Người Đi Bên Ấy (Sao Mà Lạnh)
 

Văn Lang Tôn-thất Phương


 

Nghe tin thi sĩ Cung Trầm Tưởng ra đi, thế là chỉ trong một khoảng thời gian ngắn, những ngôi sao trụ cột của nền thơ nhạc miền Nam ngày xưa dần dần biến mất. Mới ngày nào đó thôi, Lam Phương, rồi Du Tử Lê, rồi Cung Tiến, vv... toàn là những ngôi sao lớn, lần lượt biến vào khung trời xa, xa thẳm. 

Buồn, v́ nghĩ đến sự mất mát của xă hội Việt. V́ thế hệ của lớp người này qua đi nhưng không có ǵ để thay thế, để nối tiếp..., không thể được như thế;  nên nền thơ ca, văn chương, văn nghệ của đất nước sẽ bắt buộc phải ṃ mẫm rất lâu, mà không biết sẽ có thể đẹp và huy hoàng như thời đă qua hay không, dù là tương đối. 

Trong xă hội nào cũng vậy, phải có tính kế thừa. Tại sao lúc trước đă có một thời huy hoàng với nhiều tài năng Việt mọc lên như nấm: Phạm Duy, Trịnh Công Sơn, Phạm Đ́nh Chương, Hoàng Trọng, Hoàng Thi Thơ, Lữ Liên, Trần Trịnh, Hoàng Nguyên, Ngô Thụy Miên, Y Vân, Từ Công Phụng, Nguyễn Hiền, Nhật Ngân, Nguyễn Văn Đông, vv...  Cánh bên thơ văn th́ có Đinh Hùng, Vũ Hoàng Chương, Bùi Giáng, Nguyên Sa, Du Tử Lê,  vv... Bên phía những nhà văn cũng đă từng có Vơ Phiến, Nguyễn Mộng Giác, Dương Nghiễm Mậu, Duyên Anh, vv... Đó là chỉ kể sơ qua dăm ba khuôn mặt tiêu biểu trong một số lănh vực. Giới ca sĩ th́ có Ngọc Lan, Thái Thanh, Sĩ Phú, Ban Hợp Ca Thăng Long, vv... Nhiều quá, kể sao cho hết. 

Tính kế thừa có được, một phần rất lớn là do môi trường sống. Môi trường của miền Nam nói chung là ǵ? Là một xă hội mà trong đó con người được sáng tác và phát biểu những điều ǵ không cấm. Nó khác với cuộc sống mà c̣n người chỉ được làm những điều mà quyền lực cho phép. Chính sự khác nhau này làm cho xă hội có được (hay mất đi) khả năng có thể tiếp nối và thay thế lớp người đi trước, nhờ có kế thừa và phát huy những tinh hoa từ các bậc tiền bối, những di sản tinh thần từ họ. 

Và sinh hoạt tinh thần trong xă hội là một cái ǵ tinh túy, vô h́nh nhưng mang tính hữu cơ, nó cần có sự kết hợp hài ḥa giữa tế bào này và tế bào khác. Phải có một Vũ Hữu Định làm ra một bài thơ hay, sau đó được liên kết qua Phạm Duy, chúng ta mới có được những câu hát diễm tuyệt: 

Em Pleiku má đỏ môi hồng
Ở
đây buổi chiều quanh năm mùa Đông ...
Anh khách l
ạ đi lên đi xuống

May mà có em đ
ời c̣n dễ thương.

Xin cảm ơn thành phố có em
Xin c
ảm ơn một mái tóc mềm ...
 

Và phải có một sự kết nối hữu cơ giữa Phạm Đ́nh Chương, bài thơ hay của thi sĩ Đinh Hùng mới lan truyền ra đến đầu thôn cuối phố: 

Ôi mộng nào hơn giấc mộng này
Mùi ph
ấn em thơm mùa Hạ cũ
N
ửa như hoài vọng, nửa như say...

Em đến như mây, chẳng đợi kỳ
Hương ngàn gió núi đ
ọng hàng mi
Tâm tư khép m
ở đôi tà áo
Ḥ h
ẹn lâu rồi – em nói đi.
 

