Nghĩ về Hạnh Phúc


Văn Lang Tôn-thất Phương


 

*

 

    

Ngày 20 tháng Ba nỗi năm là “Ngày Hạnh Phúc Quốc Tế”, hiểu rằng đây cũng chỉ là tương đối thôi. Tương đối, v́ những điều kiện kinh tế chính trị xảy ra trước đó có thể đă làm biến đổi hoàn cảnh của một quốc gia, và “tiêu chuẩn hạnh phúc” cũng tùy theo quan điểm của những người b́nh chọn, vv... 

     Điều chắc chắn là hạnh phúc không hề tự nhiên đến, mà con người phải đi t́m nó; c̣n phải biết t́m, và t́m đúng. Nếu mục tiêu đặt sai từ đầu, th́ càng t́m càng đi xa dần điểm ḿnh muốn đến. Nếu ai tự kiếm ra được cho bản thân con đường t́m đến hạnh phúc th́ thật may mắn, không bị chi phối bởi những tuyên truyền chính trị, tôn giáo ... mà đến khi nh́n lại th́ bao nhiêu tháng năm quư báu đă mất đi. 

Người Việt ḿnh th́ ưa mơ ước. Có nhiều người bảo rằng, họ cực, và nếu được đến một miền đất hứa nào đó, xứ giàu, nơi có cơ hội làm việc và sự tự do, th́ họ sẽ sống hạnh phúc.  Chuyện này cứ nghe măi, nhưng trên quả đất này làm ǵ có thiên đường dọn sẵn bao giờ? Nếu ở một xă hội nào đó, bạn chỉ là một cây chuối, th́ có đi xứ nào đi nữa, cây chuối vẫn là cây chuối, không thể thành một cây đại thụ được. Cứ nh́n người Việt ở xứ ngoài (xứ giàu) th́ biết: Có  một số ưu tú lẻ tẻ, vượt trội lên, nhưng rong rêu th́ không ít.  

Mỗi năm, “World Happiness Report” cho ra một cập nhật về nơi nào (nước nào) đứng đầu danh sách các nơi có cuộc sống hạnh phúc. Kỳ này (cuối năm 2024), các nước Bắc Âu vẫn đứng đầu bảng, Costa Rica đứng hạng 6, và khá ngạc nhiên, Israel xếp hạng 8.  Mexico đứng hạng 10, Australia hạng 11, New Zealand hạng 12, England hạng 23.  Nước Mỹ ư? Thứ 24!  

Tiêu chuẩn để xếp hạng là căn cứ vào:

a)      Con người có thể trông cậy vào sự giúp đỡ của xă hội.

b)      Có nhà ở đủ rộng để sinh sống được b́nh thường.

c)      Con người có niềm tin vào sự tử tế của người khác, và

d)      Khả năng của người dân có thể cho ai nghèo túng có được bữa ăn. 

Các tiêu chuẩn đặt ra, tuy nhiên, không nói đến những vấn đề xa hơn như Nhân Quyền, B́nh Đẳng xă hội, hoặc những chuyện “con chim không hót mà cứ bắt nó hót th́ nó chỉ hót dật dờ”. 

Các nước Bắc Âu được đứng đầu bảng v́ ở đó, đại đa số dân chúng bảo rằng họ đang sống trong xă hội có t́nh người.  Họ thường nhận lại được ví tiền của ḿnh mất do thiên hạ lượm được và trả lại. 

Có lẽ không đến được như tầm của các nước Bắc Âu,  nhưng tôi nghĩ nơi các xă hội tôi đă từng sinh sống rất có t́nh người, kể cả những tháng năm nơi Sài G̣n xưa cũ.  Tôi đă có được sự giúp đỡ của rất nhiều người, và đó là điều rất may mắn. 

