|
|
Sinh Viên Việt Nam ở Nhật, 1960-1974 Văn Lang Tôn-thất Phương
*
Memories
light the corners of my mind
Tell me,
would we, could we?
* Nội dung toàn phần: 1. Tập thể sinh viên Việt Nam ở Nhật: Bối Cảnh Chung. 2. Bản chất cuộc chiến tranh Việt Nam. 3. BEHEIREN (Phong trào người Nhật phản đối chiến tranh Việt Nam). 4. Tổ chức Beheito ở Tokyo. 5. Tập thế sinh viên Việt Nam ở Nhật và Beheito. 6. Thay cho Phần Kết.
Dẫn Nhập
Ở trong khoa cấp cứu của bệnh viện cũng hơn một tuần rồi, thân thể đau, nhưng trí óc tôi vẫn rất tỉnh táo. Nằm nghĩ xa gần: Cuộc đời là ǵ? C̣n đời ḿnh, nếu bây giờ hay trong một hai ngày nữa là hết, th́ rốt cục đă là ǵ? Hiện bây giờ tôi c̣n nhớ được mọi sự, nên thử cầm bút lên ghi lại một số điều mà lâu nay vẫn đinh ninh rồi có lúc sẽ viết ra, v́ dù sao đó cũng là một phần đời sống của chính ḿnh. Dẫu ghi được ít hay nhiều th́ cũng đều tốt cả, v́ sợ rằng rồi đây do biến chứng hay hậu chứng của tai nạn, ḿnh có thể không c̣n nhớ được những việc đă xảy ra từ lâu về trước. Ngẫm đi nghĩ lại, nếu hôm nay hay ngày mai, đời ḿnh đến đây là hết, th́ có ǵ đáng tiếc v́ đă không làm? Có vẻ những điều để tiếc cũng không ít ǵ. Và tất cả chỉ do ḿnh non nớt, lắm khi chỉ thấy một mà chẳng thấy hai; mà sự việc ở đời một khi đă qua đi th́ thường không có thể trở lại. Trong những ǵ có thể kể ra ở đây th́ có dăm ba điều tiếc nuối, rằng lắm lúc ḿnh đă không tiếp cận vấn đề một cách trầm tĩnh, hoặc “biết điều” hơn. Ví dụ trong cơ hội được gặp và tiếp chuyện với ông tướng Trần Văn Đôn, lúc đó ông ấy đă giă từ vũ khí để làm Thượng Nghị Sĩ; nghe ông nói chuyện mà tôi hờ hững không để vào tai, v́ ông ấy là một trong đám chủ mưu tạo nên sự tan ră của Đệ Nhất Cộng Hoà. Bây giờ nghĩ lại, phải chi tôi biết hỏi ông những điều ông có thể nói được, th́ quư vô cùng. Ví dụ hỏi về thứ vũ khí làm chết 8 em bé ở Đài Phát Thanh Huế năm 1963. Trong Hồi Kư, ông ấy đă xác nhận là “thứ vũ khí sát thương này, ‘phía bên kia’ không có, phía quân đội VNCH cũng không có”, vậy sao không hỏi “ông nghĩ là nó đến từ đâu”? Hoặc hỏi ông, Thiếu Tá Đặng Sỹ có ra lệnh “bắn ào ào” và cho xe tăng húc vào đám đông “cán nghiến” người ta như cáo buộc của một số người nào đó hay không; th́ ông đă có thể cho biết được (v́ lúc đó, ông là Tham Mưu Trưởng quân đội). Ông Trần Văn Lắm, cựu Ngoại Trưởng, rồi Phó Thủ Tướng, Chủ Tịch Quốc Hội, thời Đệ Nhị Cộng Hoà, có mặt trong suốt quá tŕnh của Hội Đàm Paris; ông ấy về hưu và sống rất gần nơi tôi ở. Thế mà năm qua tháng lại, tôi chỉ gặp ông để phỏng vấn một lần duy nhất, rồi thôi. Đó là hỏi ông về Kinh Tế miền Nam thời 1955-1975, một điều không phải trong lănh vực của ông! Sao lại khờ khạo đến thế? Sao không hỏi ông về thời ông Tổng Thống Diệm, về thực lực của các “đảng phái quốc gia”, về trong các thế lực B́nh Xuyên, Cao Đài, Ḥa Hảo, th́ ai thân với ông Diệm và ai chống đối, về tương quan nhân sự giữa các thế lực tôn giáo và chính trị thời Đệ Nhị Cộng Hoà, vv… ? Lư do của việc đă không tích cực tiếp cận với ông chỉ là v́ lúc đó tôi … khờ khạo! Tôi đă cho rằng ông làm việc chung với các ông Thiệu, Khiêm, Kỳ, vv… th́ cũng “giống giống với nhau”. Nhưng tôi chỉ nghĩ đến một mà không đến hai, quả là quá tăm tối. Ông Matsushita, giám đốc Dainan Kooshi (công ty Đại Nam của Nhật), người có liên quan đến Lục Quân xưa của Nhật, và làm trung gian giữa cụ Cường Để với các thế lực Cao Đài thời Nhật chiếm đóng Việt Nam 1944-1945; tôi có gặp ba bốn lần. Ông giới thiệu cho một Nghị Sĩ của Quốc Hội Nhật, rồi ông Ueda, phó chủ tịch của Keidanren, và đă là người đứng đầu trong những việc thương lượng Bồi Thường Chiến Tranh cho Việt Nam, cũng như hợp tác kinh tế Nhật Việt trong thời 1950s, 1960s… Tôi lại mắc bệnh thấy một không thấy hai, chỉ hỏi người ta những điều họ không tiện nói ra, hoặc họ không thấy có hứng thú! Sao không hỏi những chuyện họ có thể cho biết? Chuyện giao dịch kinh tế, chuyện do đâu họ bắt đầu có quan hệ với Việt Nam? Sao không hỏi nhận định của họ ra sao về cụ Cường Để, về ông Diệm? Đừng hỏi họ đă làm những ǵ, có quan hệ ra sao, vv… Chỉ hỏi về Nhận Định hoặc Đánh Giá mà thôi, th́ sẽ có thiếu ǵ điều để cho họ nói! Phải chăng có được dịp để “khơi lại giấc mơ xưa” cũng là một nhu yếu của mỗi cá nhân con người? Các vị này lại cho tôi được gặp vị cựu Trung Úy của Kempeitai ngày xưa (1945) đă từng qua mặt quân Pháp để đưa ông Ngô Đ́nh Diệm thoát ra khỏi vùng giam lỏng của Pháp. Trong sách vở có nói về chuyện này, nhưng cũng là do ai đó “kể lại”, sao bằng được chính người trong cuộc thuật cho nghe sự việc? Hồi đó, suy nghĩ của tôi không giống như bây giờ, lại đă thấy một mà không thấy hai, nên bỏ lỡ những cơ hội quư giá! Bây giờ, tất cả những vị kể trên đều đă ra người thiên cổ, hạc nội mây ngàn. Nếu trong vài ngày tới, sức lực của tôi mất hết dần, th́ cũng có thể trong cơi bên kia, biết đâu tôi cũng sẽ gặp lại được họ, để cùng nhau kể lại chuyện xưa? C̣n nếu tôi hồi phục, th́ tất cả sẽ chỉ là những điều hối tiếc: Giữa họ và tôi, chút duyên nước bèo gặp gỡ tuy có trong quá khứ, nhưng ngày nay th́ không thể c̣n nữa, “mộng trùng lai không có ở trên đời”! Và tôi nghĩ, biết đâu, tôi cũng sẽ lại hối tiếc nữa, nếu không viết ra những ǵ ḿnh đă thấy, và biết, về một thời ở Nhật, như trong những phần dưới đây. __________________________________________________________ Chương Một:
TẬP THỂ SINH VIÊN VIỆT NAM Ở NHẬT __________________________________________________________
(Xin lưu ư: Tôi viết chương này theo nhận xét cá nhân về đại đa số các sinh viên Việt Nam du học ở Nhật, 1960-1974, không có tham vọng bao trùm hết tất cả mọi trường hợp. Anh chị em nào không cho rằng thuở đó ḿnh không có những điểm chung như sau, xin vui ḷng xếp ḿnh vào trường hợp ngoài khuôn khổ của chương I này). Nhận Định: Đă phải trải qua bao nhiêu năm dài tháng tận, tôi mới nhận ra được rằng, kể từ ngày mất nước vào năm 1885, Việt Nam hết c̣n độc lập, măi cho đến tận ngày nay. Trong phạm vi mà tôi biết, cũng như có tiếp xúc qua những sinh hoạt chung với nhau, đại đa số sinh viên Việt Nam ở Nhật thuở đó nằm trong khoảng 1960-1974; kẻ trước người sau, trong đó có tôi (Những người sang Nhật sau 1975 không kể ra ở đây). Nói chung, hầu hết chúng tôi là phường áo trắng (nói theo lời cụ Phan Chu Trinh), chẳng có đứa nào là “trai thời loạn”, “tang bồng hồ thỉ” (nam nhi trái!). Hầu hết chỉ là một đám thư sinh thuộc loại “loạn thế độc thư”! Và đại đa số chúng tôi đều có chung với nhau nhiều điểm: Tất cả đều sinh ra và lớn lên ở miền Nam Việt Nam, đều đến Nhật từ Việt Nam Cộng Hoà (VNCH), chính phủ Nhật khi cấp giấy tờ nhập cảnh cho chúng tôi là cấp cho những công dân của VNCH. Trước khi đi du học, chúng tôi cũng hưởng một nền giáo dục khai phóng của VNCH, nên tương đối có khả năng suy nghĩ độc lập, cũng như biết tự đặt cho ḿnh những câu hỏi khi trực diện một vấn đề ǵ. Từ thuở c̣n thơ, mỗi khi chào Quốc Kỳ, chúng tôi đều cùng nhau hát lớn:
Ṇi giống
lúc biến,
phải
cần
giải
nguy “Bởi biết nên mang nặng”, xưa cụ Nguyễn Hữu Huân bảo thế. Tôi không rơ trong các anh chị em ở Nhật chúng tôi, có ai xem rằng ư nghĩa cao cả trong lời ca “Làm cho khắp nơi, vang tiếng người nước Nam, cho đến muôn đời” vẫn luôn là một điều ǵ “vẫn nặng” trong tâm? Không dễ, nhưng nói như cụ Phan Bội Châu: “Thà không trời đất, không chi cả. C̣n có non sông, có lẽ nào!” Trong thời c̣n ở Việt Nam, ngày hai buổi tới trường, bên thầy bên bạn, chúng tôi không thờ ơ với những “tiếng gọi đàn” nghe được từ trường, từ lớp:
Thiết
