|
|
Nhớ Lại những ngày Tết ở Tokyo
Văn Lang Tôn-thất Phương Năm nay, đón Tết một ḿnh ở nhà, tự nhiên thấy sao có cảm giác giống những ngày Tết năm xưa khi c̣n ở Nhật. Với tôi, Tết có vui chăng chỉ là ở cái “không khí Tết” chung quanh ḿnh, chứ không phải v́ đó là “ngày Tết”. Người Tây phương và người Nhật ăn Tết Dương Lịch nên ḿnh cũng vui theo cái không khí Tết của nơi ḿnh ở, c̣n “Tết ta” th́ như không có, v́ chung quanh ḿnh thiên hạ vẫn sinh hoạt như mọi ngày b́nh thường khác. Nhật Bản là xứ Á Đông, cho nên cái Tết của họ cũng có nét giống Tết Việt Nam, giống khá nhiều thứ nên dù không phải người Nhật ḿnh cũng có cảm giác đang ở trong dịp Tết. Thứ nhất là tiếng chuông chùa. Vào giờ Giao Thừa, kênh TV chiếu cảnh đánh chuông, nghe được tiếng chuông ngân nga vang vọng từ nhiều nhiều vùng miền khác nhau trên đất Nhật, làm ḷng ḿnh dâng lên t́nh cảm hoài hương, “thiên niên cố quốc oai linh tại”, dù rằng quê hương xa trăm dặm, “ngó về quê mẹ, núi lộng đèo cao”… Thứ đến là việc về quê. Đa số người Nhật thích về quê ăn Tết với cha mẹ. Hồi đó tôi c̣n sống trong cư xá đại học, tới mùa Tết, cả một học xá vốn nhộn nhịp bỗng trở nên vắng hoe. Có một năm nọ, một anh bạn Nhật tốt bụng, Kawamata, nói: “Tết này tôi về nhà, nếu bạn tiện, hay là về ăn Tết với gia đ́nh tôi”? Nghĩ rằng ba ngày Tết là lúc gia đ́nh người ta sum họp vui vẻ với nhau, bây giờ để họ cưu mang một khách lạ th́ phiền cho gia chủ quá, nên tôi từ chối. Ḷng vẫn cảm ơn hảo ư của anh bạn, cho tới bây giờ. Người Nhật cũng dọn dẹp nhà cửa để đón Tết, tuy cũng có nhiều người bận rộn nên bỏ qua. Nhưng với những ai có sửa soạn th́ nh́n vào cổng ra vào nhà họ thấy rất tươm tất. Thường họ chưng mấy ống tre xanh và một nhánh lá thông (hay tùng) c̣n tươi, biểu hiện cho sự thịnh vượng. Những thứ này đều có bán, làm sẵn, nhưng nh́n vào những chưng bày trước cổng cũng thấy được thực lực tài chính của chủ nhà. Tết cũng là dịp để đi lễ (đúng ra là đi chơi) ở đền Minh Trị. Hồi mới đến Nhật, năm nào chúng tôi cũng đi đến đền này vào lúc Giao Thừa. Đêm mùa Đông ở Tokyo lạnh cóng, ai cũng co ro, nhưng hồi đó tuổi c̣n 18 hai mươi, sá ǵ sương gió? Trên đường vào chính điện, người ta đốt sẵn những đống lửa lớn cho khách thập phương sưởi ấm, thấy vui khi đứng hơ tay bên ánh lửa, nh́n nó khi th́ bùng lớn, khi chập chờn. Đến được chính điện th́ cũng mất khá th́ giờ v́ số người đi lễ quá đông. Đa số th́ chỉ cúi đầu, vỗ tay mấy cái rồi lui ra, nhưng cũng có nhiều người xin xăm. Đó là những “lời tiên tri” có in sẵn trên một tấm giấy nhỏ, nên khi đọc xong, người ta xếp lại và cột vào những cành cây quanh đền, trông giống như những đàn bướm trắng... Đi ban đêm để có được không khí lễ lạc lúc Giao Thừa th́ cũng hay, nhưng không vui bằng đi đền Minh Trị vào những ngày sau Mồng Một. Đó là những ngày hầu như để cho nam thanh nữ tú t́m nhau. Đa số các cô đến đó thường mặc áo Kimono, trông rất đẹp. Mùa Đông, hoa không nở, nhưng màu sắc của những chiếc Kimono và của những cành trâm trên tóc của giai nhân đúng là hoa xuân của những con người c̣n son trẻ:
Màu hoa
in dáng trời (Nhạc Hoàng Nguyên) Kể lại những chuyện này, vẫn nhớ nụ cười và ánh mắt hóm hỉnh của cô bạn học người Philippines: “How about your girl watching?” (dịch nôm na: Hôm qua đi có gặp được cô nào đẹp không?) Sau này, không c̣n ở Nhật, mấy ông bạn thiên lôi của tôi hỏi nửa đùa nửa thật: Người ta bảo, “ai lên xứ Hoa Đào, đừng quên đem về một cành hoa”. Sao ba mày lại xách xe không chạy ḷng dẓng như thế? Tôi bảo có nghe ông nhạc sĩ dặn câu đó, nhưng chắc tôi quên... hoặc là lúc đó “gặp thời thế, thế thời phải thế”. “Tài tử giai nhân tế ngộ nan”, chẳng phải vậy sao? Tết ở Nhật th́ ngày Mồng Hai thường là ngày học tṛ đến chào thầy. Thời tôi c̣n ở đó, cách tổ chức trong đại học Nhật là từ năm thứ ba trở lên (cho đến khoá PhD) thường một giáo sư có một nhóm học sinh do ḿnh hướng dẫn. Nhóm này ở trong Seminar của giáo