Ngày TẾT: Nghĩ Ǵ?
 

Văn Lang Tôn-thất Phương

 


 

Năm nay (2024) là năm Giáp Th́n. Nhớ lại, ngày xưa nhà thơ Tú Xương nhắn gửi cụ Phan Bội Châu: 

Mấy năm vượt biển lại trèo non
Em h
ỏi thăm qua, bác vẫn c̣n
Mái tóc Giáp Th́n
đà nhu
ốm tuyết
Đi
ểm đầu Canh Tư chửa phai son
Vá tr
ời gặp hội mây trăm thức
L
ấp bể ra công đất một ḥn...
 

Giáp Th́n trong bài thơ là nói về năm cụ Phan và các đồng chí của cụ thành lập Duy Tân Hội, một tổ chức thống nhất toàn quốc để tụ họp tất các các phong trào Cần Vương lẻ tẻ trước đó. Sang năm sau (1905), Duy Tân Hội quyết định gửi cụ Phan đi Nhật để xin viện trợ vũ khí về đánh Pháp. Đây là một vấn đề gây tranh luận, v́ nhờ cậy một thế lực này để chống một thế lực khác có phải là chuyện “tiền môn cự hổ, hậu hộ tiến lang” hay không. Dù sao đi nữa, việc cụ Phan lặn lội đi cứu nước với ư hướng tốt là điều lịch sử không thể chối bỏ. 

Thà không trời đất, không chi cả
C̣n có non sông, có l
ẽ nào?
          [Phan Bội Châu] 

Vấn đề là, từ đó đến nay đă 120 năm trôi qua, xă hội Việt Nam đă ra sao? (Dĩ nhiên hoàn toàn không phải là lỗi ǵ của cụ Phan). 

Năm con RỒNG, lắm người Việt muốn sinh con trai cho “có số sang” (cũng chỉ là theo đuôi người Tàu). Thực ra, “số sang” hay không là ở tính cách và quyết tâm của đứa bé, chẳng phải do tuổi con ǵ. Nhà văn Duyên Anh Vũ Mộng Long, trên mặt sự nghiệp th́ ông là một người thành công, nhưng ông bảo số ông không sướng, “Long ấy là long-đong”, ông viết như thế trong bài “Bố Tôi” th́ phải. 

Long, con Rồng, đối với phương Đông và phương Tây khác nhau. Với phương Tây, “dragon” là một con quái thú, toàn làm chuyện dữ, cho nên phải dịch là “Chằn Tinh” chứ chẳng phải là rồng. Rồng của phương Đông không khạc ra lửa, không có gương mặt dữ tợn. Nó là con vật đem lại điềm lành, có năng lực và sự uy nghi, cho nên vua chúa phương Đông mới lấy con rồng làm biểu tượng.  

Vậy mà dịp Tết, làm tượng rồng với mặt mày dữ tợn với đôi mắt đầy đe dọa để bày ra khắp nước là một hiểu lầm lớn, làm sai ư nghĩa về con Rồng.  

Những năm về sau này, cứ đến Tết là lại có câu hỏi “nên gộp Tết Ta vào ngày Tết Tây hay không”? Lư do về mặt kinh tế cũng khá thỏa đáng, nhưng phe “thủ cựu” th́ không thích bỏ qua cái “Tết Ta”, sợ mất truyền thống.  

Thực ra lựa chọn cho ngày Tết là do chính chúng ta:  Chọn ngày Tết vào dịp nào cũng do ư muốn của con người thôi.  Thời c̣n triều Nguyễn, ngày nào là Tết và giờ nào th́ Tết bắt đầu vẫn được các quan ở Huế tính toán chọn lựa cẩn thận rồi mới loan báo cho cả nước biết: 

Xuân từ trong Huế mới ban ra
Xuân ch
ẳng riêng ai khắp vạn nhà
... [ Tú Xương] 

Có vẻ là ngày xưa, các cụ ta chọn ngày “Tết Ta” (Tết Âm Lịch) là đúng dịp hết một vụ lúa, và thời kỳ cho vụ lúa sắp tới th́ chưa đến, nên con người có thể nghỉ ngơi để vui chơi một chút. Nói cách khác là vừa cật lực làm xong việc cày bừa của mùa trước th́ nên nghỉ ngơi để c̣n sức lo cho nông vụ mùa sau. Điều này rất đúng. 

Tuy nhiên đó là chuyện thời xưa, bây giờ làm nông nghiệp có phải theo mùa nữa hay không? Hỏi thế thôi, nhưng ḿnh vẫn cho rằng có “Tết Ta” vẫn tốt hơn, v́ cuộc sống của dân Việt vốn khó nhọc (nói chung), có thêm một vài ngày để nghỉ ngơi (và để nuôi dưỡng niềm hy vọng) cũng là việc tốt. Nghỉ vào dịp Tết Tây rồi, đến “Tết Ta” lại nghỉ nữa, th́ cũng có sao đâu! Lúc nghỉ ra nghỉ, lúc làm th́ cật lực mà làm, miễn sao bỏ được thói quen xấu mỗi ngày đều vừa làm vừa nghỉ, kiểu làm việc mà mỗi ngày đều có t́nh trạng “cả nước lăn công, toàn dân phe phẩy”, làm từ từ, làm tà tà... th́ cái hại lớn hơn nhiều! 