tha vài lời Những lời hát như thế này, nghe quen từ khi nhỏ đến lớn, khuyến khích chúng tôi nên cố gắng để sao có thể sống với một ư thức rơ rệt: Hăy vươn lên, ráng được chừng nào hay chừng đó. Điều vừa nói có ư nghĩa to tát hơn nhiều, nhưng cũng rất gần với một trong ba điều mà tôi vẫn thường được nhắc nhở trong suốt thời gian ở các lớp Trung Học: “Hăy luôn nhớ rằng, ḿnh không tệ đến như thế!” V́ là người Việt nên dĩ nhiên chúng tôi yêu nước Việt, yêu dân tộc Việt. Sống trong tiếng bom đạn của chiến tranh, chúng tôi càng thấy yêu những h́nh ảnh thân thương đầy thanh b́nh của đất nước, nơi quê hương mà chúng tôi sống và lớn lên:
Đây phương Nam, đây tỉnh
Cần
Thơ êm đềm *
Ḥ
ơi! Một điểm quan trọng khác làm chúng tôi thấy càng yêu thương xă hội ḿnh sống nhiều hơn nữa là nơi chúng tôi lớn lên, cả xă hội đă vun đắp cho chúng tôi thấy được những nét đẹp muôn màu muôn vẻ của cuộc sống. Nơi đó, sự hiểu biết của chúng tôi đă được vươn rộng ra xa, có được tri thức về những tác phẩm tiêu biểu của các văn nghệ sĩ, ngay cả của những người không sống ở miền Nam. Ví dụ Thế Lữ:
Ta nằm
dài trông ngày tháng dần
qua Hay Quang Dũng:
Tây tiến
đoàn quân không mọc
tóc
Đêm nay mưa bụi
giăng pḥng tuyến Nếu kể chung với Nguyễn Bính, Yên Thao, vv… th́ đó là một số trong các nhà văn tiền chiến. Nhưng phần lớn hơn gấp bội là từ các văn nghệ sĩ “không phải tiền chiến”, những đặc tính lăng mạn mà chúng tôi được thừa hưởng từ các vị ấy; và chúng tôi vẫn hằng cảm ơn các vị đă làm cho tâm hồn chúng tôi thêm phong phú. (Tôi vẫn cho rằng có được sự lăng mạn trong cuộc sống là một phần tuyệt vời của văn hóa). Ví dụ trên quê hương đă có mặt một thi sĩ Nguyên Sa:
Nắng
Sài G̣n anh
đi mà chợt
mát
Có phải
em mang trên áo bay Hay một Trịnh Công Sơn:
Mưa
vẫn
mưa bay trên tầng
tháp cổ Hay một Đinh Hùng:
Bài thơ hạnh
ngộ
đă trao tay Hay một Nhất Tuấn:
Chủ
Nhật
nào em cũng đợi
chờ Dĩ nhiên là với những ǵ hiện đại như thế, không phải chúng tôi không được học những ǵ của thuở xa xưa; như thời các cụ Nguyễn Trăi, Nguyễn Công Trứ, Phan Thanh Giản, vv…
Phù thế
giáo một
vài câu thanh nghị
Đem hết
cả
sở
tài làm sở
dụng *
Từ
ngày đi sứ
đến
Tây kinh Những ǵ hai cụ viết ra rất quan trọng trên ư nghĩa đánh dấu sự đổi thay trong tư duy của trí thức Việt Nam, từ ư thức hệ khuông pḥ quốc gia kiểu Nho giáo cũ đến việc nhận ra được sự yếu kém của nước ta khi thế giới đă thay đổi và tiến triển nhanh về kỹ thuật. Chúng ta bắt đầu khổ là từ ngày cụ Phan cảnh báo: “Hết lời năn nỉ chẳng ai tin”. Phải chăng lịch sử là một sự lặp lại? Ngày nay, giữa chúng ta, có phải cũng đă (và đang) có nhiều vị trí thức lên tiếng, nhưng họ cũng đă “hết lời năn nỉ chẳng ai tin”? “Ai”, có nghĩa là triều đ́nh, là những người có trách nhiệm cao nhất, chẳng phải là những người dân buôn thúng gánh bưng trên đường phố. Nếu cứ kể măi cho khá đủ th́ sẽ không bao giờ hết. Ở đây dĩ nhiên không thể nói là tất cả “chúng tôi” ở Nhật, nhưng riêng tôi và rất nhiều bạn bè của tôi ở Nhật, lúc nào cũng thấy đă rất may mắn được lớn lên trong một môi trường phong phú, tương đối có đủ thông tin về nhiều mặt và đượm tính nhân văn như thế. Nếu không, trong những khu vườn văn học nơi chúng tôi sống trước khi đi Nhật có thể đă chỉ có nở ra toàn một loại Cúc Vạn Thọ, không hợp với tự nhiên. Trời đất từ thuở mới hoàn thành trái đất là đă có muôn màu muôn vẻ, và vạn vật, dù là con người, cỏ cây hay cầm thú, đồ dùng, cái ǵ cũng phải có những đặc thù riêng biệt, theo tự nhiên của chúng:
Con mèo
con chó có lông Cây tre mà không có đốt th́ chắc chắn không phải một cây tre tự nhiên, b́nh thường. * Mẫu số chung lớn nhất của tất cả chúng tôi c̣n là những băn khoăn thắc mắc về sự nghèo đói của xă hội ḿnh, về câu hỏi tại sao chỉ ở Việt Nam mới có chiến tranh, và về nỗi bất hạnh hẩm hiu của cả dân tộc. Chúng tôi, đứa nào cũng vậy, khi mới sinh ra là đă có chung hoàn cảnh “̣a một tiếng, non sông nứt nẻ”, rồi “ngày mới lớn tai nghe quen đạn ḿn”... Có lẽ, trước khi rời Việt Nam để đi du học, trong chúng tôi không ai biết được là tại sao mà nước ḿnh lại nghèo đói, và có chiến tranh. Nhưng dù sao th́ sao, ư nghĩ đơn thuần của hầu hết anh chị em chúng tôi thuở đó là, trong phần mỗi cá nhân của ḿnh, hăy ráng học hành cho thật tốt để làm hành trang cho một ngày nào đó, dăm bảy năm sau, sẽ cùng nhau:
Về
nơi đây, chung xây đắp
quê hương * Tất cả những ư nghĩ thiện lành bên trên, tuy nhiên, lại vô t́nh tạo ra một kẻ hở: Chúng làm cho nhiều người trong anh chị em chúng tôi dễ thấy mủi ḷng khi nghe được những cái ǵ có nhiều điểm tương tự, mà không biết đó là những tuyên truyền chính trị:
Tôi hợp
ḷng tôi với
mọi
người Bởi v́, ông này khi khốn khó th́ viết như vậy, nhưng khi có quyền lực trong tay th́ ông ta lại không làm vậy. Cũng phải qua bao năm tháng lâu lắm, tôi mới có thể nhận ra được sự khác nhau trong một bề ngoài rất giống nhau, để tự thấy ḿnh như một người đang ṃ mẫm:
Vào rừng
không biết
lối
ra Một điều bất hạnh lớn của tất cả sinh viên học sinh Việt Nam thuở đó (1960-1974), trong nước cũng như tại hải ngoại, là chỉ biết rất mù mờ về lịch sử nước ḿnh, và hiện t́nh của xứ ḿnh. Hầu hết chúng tôi chỉ được học về thời Bà Trưng, Bà Triệu, Ngô Quyền, Lư Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, vv… Rồi Pháp đánh Việt Nam, rồi các cụ Nguyễn Tri Phương, Hoàng Diệu, các cụ Cần Vương hy sinh, rồi cụ Phan Bội Châu đi Nhật … C̣n những ǵ từ năm 1945 trở về sau, chúng tôi chỉ được học qua loa nên hầu như mù tịt. Ông Trần Trọng Kim, qua hồi kư “Một Cơn Gió Bụi”, có đề cập đến giai đoạn 1945-1946; nhưng chúng tôi đọc rồi quên, v́ không biết rơ đâu là đâu để nhận định. Cho nên đa số chúng tôi đều sống theo cảm tính, có phần nào tưởng tượng nọ kia. Từ nhỏ, nghe người lớn hát, bọn nhóc chúng tôi mang ấn tượng đẹp về những “anh hùng không tên tuổi”:
Mờ
trong bóng chiều Những loại thơ và nhạc như vậy nhiều lắm. Người lớn c̣n có những bài hát rất hay, và lăng mạn:
C̣n đâu
trong chiến
khu bên rừng
chiều Cứ nghe như vậy mà tha hồ tưởng tượng, thán phục “phe kháng chiến”, đứa nào đứa nấy cứ như cô Mỵ Nương trong cổ tích: tương tư, “ôm ấp mộng vàng”... Dù sao thuở đó cũng đă có nhiều sách để đọc, nhưng tôi đọc mà không tin: “Trăm Hoa Đua Nở Trên Đất Bắc”, “Về R”, “Đường Đi Không Đến”, “Trại Đầm Đùn”, “Vượt Trường Sơn”, vv… Sự không tin này lại càng được củng cố khi hầu hết chúng tôi nh́n thấy rơ rệt các lănh đạo của Đệ Nhị Cộng Ḥa toàn là những khuôn mặt phản bội, vô mưu; như Nguyễn Ngọc Thơ, Vũ Văn Mẫu, Dương Văn Minh, Trần Văn Đôn, Trần Thiện Khiêm, Nguyễn Cao Kỳ, Nguyễn Văn Thiệu, vv… Dĩ nhiên thuở chưa đi Nhật, c̣n là học sinh Trung Học, tuy chúng tôi c̣n khá non nớt, nhưng không viễn mơ. Chúng tôi biết nước ḿnh nghèo, chậm tiến, cuộc sống người dân vất vả. Không cần phải đọc “Trước Vành Móng Ngựa” của Hoàng Đạo hay “Anh Phải Sống” của Khái Hưng, chúng tôi mới hiểu được dân ḿnh khổ như thế nào. Chỉ nh́n những chị gái, nhưng bà cụ, ban đêm hiu hắt gánh chè hay cháo, vv… đi bán trong tiếng rao nhẫn nại, thấy không thể chẳng chạnh ḷng. Măi về sau này, nhờ t́m hiểu về xă hội Việt Nam, tôi mới biết thêm rằng xă hội ta trước 1954 là một cái ǵ bát nháo, hỗn độn. Phần miền Nam, sau đó, nhờ Đệ Nhất Cộng Ḥa mà trật tự được văn hồi phần lớn, có được một nên dân chủ phôi thai, và một ư niệm kiến quốc c̣n trứng nước. Đáng tiếc là không được bao lâu th́ tất cả những điều này bị tan nát gần hết từ tháng 11-1963. Bắt đầu ngay sau cuộc đảo chính 1963, mọi sự đều tuột dốc, người Việt chúng ta dần dần nh́n các nước lân bang, lúc đó cũng tàm tạm ngang với chúng ta, sẽ sớm trở thành cọp, thành rồng, nhờ có cuộc chiến Việt Nam! * Tất cả phần trên là khái quát về những điểm chung của anh chị em chúng tôi, sinh viên Việt Nam tại Nhật thuở đó. Riêng cá nhân tôi, khi c̣n ở Trung Học, lúc tôi tự học thêm tiếng Anh ở nhà qua đài phát thanh Sài G̣n, đă có học những câu như sau của ông Tổng Thống Mỹ Johnson khi nói về tiếp xúc sơ khởi giữa Hà Nội và Washington ở Paris: “How many times I have