Ngọc Lan, ôi có ǵ trong tiếng hát?

 

You only need the light when it’s burning low
Only miss the sun when it starts to snow

Only know you love her when you let her go
[1]

 

Trưc năm 1975, khá lâu, Sài G̣n có mt bài hát vi âm điu tht hay, trong đó có nhng câu thế này: 

Có phi em là gái Liêu Trai
Mà sao ti
ếng hát bun ngân dài
Ôi gi
ng ca v v nhân thế
Vũ tr
cht lng hơi, ng ngàng v́ tiếng ai.
Bi
ết đưc em ri, khó ni nguôi
H
n ta tiếng hát cun mt ri ...
 [2] 

Âm điu đó, vi li ca này, ng ch́m trong quên lăng đă lâu, sao t nhiên bng đến li trong tôi khi nghe ca sĩ Ngc Lan hát. 

Gi là “Liêu Trai” th́ cũng đúng mà không đúng, v́ ngoài nhng đim o và nên thơ ca nó, Liêu Trai c̣n hàm nghĩa có ít nhiu tính cht ma quái; mà Ngc Lan th́ có thc, và ging ca không h lnh lo nhưng rt m áp, ngt mm, vut ve, đy n tính và nh như sương... làm cho khi nghe tiếng hát ca Ngc Lan ta mun nghe li thêm ln na, ri ln na ...  

Xin bn khoan bo “ai li đi khen pḥ mă tt áo!”.  Không đâu, trong 700-800 bài hát ca Ngc Lan, tôi ch chn li đưc có 99 bài.  Ngc Lan cũng có hát sai mt hai ch trong mt bài hay, nhưng ch có thế [3].  V li, do mi ca sĩ đu có đim yếu và mnh khác nhau, Ngc Lan không hát “T́nh L” hay như Thanh Hà,  “Phút Cui như Y Phương,  Mùa Đông Ca Em như L Quyên, “Đưng Xưa Li Cũ như Như Quỳnh,  “Hai Mùa Mưa như Băng Tâm,  Kiếp Nào Có Yêu Nhau như Ngc H, vv... Cho nên, không “pḥ mă tt áo” nhưng nói theo cách khác, cô công chúa này có rt nhiu “áo đp”.  Mt cây đi th ca nn âm nhc Vit Nam, n ca sĩ Thái Thanh, đă nhn đnh như thế này v Ngc Lan: 

Ngc Lan qu là tiếng hát hiếm có, nếu không nói là duy nht trong lch s tân nhc Vit Nam. Bi tiếng hát ca Ngc Lan có ba đim mà không mt ngưi ca sĩ nào có đưc:  Mt, s mm mi tuyt đi. Hai, làn hơi kéo dài đến mc không ai nhn ra Ngc Lan ly hơi t ch nào. Ba, tiếng hát lúc nào cũng bun, bun c trong bài hát lc quan. Ba đim đó, khiến tiếng hát Ngc Lan đm cht n tính nht trong mi ging ca n, hin lành nht trong mi tiếng hát, bun bă nht trong mi thang âm và trm ut nht trong tng cách nh ch” [4] 

Nhưng ... vy th́ sao có ai nói ch chn đưc có mi 99 bài?  Thc ra điu này không khó hiu:  Tuy hu hết bài nào Ngc Lan hát cũng hay, nhưng điu tôi đi t́m là cái “cht Ngc Lan” trong tng bài hát.    “Cht Ngc Lan” là ǵ, tôi không có đ t ng đ din t, ch tóm tt ư.  Đó là mt s kết hp hài ḥa ca nhiu yếu t khi hát lên, ngưi nghe thy đưc ging hát truyn cm, thiết tha, “nhp vai”  (phù hp vi t́nh tiết và bi cnh ca bài hát), đc thù (không ai hát ging như thế đưc).  Ngoài ra, ging hát phi đy n tính, cho ngưi nghe cm đưc đây là li ca mt ngưi em nh, mt cô gái ḿnh thương yêu, mong ưc, ch đi... Ngưc li, phi tuyt đi không h có chuyn “cưa sng làm nghé”, hoc khoe “cái tôi” lên cao hơn c ngh thut…  mà như chúng ta biết, Ngc Lan là ngưi nhút nhát và đưc đi đa s anh ch em ngh sĩ khen ngi là rt khiêm cung. 

