḿnh cho xă hội, đất nước. Một số câu trong đó: 

Dấn thân cho nước, son sắt một ḷng.
Gi
ữ nghĩa cùng thầy, tuyết sương mấy độ.
 

Kẻ th́ chen chân ngựa quyết giật cờ trong trận; xót lẽ gan vàng mà mệnh bạc, nắm lông hồng theo đạn lạc tên bay.

Kẻ th́ đón mũi thuyền toan cướp giáo giữa gịng; thương thay phép trọng để thân khinh, phong da ngựa mặc bèo trôi sóng vỗ.  

Thương ôi,  

Cùng ḷng trung nghĩa, khác số đoản tu.
N
ửa cuộc công danh, chia phần kim cổ.  
Dư
ới trướng sực mùi chung đỉnh, trực nhớ khi chén rượu rót đầu ghềnh.
Trong nhà r
ực vẻ áo xiêm, chạnh nghĩ buổi tấm cừu vung trước gió.
 

Nền phủ định tới đây c̣n xốc nổi; vụ ḷng một lễ, chén rượu thoi vàng.
Ch
ữ tương đồng ngẫm lại vốn đinh ninh; khắp mặt ba quân, cờ đào nón đỏ.
 

Hồn tráng sĩ biết đâu điều minh mạc, mịt mù gió lốc, thổi dấu tha hương.
M
ặt chinh phu khôn vẽ nét gian nan, lập ḷe lửa trơi, soi chừng cổ độ.
 

Buổi chinh chiến hoặc là oan hay chẳng; cũng chớ nề người sau kẻ trước, hàng trên lớp dưới; khao thưởng rồi sẽ tấu biểu dương cho.

Hội thăng b́nh đừng có nghĩ rằng không; dù ai c̣n cha già mẹ yếu, vợ góa con côi; an tập hết cũng ban tồn tuất đủ... 

Bây giờ, đọc báo trong nước, không nghe nói đến việc nhớ ơn các chiến sĩ trận vong; mà bày tỏ sự hồ hởi và tự hào về mặt này mặt nọ th́ thấy nhiều. Cũng có vẻ những người quyền to chức lớn không hề nhắc rằng họ có “Chợt nhớ khi chén rượu rót đầu ghềnh. Chạnh nghĩ buổi tấm cừu vung trước gió”... 

Thời ḿnh c̣n ở Sài G̣n, thuở đó không hiểu việc đời lắm, nên chẳng chú ư các chiến sĩ trận vong được nhắc nhở đến như thế nào. Chỉ nhớ là không xa thành phố, có một nghĩa trang lớn sau lưng pho tượng một người lính cầm súng, cúi đầu để tiếc thương những người đă nằm xuống... 

Pho tượng đó, nghe đâu không c̣n nữa. Chỉ là một pho tượng thôi mà cũng đă “phong da ngựa, mặc bèo trôi sóng vỗ”... “Mịt mù gió lốc, thổi dấu tha hương” ... 

*

* 

(08-08-2025)