tried to graduate the government in Ha Noi, that peace is better than war, that talking is better than fighting; and that the road to peace has now opened”... Lúc đó không hiểu hết nghĩa của chữ “to graduate” [cứ nghĩ rằng nó c̣n có nghĩa là “to convince”], phải tra cứu mới hiểu được. Đó là: “Đă bao lần tôi gắng dạy dỗ cho chính phủ Hà Nội biết rằng, ḥa b́nh th́ tốt hơn chiến tranh, nói chuyện th́ tốt hơn đánh nhau, và giờ đây, con đường đi đến ḥa b́nh đă rộng mở”. Tôi thấy bất nhẫn, tự ái dân tộc của tôi bị tổn thương, v́ Bắc Nam cũng là người Việt. Hầu như tất cả chúng tôi, tuy đất nước phân ly, vẫn luôn xem đồng bào miền Bắc là ruột thịt. C̣n chính phủ Hà Nội lúc đó ra sao, thực t́nh là tôi chẳng biết, tuy trước sau cũng vẫn nghĩ: đây cũng là cùng người Việt với nhau thôi. Cái giận của tôi lúc đó cũng ngang bằng với nỗi giận khi về sau này lăo Đặng Tiểu B́nh đ̣i “dạy cho Việt Nam một bài học”! Tự ái dân tộc của tôi không chấp nhận những điều sỉ nhục thế này. Vừa giận, vừa nén nỗi ngậm ngùi. Một hiền triết nào đó đă có nói: “Để cho thấp hèn là tự ḿnh làm cho ḿnh kém cỏi trước, người khác mới coi rẻ ḿnh sau”! Mới hiểu sao cụ Phan Bội Châu đă từng kêu lên:
“Than ôi
Bách Việt
giang san. Trở lại thời c̣n ở Việt Nam. Khi rời đất nước để đi sang Nhật, trong ḷng tôi vẫn nhớ rơ những điều mà các vị thầy ở Trung Học vẫn dặn đi dặn lại trong suốt bao nhiêu năm: “Hăy biết tự hào về ḿnh”, cũng như hăy nhớ một số điều cơ bản:
Nếu
con biết
suy t́m và hiểu
nghĩ Xa trường từ dạo ấy, rồi một đám chim tung cánh ra bốn phương, và từ đó cứ bay đi, bay măi … Cho đến một ngày tôi trở lại, rất lâu lắm về sau… Vội vàng t́m lại chốn xưa, th́ theo thời thế, trường đă đổi chủ, cửa đóng then gài! Đứng như chôn chân bên ngoài, nh́n vào bên trong mà nhớ thời niên thiếu: “Các anh phải nhớ rằng, hăy biết tự hào về ḿnh, rằng ḿnh không tệ đến như thế”! Ôi,
Mấy
lời
nhắn
bảo
khi lâm biệt
___________________________________________________________ Chương Hai:
CHIẾN TRANH VIỆT NAM từ 1960 TRỞ ĐI ___________________________________________________________
Đói nghèo, chậm
tiến,
của
Việt
Nam có hai nguyên nhân:
Dẫn Nhập Trong môn lịch sử có nhiều loại khác nhau: Chính Trị, Ngoại Giao, Quân Sự, Xă Hội, Tư Tưởng, Kinh Tế, vv… Tuy nhiên với Việt Nam ḿnh, h́nh như chúng ta chỉ chú trọng về Lịch Sử Quân Sự: B́nh Chiêm Phá Tống, Đuổi Thoát Hoan, Chiến Thắng Kỷ Dậu… Chúng ta rung đùi bảo nhau vua Lê Lợi đă cho giặc Minh “ra tới biển chưa thôi trống ngực. Về đến Tàu c̣n đổ mồ hôi”, vv… Không mấy tài liệu lịch sử cho chúng ta biết sau khi thành công, cả vua Lê Lợi lẫn vua Quang Trung đều đă dâng biểu cho vua Tàu xin cầu phong với những lời lẽ hạ ḿnh nhũn nhặn như thế nào; và trong thời cầm quyền của các vị anh hùng này, đời sống của dân chúng đă sướng khổ như thế nào. Trong khi vấn đề chính của một đất nước là “phú cường, độc lập, song song với sự tiến bộ của dân tộc”, hầu như chúng ta chỉ được nhắc nhở đến những điều chỉ có mục đích làm dấy động ḷng người. V́ thế, chúng ta không mấy khi nhớ rằng nước ta đă mất độc lập vào tay Pháp từ khoảng 140 năm về trước (1885 trở đi), và từ đó đến nay CHƯA hề độc lập. Chúng ta thường trực bị các nước lớn chi phối chặt chẽ, nhưng các giới cầm quyền chẳng ai dại ǵ nói với dân chúng rằng ḿnh vẫn nương tựa vào, và hằng sống dưới áp lực của, Nga Tàu Pháp Mỹ. Điều bất hạnh của dân tộc nằm ở đó: Lớp trẻ lớn lên, thương nước, nhưng chẳng hề biết được về sự thực của nước ḿnh! Khi Pháp đánh chiếm Việt Nam, các chiến sĩ Cần Vương vùng lên, nhưng không biết rằng thời thế đă đổi thay, giáo mác không thể địch lại với tàu đồng súng thép đă đành, và sau đó dù có tái lập lại được nền độc lập quân chủ như cũ, là cũng đi sau thời đại. Phong trào của cụ Phan Bội Châu cũng chỉ là một loại Cần Vương được thống nhất, có cải biến theo từng giai đoạn, nhưng cũng không có phương thức ǵ để hiện đại hoá xă hội. Phải cho đến khi cụ Phan Chu Trinh nhận ra rằng vấn đề của ta không phải là đánh đuổi được ngoại xâm th́ có thể giải quyết. Điều quan trọng là tŕnh độ Dân Trí (quá thấp), và Dân Khí (ươn hèn), cũng như mức sống quá nghèo nàn (vấn đề Dân Sinh). Nếu ba vấn đề này không được giải quyết th́, cụ nói: “Có lật đổ một nhóm người cai trị xuống đi nữa, nhóm mới bước lên cũng chỉ là thay đổi về nhân sự, không có ǵ tốt hơn”. Nhưng tính chất của người Việt th́ ưa bạo động, và suy nghĩ khá nông nổi. Cho nên cụ Phan Chu Trinh ngậm ngùi mà bảo: “Điều tôi nói rất đúng, nhưng dân ḿnh th́ thích con đường của cụ Bội Châu, v́ cái tính khí của dân Việt ḿnh nó như vậy”. Nói cách khác, dân Việt dễ thấy thuận tai với những hô hào “chỉ trời thiêng mà tuốt gươm ra” của cụ Phan Bội Châu. C̣n mọi sự yếu kém, tụt hậu, vv… của ta; “ta” bảo đó hoàn toàn do lỗi của bọn thực dân. Cứ cắt nghĩa “tại bọn chúng” là tiện nhất (cho ai nghe mà chưa kịp suy nghĩ). Điều cụ Phan Chu Trinh có nói là, để có thời gian lo chấn hưng Dân Trí Dân Khí và sự ấm no của mọi gia đ́nh, tạm thời hăy cứ chấp nhận sự cai trị của người Pháp. Phái kịch liệt của cụ Bội Châu phản đối ngay chủ trương này, c̣n mấy chục năm sau đó, phái “thế giới đại đồng” hăng hái chỉ trích cụ Chu Trinh là muốn “lạy giặc làm cha”. Nhưng chính cụ Bội Châu, trong những năm cuối của cuộc đời, cũng đă công khai nói rằng cụ Chu Trinh cao kiến hơn ḿnh, và hối hận là “v́ con đường bạo động của tôi mà khiến bao nhiêu người, bao nhiêu đồng chí, đă xương tan thịt nát v́ tôi”! Có lẽ nên nghĩ rằng các phong trào của Phan Bội Châu, và sau này của Nguyễn Thái Học, cũng như của Việt Minh, cũng chỉ là những phong trào “Cần Vương mới”. V́ với “Cần Vương”, mọi yếu hèn của dân tộc, của con người và xă hội Việt Nam, đă không được tách ra khỏi yếu tố bóc lột của Thực Dân, nhưng lại qui lỗi hết tất cả cho sự mất nước (do Thực Dân). C̣n để giải quyết ra sao cho đạt được sự sung túc trong đời sống toàn dân, có sự tiến bộ của dân tộc (một cách cụ thể và khả thi) th́ hoàn toàn không có. “Ta xây lại bằng mười” chỉ là một điều mơ ước không cụ thể. V́ với một xă hội dựa vào nông nghiệp lạc hậu và một nền công nghệ thô sơ của Việt Nam, cái có nhiều “tính khả thi” phải là những đường lối kinh tế phát triển dành cho các nước chậm tiến để họ có thể tiến lên dần theo từng giai đoạn, chứ không phải dựa vào một liều thuốc muốn chữa bệnh cho các xă hội có nền công nghệ cao và ở gần “giai đoạn tột cùng của chủ nghĩa tư bản”. Hiểu các khái niệm ở trên như thế, chúng ta mới nh́n lại lịch sử Việt Nam một cách xác thực hơn, cũng như có thể cắt nghĩa tại sao cũng trong 100 năm qua, chúng ta lại lúng túng trong hoàn cảnh ngưỡng mộ các nước lân cận: Do đâu có cảnh “Người sao biển rộng sông dài. Ta sao co quắp một nơi thế mà”? Năm 1960: Khúc Ngoặt của Lịch Sử Chiến tranh ở Việt Nam th́ rất dài, ít ra cũng từ 1865 đến 1975, và sau đó lại c̣n chiến tranh với Campuchia, rồi chống quân Tàu từ 1979 đến 1988-1989. Dài, nhưng không thể không nói đến, v́ vận mệnh dân tộc Việt Nam qua những chiến tranh dai dẳng đó, và thái độ chính trị của sinh viên Việt Nam ở Nhật, cũng nằm trong đó. Năm 1960 là năm có nhiều biến chuyển quan trọng. Thứ nhất, năm này ở Hà Nội, ông Lê Duẩn được chọn làm Bí Thư Thứ Nhất của đảng Lao Động Việt Nam. Ông đứng đầu phe thân Tàu, nên trong suốt thập niên 1960s, phe thân Nga (không chủ chiến) bị loại trừ, chủ trương “Giải phóng miền Nam” được đẩy mạnh. Tháng 12-1960, Hà Nội thành lập Mặt Trận Giải Phóng Miền Nam. Về bối cảnh, th́ từ năm 1950, trong dịp chủ tịch Việt Nam Dân Chủ Cộng Ḥa Hồ Chí Minh bí mật sang Bắc Kinh rồi sang Nga, Stalin giao toàn bộ “vấn đề Việt Nam” cho Mao Trạch Đông đảm nhận, th́ ảnh hưởng của Trung Quốc ở Bắc Việt Nam là điều không ǵ có thể đi ngược lại; nhất là sau khi Trung Quốc giúp quân đội