C̣n có ba đc đim khác ca “cht Ngc Lan”:  Th nht, cách buông ch (nht là ch mt ch nào đó ch quan trng) ca Ngc Lan rt tài t́nh, điêu luyn mà li d thương (xưa nay ch có mt ḿnh n ca sĩ Karen Carpenters hát đưc như thế).  Th hai, ging hát ca Ngc Lan lúc nào cũng nghe “như gn như xa”, li đy v t́nh t.  Th ba, và đây là ưu đim tuyt vi khác -- đó là khi bn nhc chuyn vút lên cao, ging hát ca Ngc Lan bay lưt lên nh nhàng, cao vút và ta rng mênh mông.  Đây chính là đim ct lơi nht ca ging hát Ngc Lan mà tôi luôn luôn mun lng tai đ ch đi!  

Cho nên, tuy vi nhng bài hát khác, Ngc Lan hát cũng rt hay; nhưng tôi không la chn ch v́ trong đó “thiếu cht Ngc Lan”.  Cũng có nhiu bài thuc loi hay, rt hay là đàng khác [5], nhưng sau vài ṿng tuyn chn, tôi quyết đnh “chng thà có ít”, và ngp ngng, đn đo, ri ... xóa! 

Th́ ra, trưc sau tôi nghe Ngc Lan hát vi cái đu mang đy “cht Ngc Lan”! 

Tôi mun biết cm giác ca các bn --  Khi bn nhà mt ḿnh, trong căn nhà vng, bên tách cà phê; hay khi bn lái xe mt ḿnh, trên con đưng vng ... và bao quanh bn là tiếng hát ca Ngc Lan đưa lên nhè nh: 

Tng ht sương khuya hoen đôi mt biế
Sau khi chia tay, hôn anh m
t ln vi vă …
Nào ng
đêm nay tim nghe m áp 
Ng
đă xa nhau, nên khóc mt ln t giă …
[6] 

Bn đă nghĩ nhng ǵ?    “Thu y không gian ch́m lng trong mơ - Tà áo em xanh màu mt ngây thơ”?  “Đ nh mt thi ta đă yêu”?  “Bao gi ta gp em ln na - Thu y thanh b́nh chc n hoa”? … [7] 

Hay bn mun nghe Ngc Lan mt ln na: 

Ngày anh bưc vào đi
Có ti
ếng chim ca hân hoan trên khung tri xanh tuyt vi
V
i nhng ngôi sao trên cao lung linh v đêm
Như nói lên, em v
a yêu.
 

N hôn bưc vào t́nh
B
ng thy trên thinh không âm vang đang vng nơi ḷng ḿnh
V
i nhng si mê khôn nguôi như hôm đu tiên, trong đáy tim

Em yêu anh…

Ngưi là ưc mơ thôi
Đă có yêu th
ương anh cho nên không c
n nhng xa xôi
Ngư
i là ưc mơ thôi
Th
c gic bên anh, trên môi vui, ta nh́n nhau không nói.
 

Gh́ anh sát vào ḷng
S
thy quanh đây thênh thang yên vui bao tháng ngày dài
S
đến bên anh ru anh trong cơn ng say
Ngư
i là ưc mơ thôi
[8

“Đă có yêu thương anh cho, nên không cn nhng xa xôi …”  Trong đi mt ngưi đàn ông, có ǵ đ mơ ưc nhiu hơn thế na?

Phi chăng trong thâm tâm ca mi ngưi đàn ông Vit Nam, cái h́nh nh mà trong nhng khi nng sm mưa chiu anh ta thưng ôm p là mt ngưi hin du nào đó thưng hưng v ḿnh, bày t nhng li thương yêu vi ḿnh:  

Ḷng này gi gió Đông có tin
Ngh́n vàng xin g
i đến non Yên
Non Yên dù ch
ng ti min
Nh
chàng thăm thm đưng lên bng tri
 ... [9] 

Nhng t́nh cm thiết tha như thế này, chúng ta thy đưc trong ging hát ca Ngc Lan:  Tŕu mến, nh nh... Nh nh nên len vào đưc ḷng ngưi t lúc nào, và đó rt lâu.  V́ ngưi ta không ch nghe mt bài hát, mà như nghe đưc bao li t́nh t: 

Ngưi yêu du,

Biết bao gi đưc trông thy anh? 
Cùng em sánh vai, d́u em b
ư
c trên 
Đư
ng nng ban mai, ngàn hoa... 

Nh́n
đàn chim én tung cánh 
Nh
n tin v phương tri xa …
Dù xa v
ng anh, ḷng em vn luôn 
Th
m nh anh muôn đ
i
[10

Thiết tha như thế, hi có tu mi nam t nào mà không nh đưc?    “Ôi ngưi cùng ta qua phong ba”! 