sư chỉ đạo (tiếng Nhật gọi là Zémi, tiếng tắt của chữ Seminar nhưng ư nghĩa khác khác một chút). Tới nhà thầy th́ thường được ăn ngon, có khi là các món sushi làm đặc biệt, có khi là Osechi, nôm na gọi là “món ăn Tết” của Nhật. Những thứ này đều có bán sẵn, thượng vàng hạ cám, nhưng đều rất ngon (tả ra th́ dài gịng, có thể xem trên Google với từ khoá “Osechi” của Nhật). So với Tết Việt Nam th́ – trong trí nhớ của tôi – khách đến thăm thường được đăi mứt. Nhà nào phong lưu th́ mứt bánh được dọn riêng cho từng người (hay gia đ́nh), nhà nào muốn cho tiện th́ mua sẵn một hộp mứt lớn, khách nào đến đều “mang vào mang ra cũng thằng cha khi năy”, làm những khách đến sau thường không có nhiều chọn lựa. Ở Nhật th́ khác, khi bạn được xem là khách, họ quư trọng bạn nên đồ ăn thức uống được dọn ra đàng hoàng (kẻo thất lễ). Gia chủ và khách thường cùng ăn cùng uống với nhau, không có cảnh đem nước mời khách c̣n gia chủ th́ không có ǵ, chỉ ngồi tiếp khách với hai bàn tay trắng “không vướng trần ai”. Xă hội Nhật là một xă hội có tương quan theo chiều dọc (Tateshakai). Trước ngày Tết, nếu thầy tṛ dẫn nhau đi ăn tiệc Tất Niên (Bonenkai), thường là “tăng-1” th́ ông thầy trả tiền, qua “tăng-2” th́ thầy trả một nửa, các sempai (sẽ nói sau) chung nhau trả một nửa. Ít khi có “tăng- 3” v́ khuya lắm rồi, mọi người phải đi về, và ai cũng đă ngà ngà say. Nhưng nếu có “tới bến” qua “tăng-3” th́ đám học tṛ chung nhau trang trải chi phí. Sempai (tiền bối, dịch là “người khoá đàn anh”) và Kohai (hậu bối, “khoá đàn em”) là quan hệ trong tất cả mọi sinh hoạt của Nhật. Nó như một thứ “quân giai” về mặt xă hội, và mọi người đều chấp nhận. Sempai được các kohai tôn kính, và thường họ cũng tỏ ra ḿnh xứng đáng. Ngược lại các sempai bảo vệ và nâng đỡ đàn em. Hồi c̣n ở Nhật, hầu như tất cả chúng tôi, sinh viên Việt Nam tại Nhật, đều đối xử với nhau tên tinh thần Sempai-Kohai. Bây giờ, tuy tung cánh xa mỗi đứa một phương trời nhưng tinh thần này giữa nhau vẫn bền chặt, đó là do những năm tháng học hành và sinh sống trên xứ Nhật. Một lần nọ, có buổi tiệc Tất Niên chung của các sinh viên trong bốn Zémi của hai giáo sư khác nhau, đông đến 50-60 người. Trên bàn tiệc, anh Zemi-kan ( trưởng Seminar, một loại tương tự như lớp trưởng ở Việt Nam) năm học của tôi dẫn một sempai (thuộc nhóm khác) đi giới thiệu cho từng người. Đến phiên tôi, nghe nói là người Việt, anh ấy nh́n tôi, lặng người một lúc, ánh mắt thật xót xa, v́ thuở ấy đối với cả thế giới Việt Nam là một xă hội sống trong lửa đạn. Đến lúc bước sang người ngồi bên cạnh để được giới thiệu, anh sempai quay lại bảo: “Ráng! Cố gắng nhé!” Hôm đó, v́ không uống được nhiều rượu nên khi đă ngà ngà, tôi rót nước trà vào trong b́nh rượu sake rỗng và cầm lên uống măi. Hồi lâu sau, anh sempai đó bước đến ngồi bên cạnh tôi, hỏi nhỏ: “Kimi (chú mày), ngồi bên kia mà cứ thấy kimi tu ừng ực chai này qua chai khác. Có sao không mà uống chi dữ vậy”? Tôi không tiện giải thích đó chỉ là nước trà, nhưng thấy cảm kích lắm, cả hai chỉ mới gặp nhau lần đầu. Bây giờ nhớ lại, tự hỏi không biết hôm đó anh sempai ấy về nhà có kể cho bạn bè nghe “mới gặp một thằng Việt Nam, coi bộ trói gà không chặt mà nó uống rượu cứ t́ t́ chai này qua chai khác”, hay không? Kỷ niệm về những ngày Tết ở Nhật, đối với tôi, đa số là những ǵ trong những tháng ngày c̣n đi học, trong đó có sự hiện diện của thầy và bạn, những người tôi quư mến. Chữ nghĩa học ở Nhật, tôi quên hết, chỉ nhớ những cảm t́nh ḿnh có được khi ở trên đất Nhật. Trong một lần nào đó, vị giáo sư hướng dẫn của tôi có nói: “Người khác làm ǵ cho ta, đó là do ḷng tốt của họ. Họ không đ̣i hỏi ta cái ǵ cả. Học bổng này nọ cũng thế, có ai đ̣i hỏi ǵ đâu. Nhưng cái nợ trên vai là món nợ của ta đối với xă hội. Đây là món nợ tinh thần”. Tôi không phải rất nồng nhiệt với chuyện “hay mang hay gánh”, nhưng biết ḿnh có nợ với xă hội, những món nợ ân t́nh.
TTP (30-12-2021)
|