Việt Nam thắng trận Điện Biên Phủ (1954). Phong trào Cải Cách Ruộng Đất (CCRĐ) trước đó (1951-1953), do Trung Quốc làm “cố vấn”, cũng chỉ nhằm làm “sạch sẽ” nông thôn miền Bắc, để không ai dám chứa chấp hay ủng hộ mầm chống đối, tránh nguy cơ có những vùng xôi đậu như ở miền Nam sau này. C̣n trong Nam, chính sách của Mỹ từ đầu đến cuối là một chuỗi những điều quờ quạng. Việc đưa ông Ngô Đ́nh Diệm về làm Thủ Tướng là chính sách của Paris thông qua ông Bảo Đại, không phải của Mỹ (nhưng Washington không phản đối). Từ lúc ông Diệm về làm Thủ Tướng cho đến 2 năm sau đó, liên tiếp các đời Đại Sứ Mỹ ở Sài G̣n đều giữ quan hệ mật thiết với quân Pháp tại Việt Nam, và luôn luôn “mật tấu” về Washington là ông Diệm không đủ khả năng, và rồi sẽ thất bại, vv… Nhưng khi thấy chính phủ Diệm dẹp tan được những thế lực vũ trang thân Pháp (như B́nh Xuyên, Ḥa Hảo, Cao Đài …), Washington mời ông Diệm sang Mỹ để vỗ tay và bày tỏ ḷng liên kết, nhưng họ vẫn luôn gây áp lực về chính trị: Washington muốn Sài G̣n phải có một chính phủ liên hiệp với nhiều đảng phái khác nhau trong đó, để họ dễ thao túng. Khi Tổng Thống Diệm không đồng ư, thế là bỗng có nhiều biến cố xảy ra. Năm 1960, ngày 26 tháng Tư, “tự nhiên” có một nhóm nhân sĩ 28 người (nhóm Tự Do Tiến Bộ, c̣n gọi là Nhóm Caravelle) bỗng đưa yêu sách đ̣i cải tổ chính phủ. Việc không thành, toà Đại Sứ Mỹ phải nhét luật sư Hoàng Cơ Thụy vào vali ngoại giao lén đưa ra khỏi Việt Nam. Chưa xong, qua tháng 11 (1960), “tự nhiên” lại có đám quân nhân do các sĩ quan Nguyễn Triệu Hồng (cháu ông Hoàng Cơ Thụy), Vương Văn Đông, Nguyễn Chánh Thi, vv… cầm đầu, nổi dậy đảo chính, bao vây Dinh Độc Lập. Vào thời điểm này, Washington c̣n cần đến Tổng Thống Diệm làm nguyên thủ cho một chính phủ liên hiệp trong dự tính nên chỉ phất cờ lệnh đến chừng đó, và bày binh bố trận cho Đại Tá Trần Thiện Khiêm (một nhân viên của CIA) kéo quân từ Mỹ Tho về “cứu giá”. Trần Thiện Khiêm từ đó được Tổng Thống Diệm tin cẩn, phong lên Tướng, và không ngờ ông ta lại là người tổ chức cuộc đảo chính vận mệnh vào ngày 01-11 năm 1963 sau này (“tri diện bất tri tâm”, không rơ t́nh báo của Tổng Thống Diệm có biết rơ về tướng Khiêm hay không?) 1960 cũng là năm Tổng Thống Mỹ Eisenhower c̣n tại chức, tại sao lại có những biến cố “tự nhiên” thế này là điều quan trọng. Tuy sau các biến cố đă kể, Đại Sứ Mỹ E. Durbrow ở Sài G̣n bị triệu hồi, nhưng sự rạn nứt giữa Sài G̣n và Washington đă trở thành sâu đậm. Năm 1960 chỉ vừa chấm dứt được vài ngày sau th́ tân Tổng Thống John Kennedy lên nhậm chức (1961-01). Đây là một Tổng Thống muốn lưu danh thiên cổ, nhưng các việc làm quan trọng của ông đều chẳng thành công ǵ; như vụ đổ bộ để lật đổ Fidel Castro, vụ Phong Tỏa Cu Ba, rồi vụ Trung Lập Hoá xứ Lào. Ông Kennedy tin rằng, với chủ trương Ḥa Hoăn (Détente, c̣n gọi là Sống Chung Hoà B́nh) của Moscova, Thủ Tướng Nga Khrushchev có thể bảo đảm nước Lào sẽ trung lập thực sự, qua đó các quân đội nước ngoài đóng ở Lào sẽ phải rút đi. Nhưng thực tế th́ quân Bắc Việt Nam ở lại, chả lẽ điều này Washington không biết? Bấy lâu nay, muốn giữ yên vùng Trị Thiên th́ phải pḥng thủ ở các vị trí chiến lược A-Sao, A-Lưới, vv… Sài G̣n đóng quân ở Lào là để giữ A-Sao và A-Lưới. Tổng Thống Diệm cực lực phản đối Hiệp Ước Trung Lập Lào, nhưng dưới áp lực của Washington, cũng đành phải nhượng bộ. Rồi Phó Tổng Thống Mỹ L. Johnson qua Sài G̣n nhiều lần để thuyết phục chuyện đưa quân Mỹ vào Việt Nam. Đến hiện nay phía Mỹ vẫn chưa công khai các tài liệu, nhưng phía người Việt th́ có công bố lời của Tổng Thống Diệm: “Với dân tôi, h́nh ảnh của quân lính Pháp ngày xưa là một cái ǵ khủng khiếp. Các ông nên nhớ, trên đất nước tôi 4,000 năm lịch sử không có một chế độ nào đi theo quân đội nước ngoài mà có thể được nhân dân ủng hộ. V́ vậy ngày nào mà quân đội Mỹ đặt chân lên đất nước này, chúng tôi sẽ mất chính nghĩa; mà khi mất chính nghĩa th́ các ông không thể nào thắng được, và chúng tôi sẽ phải thua theo” (Nói với Đại Sứ Mỹ năm 1962). Thế là, cũng trong năm 1962, “tự nhiên” có hai phi công (Nguyễn Văn Cử và Phạm Phú Quốc) ném bom Dinh Độc Lập và bắn đại liên thẳng vào pḥng ngủ của Tổng Thống Diệm và pḥng ông bà Ngô Đ́nh Nhu. Cả ba người vô sự, máy bay của Phạm Phú Quốc bị bắn hạ. Nhưng qua năm 1963, Kennedy muốn lật đổ chính phủ Sài G̣n thật. Sau khi dọn đường rất cẩn thận để vận động sự chống chính phủ Diệm trên quốc tế và ở Việt Nam, toà Đại Sứ Mỹ ở Sài G̣n bật đèn xanh cho tướng Trần Thiện Khiêm tổ chức đảo chính, qua tay nhóm quân nhân Dương Văn Minh, Trần Văn Đôn, Nguyễn Văn Thiệu, vv… Đệ Nhất Cộng Ḥa sụp đổ, tan ră. Nhưng đại đa số quần chúng miền Nam th́ ngây thơ, vô minh, nghĩ ḿnh theo “Cách Mạng Dương Văn Minh” là bảo vệ “lẽ phải và tự do tín ngưỡng”; cũng như xem chính phủ Ngô Đ́nh Diệm là nguyên nhân làm cho Việt Nam nghèo đói, chậm tiến, vv… Họ không hề biết rằng việc kiến quốc của Đệ Nhất Cộng Ḥa từ 1955 trở đi đă gay go khó nhọc đến như thế nào. Và họ được như ư, được tận mắt trông thấy Đệ Nhất Cộng Ḥa sụp đổ, không biết là việc này sẽ dẫn đến sự diệt vong của VNCH vào năm 1975. Họ vui mừng, hân hoan, quên luật nhân quả: “Máu của hắn cứ đổ lên đầu chúng tôi và con cháu chúng tôi”, hơn 2000 năm trước, đám đông ở Jerusalem đă la hét thúc giục Toàn Quyền Pilate của La Mă như thế. Anh em Tổng Thống Diệm bị thảm sát xong, 1-2 năm sau cuốn “Chính Đề Việt Nam” của ông Ngô Đ́nh Nhu mới được xuất bản, với lời cảnh cáo: “Mối nguy lớn nhất của Việt Nam là sự bành trướng của Trung Cộng”. Một ngày sau đảo chính 11-1963, ông Kennedy từ White House đánh điện sang khen ngợi Đại Sứ Lodge đă “hoàn tất tốt đẹp sứ mệnh”. Phần ông Lodge th́ khen xuống tướng Dương Văn Minh: “c’est formidable” (thật vĩ đại, tuyệt vời!) Qua 1964, mộ anh em Tổng Thống Diệm chưa xanh cỏ th́ quân chiến đấu Mỹ đă đổ bộ lên Đà Nẵng. Và những ǵ của lịch sử diễn ra từ đó đến ngày nay chứng tỏ lời tiên tri của anh em Tổng Thống Diệm trở thành hiện thực. Và cũng từ đó, những ǵ trong xă hội Việt Nam từng ngày cũng cho chúng ta thấy được hiện thực của cái “gia tài của mẹ”:
Để
lại
cho em thành phố
lên đèn * 1964-1975: Trong giai đoạn này nói chung, từ sau vụ đảo chính 11-1963, t́nh h́nh chính trị và quân sự của Sài G̣n đi dần từ “quá tệ” đến thảm hại. Thành thị th́ xáo trộn, v́ mọi thế lực chính trị, tôn giáo, đều muốn có quyền lực mà không ai có thực lực hay thậm chí hiểu biết về chính trị. Trong ṿng có 3 năm, ở Sài G̣n thay đổi chính phủ đến khoảng 10 lần. Tự thiêu th́ vẫn tiếp tục, khá nhiều. Nông thôn th́ bị bỏ ngỏ, v́ Dương Văn Minh ra lệnh hủy bỏ Ấp Chiến Lược. Washington, ông đạo diễn cho tất cả mọi hoạt động ở miền Nam lúc đó, lại không biết rơ t́nh h́nh Việt Nam, cũng không biết phải nên làm ǵ, nên cứ vá víu hiện trạng theo giai đoạn, hết thử nghiệm này đến “giải pháp tạm” khác. T́nh trạng nhập nhằng như thế kéo dài đến hơn 10 năm, cho đến “Khi Đồng Minh Tháo Chạy”. Những diễn tiến lịch sử, và t́nh h́nh quân sự ở Việt Nam trong giai đoạn 1964-1975, cũng như ảnh hưởng của chúng lên tập thế sinh viên Việt Nam ở Nhật như thế nào, sẽ được kể thêm trong hai chương 4 và 5 sau này. Cũng nên ghi đôi gịng về “Biến Động Miền Trung” năm 1966: Lúc đó, lănh tụ Phật Giáo Ấn Quang (Thích Trí Quang) muốn thành lập một quốc gia trong một quốc gia. Washington thấy nếu cứ tiếp tục để yên th́ mọi sự ở miền Nam sẽ tan ră hết, nên bật đèn xanh để chính phủ Trung Ương ở Sài G̣n dụng vũ lực. Tướng Nguyễn Ngọc Loan dẹp tan “Biến Động Miền Trung” mà không gặp đối kháng nào đáng kể. Nhưng cũng từ năm 1966 này, cả Washington lẫn các phe phái chính trị Mỹ đều có ư muốn rút khỏi Việt Nam. Chỉ có đại đa số dân Việt là ù ù cạc cạc, không biết những ǵ đang diễn ra, và có thể xảy ra, cho vận mệnh ḿnh.