Dĩ nhiên, nếu t́nh yêu là “muôn màu” th́ trong đó cũng có “trăm ln vui, vn ln bun”.  Nhng bài hát v t́nh yêu ca Ngc Lan cũng thế, có bài ca ngi t́nh yêu, có bài đau kh v́ tan v.  Nhưng cái “cht Ngc Lan” li cho thy, nếu khi ca ngi t́nh yêu có đy s ngt ngào th́ trong su bun – qua ging ca ca Ngc Lan – cũng ch là nhng trách c nhè nh.  Mà nhng đau kh, khi nh nh mà nói lên, mi thc s làm day dt: 

T đây thôi vĩnh vin ra đi c quên ngưi xưa
Có ti
ếc nui cũng không c̣n n
a, khóc mà chi…

Có nhng phút giây lm l 
M
i biết chén đng ân t́nh v 
Xa nhau nhé anh, quên nhau nhé anh …

T́nh yêu nh
ư nh
ng áng mây bay, mt ngày bay xa măi 
N
ếu đă biết thế em t ch
i

Nhng n hôn…

Hăy nh ḷng kiếp sau 
Đ
ng đ cho nhau măi kh đau
[11

* 

Hu như các tôn giáo đu có nói, con ngưi đến t đâu không rơ, nhưng h hin din trên cơi đi này là đ làm mt vic ǵ đó:  Mt s mnh, mt nguyn ưc, mt điu báo đáp, vv... Ngc Lan đă đến cơi trn này, và ra đi sm, đ li bao nhiêu tiếc thương ... và bên cnh đó là mt kho tàng đ s v nhng bài hát mà, ct nghĩa theo nhn xét ca ca sĩ Thái Thanh bng mt cách khác,  “Tri tháng năm vn c̣n mi m, sau bao thu ai d t qua”.  Hu hết nhng bài hát ca Ngc Lan, nghe bun nhưng sao thy m ḷng. 

Ging hát ca Ngc Lan vn hng theo tôi trong nhng khi tôi mt ḿnh, dù là lái xe hay làm vic trong nhà.  Tuy biết đến ging hát Ngc Lan hơi chm, nhưng tôi vn nghĩ đây là mt chút duyên.  V́ có duyên nên tôi mi khám phá ra đưc nhng bài ca hay ca Ngc Lan, và có đưc nhiu th́ gi mt ḿnh đ thưng thc nhc Ngc Lan.  Tôi không nói “giá như”, v́ mi con ngưi đến vi thế gian này đu có nguyên nhân, căn cơ, duyên phn. Ngc Lan đă đến, và đă đi, sau khi hoàn thành tt đp – quá tt đp – nhng s mnh, hay duyên cơ ca ḿnh.  Tôi cám ơn Ngc Lan, v́ tiếng hát ca Ngc Lan mang đến cho tôi nhng gi phút hnh phúc.  “May mà có Lan, đi c̣n d thương!” 

Những khi lái xe trên đường, tôi vẫn nghe đi nghe lại dĩa nhạc của Ngọc Lan. Nhiều khi không biết ḿnh đang nghe tiếng của Ngọc Lan hát, hay tiếng từ bên trong tự nói cho ḿnh:  

Ta thấy em đang ngồi đó … khi rừng chiều đổ mưa
Ta thấy em đang ngồi hát … khi rừng về nhiều mây
Rừng thu thay lá, mây bay buồn rầu
Rừng đông buốt giá, mưa bay rạt rào…
Ta vẫn mong, ta chờ măi … trên từng ngày quạnh hiu
Ta vẫn mong, em về đấy … cho đời bày cuộc vui
Rừng xưa đă khép, em chẳng quay về
Rừng xưa đă khép, em đă ra đi…  [12] 

(2017-11-17)

Văn Lang Tôn-tht Phương 

Chú Thích

 1.        Mike Rosenberg: Passenger.

2.        Viết theo kư c, không rơ ta và tác gi.

3.        Đi đa s các ca sĩ Vit Nam đu hát sai ch, có khi làm mt luôn c nghĩa ca câu hát. Ngc Lan hu như không hát sai, theo ch tôi biết th́ ch có mt ch trong bài “By Ngày Đi Mong”.  các bài khác, Ngc Lan t ư đi mt vài ch, đó không phi là hát sai.

4.        http://motthegioi.vn/print/43795.html (27-09-2016 | Download: 2017-11-10).

5.        Ví d: “Em Vn Biết” (rt hay nhưng bun, s nghe khi lái xe th́ ... đng xe!)

6.        “Ni Nim”.

7.        Theo th t: “Tiếng Hát Hc Tṛ” (Nguyn Hin), ta mt bài hát ca Thái Thnh, “Đôi Mt Ngưi Sơn Tây” (Quang Dũng.

8.        Anh Là Tt C”.

9.        Chinh Ph Ngâm.

10.     Ngưi Yêu Du”.

11.     “T́nh Lm L”.

12.     Trịnh Công Sơn: “Rừng Xưa Đă Khép”.