May mắn, ví dụ như nơi trường Trung Học ngày xưa của tôi ở Sài G̣n, điều căn bản mà chúng tôi vẫn hằng được nhắc đi nhắc lại là cố gắng nên người, có thể phân biệt được phải trái, hiểu được điều ǵ là giá trị trong cuộc sống (được hưởng nền giáo dục khai phóng).  May mắn thêm nữa là hiện nay, nơi tôi đang sống, hầu như cả xă hội trọng lư trí, ví dụ như ủng hộ cuộc chiến tranh tự vệ của Ukraina, khiến tôi khỏi phải suy tư xa gần (so với ở một số xă hội khác hiện nay).  Nơi tôi đang sống, nhiều bậc trí thức đang có thể chỉ trích các chính trị gia hàng đầu của họ là “thiếu nét nh́n rộng răi và chiến lược quốc tế cho giai đoạn hiện tại”...   

Về cụ thể, may mắn là có được một mái nhà che đầu, ngày ngày đủ sống; thêm vào trên đó là có tự do suy nghĩ, có thể nói lên được những điều ḿnh cho là đúng; và trực tiếp chung quanh ḿnh không có những cảnh oan khiên áp bức, hay nghèo túng khổ đau đến cùng cực trong vấn đề được ấm, được no, được học hành ...  

Trong xă hội có t́nh người, khi hoạn nạn hay gặp khó khăn, bạn mới thấy được con người tốt hay vô cảm đối với bạn. Với tôi, được sống trong một xă hội có t́nh người như hiện nay là rất may mắn, không cần phải ao ước được sống ở những nước có “chỉ số hạnh phúc” nằm trên đầu bảng. Chỉ mong là ḿnh vẫn có thể giữ ǵn những ǵ ḿnh xem là giá trị của cuộc sống, cũng như giữ ǵn những điều hay mà các thế hệ đi trước đă cố gắng truyền đạt cho ḿnh: 

“Nếu con biết suy t́m và hiểu nghĩ
Tuy hoài nghi, mà phá h
ủy vẫn không
Ưa mơ m
ộng, không để mộng say ḷng
Ham tư tư
ởng, song thoát ṿng không tưởng
” ... 

Dĩ nhiên may mắn không tự nhiên đến, mà như đă nói, phần lớn là nhờ sự giúp đỡ của rất nhiều người. Chính sự giúp đỡ của những người khác là sự may mắn. Họ không đ̣i hỏi ǵ cả, không hề nói ra điều ǵ, nhưng hiểu được là họ mong là con người ta biết sống đàng hoàng, tử tế, chừng đó thôi. 

Một số người nổi tiếng ở Mỹ, ví dụ hai diễn viên Richard Gere và Robert de Niro, rồi nghệ sĩ Bruce Springsteen (ca sĩ, nhà soạn nhạc); v́ không thích, và thấy không thể, tiếp tục ở xứ họ trong hiện tại nên bỏ đi sinh sống ở nước khác. Ví dụ tôi có không thích xă hội ḿnh đang sống đi nữa, cũng không thể có điều kiện để bỏ đi như họ được, v́ thế mà rất cảm tạ rằng ḿnh may mắn, đỡ phải sống trong hoàn cảnh “đành thấy thằng gian để mắt trừng”. 

Trong việc đi t́m hạnh phúc, tùy theo nhận định, giá trị quan, hoàn cảnh cá nhân... mà mỗi người mỗi khác. Là người Việt nên ư nghĩ của tôi chủ yếu là về Việt Nam, về người Việt khắp nơi.  Có thể chúng ta có những điểm chung nào đó; cũng có thể không, nói đúng hơn là “chưa”. V́ đi đến nhận định đúng đắn thường là một quá tŕnh dài, và trên con đường dài đó, có khi chúng ta chỉ thấy “bóng hạnh phúc” nhưng ngỡ là thật. Giai đoạn “đă từng ngỡ” này, ai cũng đều có trải qua. Nào có ai nên khôn mà chẳng dại bao giờ! 

Vấn đề là con người ta, tuy ai cũng có thể dại một đôi lần, nhưng dại mà ngỡ là ḿnh hiểu hết mọi sự, mới là điều khó!   Hạnh phúc không đến, phần lớn là do con người, bởi những hạn chế về nhận định, cứ ngỡ “bóng hạnh phúc” là điều thật, phải thế chăng? 

Các nước đứng đầu danh sách “xă hội hạnh phúc” có một mẫu số chung, đó là dân trí của họ, trên quân b́nh, được khá cao. Có lẽ họ nỗ lực nhiều hơn người Việt ḿnh? 

*

* 

(21-03-2025)