__________________________________ Chương Ba:
BEHEIREN
(Phong Trào của người Nhật phản đối Chiến Tranh Việt Nam) ____________________________
Những ǵ về phong trào (hoặc tổ chức) BEHEIREN ở Nhật rất đa dạng, khó có thể thu gọn một cách khái quát. Hồi c̣n ở Nhật, tôi cũng chỉ biết đến Beheiren mà không chủ tâm t́m hiểu nên cũng không thể biết sâu về Beheiren được. Bên cạnh mặt chính trị, Beheiren c̣n mang dấu ấn của một thời theo đuổi lư tưởng của giới trẻ và những trí thức cánh tả cũng như sinh viên tự do của Nhật, những người đă sống một thời đẹp của đời ḿnh. Thế Chiến II chấm dứt vào 1945, nhưng từ 1942-1943, Washington đă có sẵn kế hoạch sẽ phục hồi Nhật Bản và đưa nước Nhật làm một trong hai workshops (công xưởng) lớn trong quy mô kinh tế toàn cầu của Mỹ sau 1945 (workshop kia là Tây Đức). Nước Nhật chóng hùng cường trở lại là nhờ các kế hoạch này. Theo Jon Halliday (“Japanese Imperialism Today”) cho biết, giới tài phiệt Nhật lúc đó “đă cụng ly ăn mừng khi biết được lực lượng chiếm đóng Nhật Bản sẽ là Mỹ”. Theo kế hoạch trên, để phục hồi kinh tế Nhật th́ phải mở thị trường Đông Nam Á cho Nhật Bản làm ăn buôn bán và mua nguyên liệu, để thay thế cho tài nguyên mà Nhật Bản “có được” từ Măn Châu, Korea, Taiwan, và một số vùng miền bắc Trung Quốc trước 1945. Ngược lại, Nhật Bản phải phục vụ quyền lợi của Mỹ, trong đó có việc chấp nhận các căn cứ quân sự Mỹ trên đất Nhật. Hiệp ước song phương (“Hiệp Ước An Ninh Nhật Mỹ”, gọi tắt là AMPO) sẽ được kư cứ 10 năm một lần. Dân chúng Nhật dĩ nhiên là không hề thích việc này. Dù biết được ḿnh “khấm khá” ra là nhờ Mỹ, nhưng quần chúng Nhật vẫn thấy đau. Dân Nhật vẫn không quên hai quả bom nguyên tử là điều bất công với họ. Thuở đó, những cuộc tấn công bằng vũ khí thông thường của tướng MacArthur đă vô cùng hiệu quả, việc quân Nhật thua đă cầm chắc. Về phía Nhật, họ cũng đă nhận thua, chỉ c̣n muốn điều đ́nh thêm chút nữa để Mỹ không đ̣i Thiên Hoàng của họ chịu trách nhiệm chiến tranh. Đây là điều duy nhất và là cuối cùng trong việc thương lượng giữa hai bên. Nhưng bom nguyên tử vẫn cứ thả xuống, không phải một mà hai trái! Chỉ v́ Washington muốn thử xem bom thế nào trên thực tế, và muốn cảnh cáo quân Liên Xô đừng có ư đổ bộ vào Hokkaido. Dân chúng Nhật cũng lo ngại giới cầm quyền Nhật lại đưa đất nước họ vào việc chiến tranh để có thể chạm trán với các cường quốc. Hiệp Ước AMPO đầu tiên được kư vào năm 1951, tới năm 1960 là đáo hạn. Thế là quần chúng Nhật đấu tranh để chống việc gia hạn, và cuộc “đấu tranh chống AMPO” (AMPO Toso) ra đời. Người Nhật không muốn khi một nước lớn (Liên Xô, hay cả Trung Cộng) có xung đột với Mỹ, Nhật Bản sẽ phải gồng gánh chiến tranh, hoặc thậm chí đất Nhật sẽ có thể hóa chiến trường. Dù sao th́ rốt cục chính phủ Nhật cũng phải kư để gia hạn Hiệp Ước. Nhưng kư xong th́ Thủ Tướng Kishi phải từ chức v́ mức độ của cuộc đấu tranh chống đối dữ dội quá. Đến 1964, quân chiến đấu Mỹ bắt đầu đổ bộ vào Việt Nam, và Nhật Bản trở thành hậu cứ lớn cho quân đội Mỹ. Quần chúng Nhật không muốn tiếp tay cho quân đội Mỹ. Họ nói: “Chúng tôi đă từng là nạn nhân (Higaisha) của chiến tranh, nên nhất quyết không làm kẻ gieo thêm tai họa (Kagaisha) cho dân Việt Nam”. BEHEIREN (Liên Hiệp Quần Chúng cho Hoà B́nh ở Việt Nam) ra đời từ suy nghĩ đó, vào ngày 19-03-1965. Hoạt động của họ nhắm vào tuyên truyền vận động dân chúng Nhật và quốc tế; và chống đối, ngăn trở các hoạt động của quân đội Mỹ, chống đối sự tiếp tay cho Mỹ của chính phủ Nhật, kêu gọi quân nhân Mỹ phản chiến và từ chối đi sang Việt Nam, chống đối các hăng Nhật (ví dụ Mitsubishi) sản xuất quân trang quân dụng cho quân đội Mỹ ở Việt Nam, vv… Ban lănh đạo của BEHEIREN gồm các nhân sĩ nổi tiếng như nhà văn Oda Makoto (đại diện, và là người phát ngôn), triết gia Tsurumi Shunsuke, nhà văn Kaiko Takeshi, luật sư Tsurumi Yoshioka, đạo diễn Miyamoto Amon, một số giáo sư đại học, nhà báo, người trong giới truyền thông, vv… 1964 (ngày 24 tháng 4), Beheiren tổ chức một cuộc biểu t́nh rất lớn ở Tokyo, có đến 70,000 người tham dự, và gia tăng các hoạt động chống chiến tranh Việt Nam. Tại khắp các khuôn viên đại học, sinh viên Nhật phát truyền đơn và trưng bày những h́nh ảnh tàn bạo của quân Mỹ ở Việt Nam... 1967-1968, phong trào Beheiren bùng mạnh khi có các ca sĩ phản chiến ở Mỹ (ví dụ Joan Baez) sang Nhật để hỗ trợ. Bài hát của Bob Dylan sau đây nổi tiếng ở Nhật lúc đó:
How many
seas must a white dove sail … Vài năm sau đó, Beheiren có xuất bản một cuốn sách khổ lớn (A4), rất dày (gần 1,000 trang) ghi chép những sự chính yếu về phong trào Beheiren. Hồi ở Nhật, tôi có cuốn này, chưa kịp đọc nên trước khi rời Nhật đem gửi bưu điện nhờ chuyển đi. Họ làm mất (có đền cho $30 đô la để … an ủi!) Trong các hoạt động của BEHEIREN có “quần chúng vận” (với dân Nhật và quốc tế), có “địch vận” (với quân nhân Mỹ ở Nhật), vv… Họ có “Việt Nam vận”, nghĩa là có tiếp xúc và vận động sinh viên Việt Nam nào đang ở Nhật lúc đó hay không, tôi không biết.
Tôi vẫn hằng muốn rồi có một lúc nào đó có thể trở lại Nhật để, gơ cửa đại, mà t́m gặp và phỏng vấn một số người cựu Beheiren. Nhưng rồi lu bu theo những sự nọ việc kia, măi đến bây giờ vẫn chưa thực hiện được. _______________________________________ Chương Bốn:
Tổ Chức BEHEITO ở Tokyo _______________________________________
BEHEITO là tiếng Nhật rút gọn của một câu dài để dịch tên của “Tổ Chức Người Việt tại Nhật tranh đấu cho Ḥa B́nh và Thống Nhất đất nước”. Biết rơ nhất chuyện của Beheito là người trong Beheito, tôi không ở trong đó nên chỉ quan sát được từ bên ngoài mà thôi. Theo anh Huỳnh Trí Chánh, một trong những người thành lập ra Beheito, diễn tiến của Beheito ở Tokyo là như sau: (Tài liệu: http://quehuongonline.vn, “Tṛ chuyện tháng 4 với ông Huỳnh Trí Chánh”, đăng ngày 28-04-2015). Lưu ư: Trừ những giải thích thấy trong ngoặc [...], tất cả đều là nguyên văn trong tài liệu vừa kể. (BẮT ĐẦU TRÍCH): · 1967.05: Một nhóm sinh viên Việt Nam tại Nhật, gồm 11 người, học sử [Việt Nam] với nhau, bắt đầu [học] từ năm 1930 [trở đi]. [Kế hoạch của] nhóm 11 người này đưa người [của Nhóm] ra ứng cử Ban Chấp Hành của Tổng Hội Sinh Viên Việt Nam tại Nhật. · 1963: [Trong nước], chính phủ Ngô Đ́nh Diệm đàn áp khốc liệt các phong trào sinh viên. · 1969.06, ngày 9 &10: Nhóm 11 người này [cùng với 1 số khác, tổng cộng là 26 người] chiếm [sân trước của] Sứ Quán VNCH tại Tokyo, đốt h́nh nộm của Nixon [tổng thống Mỹ] và Nguyễn Văn Thiệu; đồng thời đốt hết toàn bộ Passport cá nhân [Sổ Thông Hành]; và đưa ra chủ trương: 1. Việt Nam là một nước thống nhất. 2. Mỹ phải rút ngay quân đội khỏi Việt Nam. 3. Mỹ phải để [vấn đề] Việt Nam cho người Việt giải quyết. 4. Sớm thành lập Chính Phủ Liên Hiệp Lâm Thời tại miền Nam Việt Nam để tiến tới thống nhất đất nước. · 1969.06.22: Thành lập tổ chức Beheito. · 1970: Ṭa án Sài G̣n xứ mỗi người sáu (6) năm khổ sai cấm cố, và 20 năm mất quyền công dân. Tổ chức Be-Shi-En [nghĩa là Chi Viện Beheito”] giúp đỡ [nên] không ai trong Beheito bị chính phủ Nhật trục xuất. · 1972.08: BEHEIREN tổ chức 50 ngày đêm ngăn chận xe tăng của các căn cứ quân sự Mỹ ở Yokohama, không cho đưa qua Việt Nam. [Thành viên của] Beheito có tham dự. · 1975: Beheito giải tán [một thời gian sau ngày 30-04-1975]. · 2006: Bộ Ngoại Giao [Cộng Hoà Xă Hội Chủ Nghĩa Việt Nam] tặng [Beheito] bằng khen. · 2011: Thủ Tướng [Nguyễn Xuân Phúc] tặng [Beheito] bằng khen. (HẾT TRÍCH)
B́nh Luận: 1. Học sử Việt từ năm 1930 trở đi: Vào năm 1967, nếu mục đích việc học lịch sử VN là t́m hiểu, để có thể cắt nghĩa tại sao xă hội VN ở năm 1967 lại có những điều như nó đang xảy ra (lúc ấy); cũng như tại sao có chiến tranh ở Việt Nam, và vấn đề đang như thế nào ở thời điểm 1967. Nếu xem chiến tranh VN ở thời điểm 1967 là cuộc chiến nối tiếp của việc “chống xâm lăng, cứu nước, giành độc lập” th́ khởi đầu của cuộc chiến là từ khi Pháp vào chiếm VN, không phải “học sử từ 1930 trở đi” mà t́m hiểu được vấn đề. C̣n nếu xem cuộc chiến ở VN có những mục đích tối thượng là a) V́ sự tiến bộ của dân tộc, và b) điều nhắm tới là cuộc sống hạnh phúc của toàn dân, là dựng xây sự hùng cường của dân tộc, th́ để t́m hiểu lại càng phải đi xa về trước năm 1930, để xem các cụ với ư thức hệ Nho Giáo xem các điểm (a và b) ở trên như thế nào; các cụ Phan Bội Châu, Đông Kinh Nghĩa Thục, Phan Chu Trinh, vv… xem vấn đề như thế nào; rồi so sánh xem đảng Cộng Sản VN nh́n vấn đề như thế nào. Việc này, không thể “học lịch sử từ năm 1930 trở đi” mà hiểu được. Học lịch sử VN từ năm 1930 trở đi là chỉ tập trung việc học về sự h́nh thành và quá tŕnh phát triển của các đảng Cộng Sản VN thôi. Không rơ phỏng vấn ở trên có phản ảnh chính xác mục tiêu học của “11 người học lịch sử” không? 2. Chính phủ Ngô Đ́nh Diệm có đàn áp khốc liệt phong trào sinh viên? Sau tháng 11-1963, trong một số báo chí có người cáo buộc chính phủ Ngô Đ́nh Diệm “đàn áp tôn giáo” là điều có nghe, nhưng “đàn áp khốc liệt các phong trào sinh viên” th́ không thấy bằng chứng. Trong thực tế, có vài cá nhân trong “sinh viên học sinh” ở Huế đi theo phong trào của ông Thích Trí Quang, nhưng chẳng có “các phong trào sinh viên học sinh” nào cả trên toàn lănh thổ, kể cả ở Huế, trong năm 1963. Không rơ tại sao năm 1967 “Nhóm Học Sử” mới bắt đầu học, mà anh Chánh lại kể lui về chính phủ Diệm những 4 năm trước đó (1963)? 3. Vấn đề Xử Vắng Mặt Theo thẩm phán Lê Nguyên Phu (tác giả cuốn “Trong Bóng Tối Lịch Sử”, Canada, 2008), khi xử vắng mặt, ṭa án thường đưa ra h́nh phạt nặng nhất để sau đó nếu đương sự ra tŕnh diện hoặc bị bắt th́ phải xử lại để có án thích hợp. Theo chỗ được biết, chỉ có ba người là có án, đó là các anh N.A.T [chủ tịch Beheito], N.H.Q [Hội Trưởng Tổng Hội Sinh Viên lúc đó] và L.V.T. Các người khác không có án. 4. Đốt passports: Theo nguồn tin rất đáng tin cậy của một thành viên Beheito có mặt trong “đêm biểu t́nh chiếm Sứ Quán”, hoàn toàn không có việc “Đốt Passports”. 5. Be-Shi-En: Không rơ Be-Shi-En có phải là một bộ phận của BEHEIREN hay không.