Và thơ hay đó biến thành t́nh-ca-hay ngay tức khắc: 

Tôi cùng em mơ những chốn nào
Ư
ớc nguyền chung giấc mộng trăng sao
Sánh vai m
ột mái lầu phong nguyệt
Hoa bư
ớm v́ em nghiêng cánh trao ...
 

Ôi, chưa gặp nhau như đă ước thề
Mây h
ồng giăng tám ngả sơn khê
Bóng hoa ng
ă xu
ống bàn tay mộng
Và m
ộng em cười như giấc mê...
 

Tương tự, nếu không có sự kết hợp mang tính trữ t́nh giữa âm nhạc và thi ca, chúng ta đă không có thơ của Thái Can đến với cá nhân ḿnh trong những đêm Đông tháng Hạ: 

Em đừng quay lại nh́n tôi nữa
Tôi bi
ết em đi chẳng trở về.
 

Bên gốc thông già ta lỡ ghi
T́nh ta âu y
ếm lúc xuân th́
Thôi em xóa d
ấu thề non nước
Bên g
ốc thông già ta lỡ ghi...
 

* 

Những ngày đến viếng Paris, có anh bạn kể chuyện:

-          Nhà văn Vơ Phiến từ Mỹ sang Pháp, cứ muốn đi xuống Lyon nh́n “ga Lyon đèn vàng” cho biết... Nhưng ga đó ở ngay Paris, nó kia ḱa... và cả thiên hạ nghe mấy chữ “Ga Lyon đèn vàng” là ở thi sĩ Cung Trầm Tưởng! 

Th́ nhà văn Vơ Phiến có t́m để được thấy “ga Lyon đèn vàng” cũng hiểu được, v́ cả bao thế hệ lớn bé chúng tôi đều sống với những thi vị trong thơ Cung Trầm Tưởng, qua bàn tay điệu nghệ của nhạc sĩ Phạm Duy: 

Lên xe tiễn em đi
Chưa bao gi
ờ buồn thế
Tr
ời mùa Đông Paris
Su
ốt đời làm chia ly ...
 

Tuyết rơi phủ con tàu
Trong toa em l
ạnh đầy

Mà sao em không rét

Cho th
ắm mộng đêm nay
 

Tuyết rơi mỏng manh buồn
Ga Lyon đèn vàng
C
ầm tay em muốn khóc
Nói chi cũng mu
ộn màng...
 

Vậy mà vừa mấy ngày trước đây, lại đến phiên thi sĩ Cung Trầm Tưởng ra đi. Ôi thôi, muốn mượn theo lời thi sĩ Nguyễn Bính:  

Tôi với người không quen biết nhau
Mà tôi thương ti
ếc bởi v́ đâu?
 

Bởi v́ buồn, thật sự như thế, buồn: Một khi những nhân vật tài hoa và lăng mạn như thế này đă lần lượt ra đi, th́ với sự phai dần đó, nền văn nghệ Việt Nam sẽ mất đi sự kế thừa quư báu, vốn rất khó có, khó t́m.   

Xin tạ ơn người, xin cám ơn thế hệ đi trước.  

Thế hệ chúng tôi đă may mắn có được,  nhiều lúc trong đời sống của ḿnh, đă thấy được những lúc trong tinh thần có sự thăng hoa êm ái... Từ khi mới lớn cho đến ngày nay, hầu hết mọi người trong thế hệ chúng tôi, vẫn luôn cảm thấy bản thân ḿnh như đụng chạm được vào những cung tơ kỳ diệu... Trong những khoảnh khắc ngắn dài của cuộc sống, chúng tôi đă hưởng được nhiều h́nh ảnh đẹp của trăng sao, và của yêu thương.  

Đó là nhờ vào tài nghệ và tâm t́nh của các vị, những bậc tiền bối tài năng, đầy lăng mạn với những t́nh cảm nên thơ rất diễm tuyệt. 

“Thấy được bóng thiên đường cuối trời, thênh thang ...”, xin ước nguyện như thế cho những tài hoa của thế hệ đi trước, nay đă đi vào thế giới khác. 

 

(10-10-2022)