Nếu bảo “chọn Tết Tây làm Tết Ta luôn” là “chạy theo Tây”,  th́ tách Tết Ta xa ra với “Tết Tàu” là điều cần làm. Cứ chọn một thời điểm thích hợp nào đó (xa với Tết Tàu), rồi gọi đó là “ngày Tết Ta”, th́ khỏi “chạy theo Tàu”; mà dĩ nhiên cũng vẫn được dịp để nghỉ ngơi, ăn mừng chúc tụng nhau, xem Tết là một dịp nghỉ dài để tĩnh tâm xem xét chuyện năm cũ và lập kế hoạch cho năm tới.  

Cả nước có thoát được ảnh hưởng Trung Quốc trong dịp Tết mới tính đến chuyện ǵ khác to lớn hơn được.  Chứ Tết ǵ mà càng ngày ảnh hưởng văn hóa Trung Quốc càng đè nặng lên xă hội. Treo lồng đèn đỏ khắp nơi, treo thần tài mặt trắng râu mép cá trê, lại có giây cù đỏ lủng lẳng, các tấm thiệp chúc Tết và h́nh ảnh hoa, hay con rồng, chữ viết, lẫn nền, khung ... th́ hầu hết cũng toàn màu đỏ.   Nói chung toàn là những sản phẩm từ Tàu bán sang, và lấy đó để trang hoàng, chúc tụng, cho “Tết Việt”! 

Trong tất cả các h́nh thức của nô lệ, điều tệ hại nhất là nô lệ tinh thần mà lại chấp nhận, không ư thức được, để cho nó thấm vào từ từ.  Mỗi năm nhận đại vào thêm một chút, lâu dần thành quen, rồi tưởng họ là ḿnh! 

Cứ mỗi lần Tết đến, năm nào cũng thế, lại thấy nhiều người Việt ở hải ngoại hoài cổ, nhớ về “cái Tết quê nhà”. Thực ra, hầu hết là nhớ chuyện đời xưa, thời họ c̣n nhỏ thôi. Với ḿnh, không phải cứ Tết đến mới nhớ nọ nhớ kia, v́ những ai ḿnh thương (và thương ḿnh) th́ ngày nào chẳng nghĩ đến hay nhớ đến, lọ ǵ phải Tết mới nghĩ đến nhau?  

C̣n việc đang ở nước ngoài ư? Th́ “thiên nhai hà xứ vô phương thảo” (cỏ thơm ở nơi nào chẳng có), sống được b́nh an nơi ḿnh đang hiện diện, vui với những ǵ ḿnh đang có, cốt lơi của cuộc đời là ở đó, có muốn “mua một vé về tuổi thơ” cũng không hẳn là có được giấc mơ. 

Dù sao cũng cám ơn đời là may mà c̣n có những bài hát về “Tết” trên Internet. Những h́nh ảnh như xem Bầu Cua Cá Cọp, đi chợ Hoa, vv... chỉ là những ǵ trong tâm khảm.  Nơi ḿnh đang ở, không có thứ này th́ có thứ khác thay thế vào đó.  Trên đời này, làm ǵ mọi thứ đều phải sẵn sàng cho ta đâu?  Có ở đâu đi nữa, quốc nội hay hải ngoại, khi đă không thấy đủ th́ chẳng bao giờ là đủ! 

Chỉ có những “bài hát về Tết” đă nghe trong những ngày xa xưa ấy, thỉnh thoảng nghe đi nghe lại, vẫn luôn luôn cho thấy dư hương của những mùa Tết ngày cũ sống lại trong ḷng.  

Ngày xuân nâng chén ta chúc nơi nơi
M
ừng anh nông phu vui lúa thơm hơi
Ngư
ời thương gia lợi tức
Ngư
ời nông dân ấm no
Thoát ly đ
ời gian lao nghèo khó...
 

Rượu hân hoan mừng đôi uyên ương
Xây t
ổ ấm trên cành yêu thương
Rư
ợu cạn ly mừng người nghệ sĩ
Ti
ếng thi ca nét chấm phá xây nên đời mới
... [Ly Rượu Mừng] 

* 

Hoa chẳng yêu lũ bướm lả lơi
Mu
ốn yêu anh vác cầy trên đồi
Hay là yêu chi
ến sĩ ngh́n nơi
Th
ấy hoa tươi cười bỗng thương đời.
 

Xuân hoa c̣n tươi măi
Hoa v́ th
ế giới biết sum vầy cuộc vui
Xuân hoa n
ở v́ ai
Tay nh
ịp bàn tay cùng đắp xây ngày mai
...   [Hoa Xuân] 

 

Phải chăng, trong dịp Tết, chúng ta bảo nhau là “giữ truyền thống”? Truyền thống không phải là ăn bánh ăn mứt, mặc quần áo mới, đi chùa, viếng đền, vv...   

Giữ truyền thống là ǵn giữ cái nhân bản trong con người, trong xă hội.

Giữ truyền thống là không để cho con người bị tha hóa, hoặc mất đi những cái ǵ hay đẹp mà chúng ta thừa hưởng được từ bao nhiêu thế hệ về trước. 

Ngày Xuân, chúng ta nghỉ ngơi để chuẩn bị cho quăng thời gian sắp tới; trong đó,  ngoài những kế hoạch mưu sinh,  hẳn c̣n có việc truyền đạt cho thế hệ đàn em và con cháu hiểu được chúng ta đă có những truyền thống tốt đẹp ǵ? 

*

*

[10 - 02 - 2024: Tết Giáp Th́n] 

https://youtu.be/SOewgWIGiBs