______________________________________________________________ Chương Năm:
SINH VIÊN VIỆT NAM Ở NHẬT & BEHEITO
______________________________________________________________
Nói chung, sinh viên Việt Nam ở Nhật thuở ấy, dù ít nhiều ǵ đó có không thích chính phủ Sài G̣n đi nữa, do xuất thân từ miền Nam nên theo lẽ tự nhiên là ủng hộ tất cả những ǵ thuộc về đất nước VNCH. Rồi dần dần, khi đă ở Nhật được lâu hơn, nhận định về chính phủ VNCH trở nên có phần khách quan hơn (dĩ nhiên cũng tùy theo mức hiểu biết và đánh giá sự việc của từng cá nhân). Năm 1968, với vụ Tổng Tấn Công ngày Tết Mậu Thân, sự khác nhau về quan điểm chính trị của sinh viên trở nên rơ rệt ra. Theo yêu cầu, Tổng Hội Sinh Viên có một buổi thảo luận về việc này, để có thể đưa ra nhận định chung. Bên phản đối vụ Tấn Công chiếm đa số, nhưng rồi thảo luận cũng chỉ là thảo luận, chẳng đi đến điều ǵ cụ thể. Vụ tấn công Mậu Thân này, dù thất bại trên mặt quân sự, lại có hiệu quả trên mặt chính trị: Nó biến ư định muốn rút lui toàn diện của Washington sang hiện thực. Những ǵ xảy ra sau vụ Mậu Thân chỉ là từng bước rút lui của Mỹ được tính toán kỹ để làm sao không “mất mặt đại cường”. (Gịng thời gian:
Sự
diệt
vong của
VNCH bắt
đầu
từ
01-11-1963, tăng tốc
qua vụ
Mậu
Thân 1968,
Sau Mậu Thân 1968 có việc năm 1969, chủ tịch Hồ Chí Minh của Việt Nam Dân Chủ Cộng Ḥa (VNDCCH) qua đời. Thuở ấy chưa có Internet, và những sự việc xảy ra như thấy được ở miền Nam sau tháng 04-1975 là chuyện của măi 6 năm về sau; nên lúc đó h́nh ảnh Hồ Chí Minh vẫn gây được ít nhiều cảm mến trong những sinh viên “trung lập” ở Nhật, và con số những người “thầm lặng” này cũng khá lớn. Tuy nhiên, sau năm 1969, những diễn tiến mới trên thế giới, và t́nh h́nh chiến cuộc ở Việt Nam, đă làm cho không khí sinh hoạt của tập thể sinh viên Việt Nam ở Nhật phức tạp thêm ra. Bước sang 1970, việc Tổng Thống Mỹ Nixon thân thiện với Bắc Kinh cho cả thế giới thấy thời đại Washington muốn bao vây Trung Cộng đă chấm dứt. Vai tṛ “tiền đồn chống Cộng” của VNCH v́ vậy cũng hết theo. Trên cục diện thế giới, do phù thủy Henry Kissinger xóa bàn cờ để chia lại những quân bài lớn cho Do Thái, VNCH đối với nước Mỹ trở nên một cái ǵ họ không thấy cần. Với VNCH, 1970 là năm “chuông gọi hồn ai”. Qua năm 1972, ở Việt Nam lại dồn dập có những vụ Mùa Hè Đổ Lửa, Đại Lộ Kinh Hoàng, Cổ Thành Quảng Trị, vv… Rồi năm 1973, Hiệp Định Paris mở ra con đường an toàn cho quân đội Mỹ rút lui. Qua 1974, Trung Cộng chiếm Hoàng Sa, vv… ḷng người trong nước cũng như ở Nhật bập bềnh sóng vỗ. H́nh như những việc hoạt động sinh viên chẳng c̣n mấy ai quan tâm. Trong nước, các cuộc tấn công lớn trong nước gây thiệt hại nặng nề cho quần chúng, cũng như cuộc đổ quân vào Hạ Lào gặp thảm bại ê chề (do những điệp viên như Phạm Xuân Ẩn báo tin trước chương tŕnh hành quân và vị trí đổ quân), vv… Tất cả những sự kiện này làm nhiều sinh viên ở Nhật lâu nay vốn “trung lập” bỗng trở nên lo âu cho miền Nam và số phận ḿnh. Mặt khác, do VNCH trở nên không c̣n đủ sức để nâng đỡ cho “giá hối đoái đặc biệt” khi chuyển ngân cho du học sinh, nhiều anh chị em sinh viên đang du học tự túc phải vừa học vừa đi làm, nhọc nhằn hơn những ai sang Nhật trong những năm trước đó rất nhiều (nhất là đối với các sinh viên nữ vốn chân yếu tay mềm). Ở Tokyo, gần ga xe lửa Takada-no-baba có một nơi tập trung để mộ tập những ai muốn làm công tính tiền theo từng ngày, một số anh em sinh viên cũng nhờ đó mà đắp đổi được qua ngày (và tự xưng qua nụ cười là ḿnh đang được hưởng “học bổng Takada”). Beheito trong tập thể sinh viên Có thể nói tập thế sinh viên ở Nhật trước năm 1970 tương đối nhỏ, cho nên hầu hết mọi người ở Tokyo, nếu không quen nhau đi nữa cũng đều biết về nhau. Trong vài mức độ khác nhau, nhiều sinh viên đều biết các anh chị trong Beheito (trong đó có vài người thuộc lớp đàn anh đă sống chung cùng một cư xá với tôi khá lâu). Anh Vĩnh Sính có ở trong “nhóm 11 người học sử” hay không, tôi không biết (v́ anh không hề nói), nhưng anh hay mang sách lịch sử về cho tôi mượn. Hồi đó, cả anh lẫn tôi đều quư cuốn “Lịch Sử 80 Năm Chống Pháp” của Trần Huy Liệu. Măi đến rất lâu sau này, tôi mới ngă ngửa ra khi biết là trong đó, ông Liệu đă sáng chế ra một số chiến sĩ anh hùng, nào là “lấy thân chèn pháo” (đại bác), “dùng ngực bít lỗ châu mai”, vv… Trong Beheito có 26 người ở buổi ban đầu. Không bao lâu sau đó có hai người đă rút lui (H.T.B và V.T.T), rồi có hai người di dân qua xứ khác, và một vài năm sau có ít ra là ba người khác ra khỏi. Tuy nhiên khoảng năm 1969, nghe đâu có một người trẻ gia nhập. Thực ra, thuở đó, nét nh́n về vấn đề Việt Nam của tôi cũng đă có nhiều điều khá gần với quan điểm của của các anh chị trong Beheito, đó là: 1. Xem thường đám lănh đạo các chính phủ miền Nam: Thiệu Kỳ Khiêm Đính Khánh Đôn, Dương Văn Minh, vv… 2. Ngưỡng mộ Hà Nội (do hồi đó không biết sự thật). 3. Do thiếu thông tin, nên tôi ngỡ Mặt Trận Giải Phóng Miền Nam là tổ chức tự phát, độc lập, không biết là do Trung Ương Cục Miền Nam điều khiển. 4. Tôi cho rằng dùng vũ lực chống vũ lực là cần thiết, là tiếp nối những ǵ của các cụ Cần Vương, Phan Bội Châu, vv… Hồi đó tôi chưa biết ǵ về chủ trương của cụ Phan Chu Trinh, về những suy nghĩ của lớp tiền phong như Trương Vĩnh Kư, Phạm Quỳnh, Nguyễn Văn Vĩnh, vv… Cũng đă không hề biết đến những ǵ ông Ngô Đ́nh Nhu viết trong “Chính Đề Việt Nam”. 5. Về các đảng phái chính trị ở VNCH, không tâm phục đảng phái nào cả. Chúng tôi ở Nhật nên học theo suy nghĩ của người Nhật (tuy cũng rất gần với Việt Nam ḿnh): Trọng tinh thần sư huynh, sư đệ, khóa đàn anh (sempai), khóa đàn em (kohai). Trong Beheito, tôi quen khá gần với ba anh sempai, do cùng ở chung cư xá. Nhưng ba anh chỉ chơi với tôi theo t́nh bè bạn, không ai nói ǵ về Beheito, không hề rủ rê tôi “nên đi chung” với các anh. Tôi cũng không hề mở miệng “thắc mắc nọ kia” với các anh. Nhưng tôi nghĩ: Nếu các anh thực sự thấy “trong tim bừng nắng hạ”, sao các anh không làm việc “thuyết pháp” đối với những kẻ “ngoại đạo”? Phần tôi, tôi cũng thấy không vội ǵ phải lật đật khi ḿnh chưa hiểu ǵ hết. Nếu anh chị em Beheito hồi đó chỉ chống Mỹ th́ tôi hiểu được. Nhưng đ̣i “Sớm thành lập Chính Phủ Liên Hiệp Lâm Thời ở miền Nam để tiến tới thống nhất” th́ đó là ư tưởng tự phát, độc lập, hay không phải độc lập? Ở đây không nói tới BEHEIREN. Nếu Beheito có liên quan với Beheiren, th́ trong một mức độ nào đó, cũng có thể hiểu được. Vậy, khi đi biểu t́nh rồi sau đó thành lập Beheito, “Nhóm 11 Người Học Sử” đă có những động cơ và suy nghĩ như thế nào? Tôi cũng có nghĩ, nếu tiền đề của mọi sự là tốt, th́ sớm muộn ǵ trăm sông, tuy không chảy chung gịng, nhưng rồi cũng sẽ đi về biển cả. Để thêm kiến thức về Việt Nam, tôi bắt đầu t́m học về sử Việt, bắt đầu từ thời quân Pháp bắt đầu ḍm ngó nước ta... Nhưng giữa hai gịng nước, Beheito và tôi, “Hội Trùng Dương” không hề đến, v́ tôi vẫn thấy trước sau tôi không có ư định gia nhập Beheito (mà có lẽ phía ngược lại, anh chị em trong Beheito cũng nghĩ như tôi). Từ khi thành lập đến khi giải tán, Beheito có khoảng sáu (6) năm sinh hoạt. Thuở đó, Internet chưa có, nên cũng khó khăn khi muốn t́m biết sự thực về cuộc chiến Việt Nam, cũng như chính trị Việt Nam. Cứ thử hỏi, nếu thời đó đă như bây giờ, hầu như ai cũng đọc được những tác phẩm của Nguyễn Minh Cần, Vũ Thư Hiên, Bùi Ngọc Tấn, Trần Đĩnh, Dương Thu Hương, cũng như Hồi Kư của các cố vấn Trung Cộng, sách của Trần Dân Tiên, T. Lan; hay nghiên cứu của Vũ Ngự Chiêu (“Chuyến Đi Cầu Viện 1950”, “Một Ngôi Trường Khác cho Nguyễn Tất Thành”), vv… th́ không biết t́nh h́nh trong tập thể sinh viên ở Nhật đă như thế nào? Qua các sinh hoạt xă hội của Hội Sinh Viên, như cứu trợ nạn nhân chiến tranh hay băo lụt ở Việt Nam, hay giải quyết xung đột với sinh viên Indonesia tại cư xá Kokusai, vv…; tôi biết được trong các anh lớn tuổi của Beheito, có vài người rất có khả năng. C̣n xấu hay tốt là căn tính riêng của từng cá nhân, ai xấu hay tốt th́ không phải v́ gia nhập vào Beheito mà bỗng trở thành tốt hay xấu. Với vài anh em đă rời Beheito, tôi có hỏi chuyện để t́m hiểu. Có người nói ra, người bảo là không muốn nói. Tôi cũng có đề nghị với hai anh em ở trong Beheito từ đầu đến cuối, nên viết lại ǵ đó để mọi người cùng biết, nhưng cả hai đều nhẹ nhàng từ chối. * Ở trên, tôi có nêu 4-5 điểm làm tôi thấy suy nghĩ của ḿnh hồi đó khá gần với anh chị em trong Beheito, vậy có cái ǵ là “chưa gần”? Thực ra, thuở ấy tôi c̣n trẻ nên những ư nghĩ về Ḥa B́nh và Thống Nhất (cho Việt Nam) không được rộng răi lắm. Bây giờ, tôi nhận ra được thêm: 1. Vấn đề Thống Nhất Đất Nước luôn luôn là ước muốn của toàn dân. Nhưng “Thống Nhất như thế nào” mới là điều quan trọng. 2. Khi nói Ḥa B́nh và Thống Nhất đất nước, có lẽ ư nghĩa của Ḥa B́nh trong câu đó là “cho thời chiến tranh”, với quân Mỹ rút khỏi Việt Nam, để vấn đề Việt Nam cho người Việt giải quyết. Điều này trong các yêu cầu của thành viên Beheito thuở đó là như thế, và hồi đó tôi cũng hiểu như thế. Nhưng ở thời điểm hôm nay, do mỗi ngày có nghĩ thêm một chút để hoàn chỉnh nét nh́n của ḿnh, tôi nghĩ rộng hơn về nội dung của hai chữ Ḥa B́nh. Một cuộc sống Ḥa B́nh là ǵ? Là một cuộc sống yên lành, có ấm no tối thiểu, con người có thấy được cuộc đời ḿnh đang sống là một cuộc đời thực sự đáng sống, trong đó: a) Sự an toàn và quyền lợi chính đáng của ḿnh được pháp luật bảo vệ. b) Được an tâm rằng, với sự đóng góp của ḿnh cho xă hội (ví dụ đóng thuế), xă hội sẽ có bổn phận giúp đỡ cho ḿnh khi ốm đau, già yếu, khi c̣n cái ḿnh cần học hành. c) Có niềm tin vào ngày mai, vào tương lai của xă hội. Mỗi ngày không phải lo âu về những bất an xảy đến cho ḿnh, và cho xă hội. Nói rộng ra, Ḥa B́nh cho đất nước phải bao gồm Hoà B́nh cho cuộc sống của toàn dân. Nghĩa là mọi người dân thực sự thấy được: a) Người người đang có hạnh phúc, thấy cuộc đời đáng sống. b) Xă hội có sự phát triển thực sự, không phải chỉ hào nhoáng bên ngoài. c) Có sự tiến bộ của dân tộc, so với chính ḿnh và thế giới. d) Có niềm hănh diện của dân tộc. 30 tháng 04-1975 Rồi ngày 30-04-1975 đến. Với sự kiện này, cũng phải nói là lúc để Beheito gặp thời “ngư long biến hóa”. Beheito đóng vai “Ủy Ban Quân Quản”, đứng ra tổ chức Ban Chấp Hành của “Tổng Hội Sinh Viên Việt Nam tại Nhật”. Mọi sinh hoạt nhóm, vốn xưa nay độc lập, đều sát nhập vào Tổng Hội, hoặc tự giải tán. Cũng có khá nhiều sinh viên đến tham dự sinh hoạt của Tổng Hội. Không nói ra, nhưng ai cũng muốn t́m hiểu dăm bảy điều về một xă hội “mới” bên quê nhà. Có lẽ, thuở đó, người nào cũng nghĩ, đất nước ḿnh vẫn là đất nước, nào có ai muốn “đánh đổi quê hương lấy cuộc lưu đày”? Tuy nhiên cũng có khoảng hơn phân nửa số sinh viên không t́m đến Tổng Hội. Nhưng họ hoang mang, bảo nhau nên mau đi sang nước thứ ba, v́ “Xưa, chính phủ Nhật trục xuất cụ Phan Bội Châu và sinh viên Đông Du, biết đâu nay họ lại cũng sẽ làm như thế”? H́nh như trong thời gian này đă có tổ chức “Người Việt Tự Do”. Từ ngày có Tổng Hội th́ hội họp cứ xảy ra liên miên, hầu như cuối tuần nào cũng có. Nhưng họp th́ chỉ để mà họp, chẳng có ǵ đáng kể, mất th́ giờ không thể tả. Trong đời người, tiền bạc hay của cải nếu mất đi c̣n có thể gầy dựng lại được. Nhưng th́ giờ mà mất đi th́ chẳng bao giờ! Trong những lần hội họp, thỉnh thoảng cũng nghe truyền “đạo pháp”; rằng “Yêu nước là yêu Xă Hội Chủ Nghĩa”, và “trong 10 năm nữa, mỗi gia đ́nh Việt Nam sẽ có tủ lạnh, máy giặt”, vv… Sau bao nhiêu lần hội với họp liên miên, tự nhiên tôi thấy sao ḷng ḿnh ngày càng lạnh,
Tôi sợ
chiều
thu nắng
phớt
mờ Dù sao th́ tập thể sinh viên ở Nhật cũng chỉ là một mô h́nh thu nhỏ của xă hội Việt Nam, những ǵ xảy ra ở miền Nam sau 04-1975 th́ cũng hiện ra dưới h́nh thức này hay h́nh thức khác tương tự như thế ở Tokyo thôi. Nhật Bản là xứ dân chủ nên t́nh h́nh của sinh viên ở Nhật không thể giống hệt như ở Việt Nam được. Tuy nhiên, xă hội Việt Nam vốn đă là môi trường dễ dàng cho bạo lực. Hăy xem những ǵ ông Trần Văn Giàu làm trong năm 1945 ở Nam Bộ th́ cũng hiểu được. Ngoài ra, bạo lực bắt đầu từ năm 1945, thấy qua được những việc đối xử với các nhân vật như Phạm Quỳnh, Bùi Quang Chiêu, Huỳnh Phú Sổ, vv… và sau đó là với các ông Ngô Tất Tố, Thiều Chửu … rồi đến luật sư Nguyễn Mạnh Tường, triết gia Trần Đức Thảo, cụ Phan Khôi, và nhóm Nhân Văn Giai Phẩm … Vấn đề là thời đó xa xưa quá, các sinh viên du học Nhật phần lớn là chưa sinh ra, ai lớn hơn th́ cũng chưa đi học tiểu học, làm sao biết được việc cũ? Trong Beheito th́ cũng vậy thôi, mấy ai biết đến chuyện xưa? Hay là đại đa số người Việt chúng ta, do đâu không rơ, có vẻ ai cũng ít nhiều ǵ đó mang bệnh Trắng Đen? Nghĩa là, cứ nghĩ nếu không là đen th́ nhất định phải trắng, không có trường hợp khác. Cụ thể là đối với đám Khiêm Minh Đôn Kỳ Thiệu th́ “phía bên kia” phải là trắng; trên bùn đen th́ phải là những đóa sen thơm ngát, đang “hóa vàng nhân phẩm lương tâm”!? Tôi cũng nghĩ điều sau đây là đúng: Hầu hết anh chị em chúng ta, sinh viên Việt Nam tại Nhật lúc đó, kể cả người gia nhập Beheito; chẳng có ai biết mô tê ǵ về chủ nghĩa Cộng Sản (hay Chủ Nghĩa Xă Hội); và hẳn cũng không có ai “mê mệt” ǵ theo chủ nghĩa này (biết ǵ mà mê?). Chỉ có sự cực đoan nhiều hay ít trong tính khí mỗi cá nhân, nghĩa là: 1. Không thấy ra những điều tệ hại, sự nghèo đói, bất công, trong xă hội Việt Nam là do dân trí thấp, ư khí ươn hèn, và cuộc sống quá lầm than… nhưng lại đẩy hết mọi sự cho bọn thực dân, cứ nghĩ giá không có chúng th́ ta đă có “thiên đàng hạ giới”; và 2. Cũng không hiểu ra rằng chủ thuyết Cộng Sản chẳng phải là liều thuốc để chữa chậm tiến, nghèo đói, ươn hèn. Thực ra, nếu nghĩ cho kỹ, dù trên quốc tế hay chỉ trong phạm vi một quốc gia (ví dụ Việt Nam), chủ nghĩa Cộng Sản (hay c̣n gọi là chủ nghĩa Xă Hội) cũng chỉ là phương tiện để làm chính trị, không phải mục tiêu. Đó là một thứ bong bóng bay, hay cầu vồng, ảo ảnh:
“Ta v́ ta
30 triệu
người
“Răng không cô gái bên sông
(Tố Hữu khẳng định với 1 cô gái bán thân)
“Ta ước
ngày mai hết
đói nghèo (Xuân Thủy) Xưa, ông Leo Tolstoy có bảo: “Đừng nói với tôi về tôn giáo. Hăy để tôi thấy tôn giáo trong hành động của bạn”. Dù là tôn giáo hay chính trị, hay ngay cả trong giao tế đời thường với nhau, khi lời nói và việc làm không đi đôi với nhau th́ chẳng có giá trị ǵ. Tôi không cho rằng cuộc chiến ở Việt Nam là cuộc chiến ư thức hệ. * Từ năm 1976 (hay cứ kể là từ khoảng 1979-1980 trở đi), các thành viên của Beheito th́, một số mai danh ẩn tích, một số nhảy vào con đường kinh doanh với Việt Nam. Trong số “thương nhân” mới này, cũng có người chỉ lặng lẽ làm ăn, cũng có người dùng tên Beheito làm bàn đạp cho các thương vụ, hoặc ra ứng cử chức hội viên nọ kia trong nước. Nhưng với một số anh em cựu thành viên của Beheito đang “mai danh ẩn tích”, tôi thấy ḿnh hiểu họ và có cảm t́nh với cá nhân họ. Dù sao th́ những người này cũng đă mang nhiều thao thức từ lúc c̣n trẻ, và như vậy vẫn hơn những người Việt trước sau chỉ chọn lựa làm “những kẻ đứng bên lề” (giống như những người Việt ngày xưa kéo nhau ra “xem” quân Pháp đánh nhau với quân của tướng Nguyễn Tri Phương). Và điều này nằm ở tư cách của cá nhân, không phải v́ có gia nhập vào một tổ chức nào đó mà trở nên tốt hơn hoặc xấu đi. * Nếu ai hỏi người Việt có ưu điểm ǵ, tôi có thể trả lời là “không bỏ cuộc”. Nói cách khác, cái ǵ mà ḷng ḿnh đă ôm ấp, th́ ôm ấp suốt cả đời người. Như cụ Huỳnh Mẫn Đạt, biết sức già của ḿnh không thể c̣n làm ǵ được, nhưng không bỏ chí khí và hoài vọng:
Tuy rằng
muôn cẩu
có ân ba Hay một cụ Phan Văn Trị, trăn trở và mong mỏi suốt cả đời người:
Xe ngựa
rộn
ràng, xe ngựa
khách
Thế
sự
bằng
xăng cờ
túng nước Hiểu theo tinh thần đó, trong các sinh viên Việt Nam du học ở Nhật, tôi cho rằng vài cựu thành viên Beheito sau đây là những người “không bỏ cuộc”: Anh Vĩnh Sính nghiên cứu và nói rơ ra những ǵ về Phan Bội Châu, về tư tưởng Phan Chu Trinh; anh bày tỏ sự tiếc nuối rằng xă hội Việt Nam đă không thu nạp được ‘con rồng’ Chu Thuấn Thủy. Anh c̣n giới thiệu với người Việt về văn hóa Nhật, về bang giao Nhật-Việt, về tư tưởng của Tokutomi Soho, vv... Anh đă đóng góp cho sự mở mang dân trí của người Việt, cho đến khi lực tận hơi tàn, không hề mơ “đai vàng áo tía” cho ḿnh. Một anh khác, không tiện nêu tên v́ anh đang c̣n tiếp tục con đường cống hiến của ḿnh. Anh giới thiệu cho người Việt biết về văn hóa, tư tưởng, văn chương Nhật Bản. Đây cũng là một sự t́m ṭi nghiên cứu suốt cả đời người, không ngừng nghỉ, chỉ để mở mang dân trí của người ḿnh. Người thứ ba, cũng không tiện nhắc tên. Anh vượt qua bao nhiêu chướng ngại, để ra sức đào tạo những thế hệ trẻ có được nhiều tri thức hơn, tự tin hơn hơn, và biết sống nên người hơn. Cũng là cống hiến của cả một đời người cho tương lai của các thế hệ đi sau, mà không bao giờ t́m kiếm cho ḿnh ánh vinh quang. Lẽ ra nên thêm một người nữa, nhưng tôi không biết rơ về bạn ấy nên không thể nói về những điều ḿnh không biết. Chỉ thấy được, từ xa, là sau khi Beheito giải tán, bạn ấy đă tiếp tục việc “đi t́m”. Có vẻ là bạn ấy đă không dùng “thành tích cũ” để ra làm quan, cũng không kêu gọi ai hăy làm “Việt Kiều Yêu Nước”. Chỉ chừng đó thôi, nếu quan sát từ xa của tôi là đúng, th́ đă quư giá lắm rồi. “V́ đâu tớ phải viếng mồ ông”? ___________________________________
___________________________________
Sáu ải tang thương, mặt đổi dời… (Nguyễn Đ́nh Chiểu)
Khi viết những gịng chữ này, tôi nghĩ nhiều đến tất cả bạn bè quen biết thời ở Nhật. Mọi người, là bạn hay chỉ quen biết nhau qua sinh hoạt chung, đều là một phần của tuổi thanh xuân tôi; cũng như, có lẽ, h́nh ảnh tôi cũng có hiện diện trong quăng đời thanh xuân của các bạn. Tôi viết để chia sẻ cảm nghĩ của ḿnh, không phải để nói về Beheito. Beheito cũng chỉ là một phần nào đó hiện diện trong thời chúng ta ở Nhật. Tôi có viết về nhiều khía cạnh của xă hội Nhật, điều nhỏ chuyện to, nhưng đây là lần đầu tôi viết về cuộc sống của chúng ḿnh với nhau: Những sinh viên Việt Nam đă từng sinh hoạt với nhau khi ở Nhật. Thuở đó, hầu hết chúng ta đều trẻ, c̣n trong lứa tuổi 20, vậy mà chẳng biết sự sung sướng và lo âu, bên nào ít, bên nào nhiều! Chọn lựa đi du học Nhật lúc đó hẳn cũng đă là một khó khăn cho nhiều người trong chúng ta, nhất là đối với những ai theo đuổi ngành Khoa Học Xă Hội. Ngoài ra, lúc c̣n ở trong nước, đa số chúng ta có sẵn vốn liếng về tiếng Anh, tiếng Pháp; nhưng bước chân qua Nhật, chúng ta đều phải bắt đầu lại từ con số không to tướng! Nước Nhật bắt đầu cường thịnh là ngay cả thời trước Minh Trị Duy Tân, không phải sau năm 1945 bỗng tự nhiên vươn vai lên trở thành cường quốc kinh tế. Họ đă tự chế được máy bay và hàng không mẫu hạm để dùng trong Thế Chiến. Rồi họ mạnh lên thêm nhờ Washington muốn phục hồi nước họ để Nhật Bản không đi theo chủ nghĩa Cộng Sản, đồng thời có thể trở nên một cộng sự đắc lực trong kế hoạch kinh tế toàn cầu sau 1945. Chúng ta đến Nhật, mang ảo tưởng rằng, nếu học được cái hay của người Nhật th́ sẽ áp dụng được khi về Việt Nam để phát triển quê hương. Chúng ta không hề nghĩ rằng kỹ thuật cũng cần có môi trường để ứng dụng, nẩy nở; và xă hội cũng cần có một tŕnh độ nào đó để hấp thụ. Thời gian du học ở Nhật, việc nằm gai nếm mật cũng nhiều. Các bạn nào đi du học ở Âu Châu hay Bắc Mỹ, thời gian học tập chắc chắn không kéo dài đến như chúng ta. Về suy nghĩ chính trị, thực ra hồi đó chúng ta không biết được nước ta (cả nước) không hề có độc lập thực sự kể từ năm 1885 trở về sau. Tất cả chủ nghĩa đều chỉ là chiêu bài, để làm những việc chỉ gây đau thương cho dân chúng. Sau cuộc chiến dai dẳng, dân tộc ta là kẻ chiến bại. Chúng ta tự làm khổ nhau, làm nghèo thêm quê hương, để cho các nước lân bang nhờ chiến tranh Việt Nam mà hoá hổ, hóa rồng. Ngày nay, dân ta ngưỡng mộ họ, mà họ th́ nh́n người Việt chúng ta, có cảm thông đi chăng nữa th́ cũng chỉ là trong thâm tâm của dăm ba người tử tế. Chúng ta (cựu sinh viên Việt Nam ở Nhật trước 1975) có luyến tiếc ǵ không? Tôi nghĩ các bạn cũng như tôi, không luyến tiếc, nhưng không khỏi cảm thấy ngậm ngùi. Tuổi hoa niên của một đời người là thời quư giá nhất, nhưng rất nhiều anh chị em trong chúng ta đă cống hiến nhiệt t́nh cho lư tưởng trong một sự vô minh mà không hề biết. Đến khi chúng ta bắt đầu dừng lại để thực sự bước vào đời, sự nghiệp đă chậm hơn các bạn đồng lứa đến 10 năm là ít. Mà kiếp người th́ vốn ngắn, “60 năm cuộc đời”, nào có bao nhiêu! Nhưng khi đă muốn theo lương tâm th́ con đường đi chẳng bao giờ bằng phẳng, luật đời là thế! Trong cuốn “the New Class” (Giai Cấp Mới), ông Donovan Djilas (từng là Phó Tổng Bí Thư đảng Cộng Sản Nam Tư) có viết: “Khoảng 20 tuổi mà bạn không nghe theo lư tưởng Cộng Sản, bạn là kẻ không tim. Nhưng trên 40 tuổi, bạn không nhận ra bản chất của chủ nghĩa Cộng Sản, bạn không có cái đầu”. Chúng ḿnh, không ai “say mê” theo chủ nghĩa Cộng Sản (nào biết ǵ mà mê?) Tất cả chỉ là do thương nước, và v́ không thấy được những ǵ lờ mờ trong sương khói nên có khi đă tự tưởng tượng để “ôm ấp mộng vàng”! Tôi không luyến tiếc, nhưng thấy ngậm ngùi v́ số thời gian đă bỏ công ṃ mẫm. Tất cả chỉ là do thiếu thông tin cần thiết, v́ thế mà cũng đă có lúc:
Ngó xa em
ngỡ
bí Tây
(Viết
rải
rác trong 6 tuần Văn Lang
|