|
|
Korea & Người Việt
: Nghĩ Ǵ?
Văn Lang Tôn-thất
Phương
Hàn Quốc ngày nay đă là một nước có nền công nghệ khá cao, và một nền dân chủ tương đối khá tiến bộ. Thực tế này làm vô số người Việt thay đổi suy nghĩ, nhiều người Việt Nam ngưỡng mộ Hàn Quốc, truyền thông c̣n cho biết có một số cô gái Việt mong lấy người Hàn làm chồng. Trong bao nhiêu năm qua, không ít người Việt đă nối đuôi nhau sang Hàn Quốc làm lao động, qua rồi c̣n có người muốn trốn ở lại, việc có thật. Có lẽ do sự phát triển của xă hội Hàn Quốc mà t́nh thế đổi thay theo. Nhớ lại, ngày trước, khi tôi c̣n ở Nhật, tôi lại thấy cảm thông với những người Hàn Quốc ở Nhật. Họ sống co cụm, bắt buộc phải tử tế với những người chung quanh, thu ḿnh lại. V́, trong giai đoạn đó, đối với họ, nếu có đụng chạm ǵ với người Nhật th́ vấn đề sẽ to lớn hơn bản chất của sự việc rất nhiều. Gái Hàn qua Nhật thuở đó, chủ yếu là để kiếm sống, nhiều cô phải đi bán bar, hay những việc “ai cũng làm được”, nên xă hội Nhật nh́n họ với một ánh mắt khá lạnh lùng. Tôi có ở trong cư xá của đại học vài năm, hầu hết sinh viên trong đó là người Nhật, chỉ có dăm ba người nước ngoài. Có một anh nọ gốc Hàn Quốc, anh là sinh viên ưu tú, học ngành Luật, mà ở Nhật, ai lọt vô được Luật Khoa không phải là dạng tầm thường. Nhưng anh sống rất lặng lẽ, hiền ḥa với mọi người chung quanh, đôi mắt lúc nào cũng trầm buồn... Môi trường xă hội nó là như thế. Một sinh viên khác, người Nhật chính cống, có qua Hàn Quốc ba năm nghiên cứu về Văn Hóa. Anh đưa một cô gái trẻ Hàn Quốc về, giới thiệu với anh em cô ấy là vợ mới cưới. Mọi người chào hỏi, cô gái chào lại, cúi người thật thấp, đứng khép nép sau lưng đức lang quân, thấy rơ cô đang thu ḿnh lại... Một lần nào đó, hỏi một người bạn khá thân tại sao nét nh́n của xă hội Nhật lại như vậy, anh ấy nói: “Có lẽ tại ngày xưa, chúng tôi chiếm các xứ Á Châu quá dễ dàng, và đứng trong vị thế người cai trị”... Anh không nói đến Việt Nam, nhưng tôi hiểu chỉ là anh không nói thôi... Vậy mà nghe đâu bây giờ ở Sài G̣n, có một số bà người Hàn, khi nói chuyện th́ bắt người Việt ḿnh kêu là madame (thưa bà). Ca sĩ Hàn Quốc qua xứ ḿnh, vênh mặt lên trời nh́n xuống đám tín đồ khóc lóc tôn thờ họ. Cũng mấy người ca sĩ đó, khi đến Nhật th́ khác hẳn, họ hát bằng tiếng Nhật, nhă nhặn, lễ phép... Chỉ nghe kể lại sự việc thôi mà đă thấy “sóng vỗ ở trong ḷng”! Ngày xưa, khoảng 120 năm về trước, các cụ ta cũng đă không xem xă hội Hàn Quốc (lúc đó toàn cả bán đảo đều là Triều Tiên) là một cái ǵ mà chúng ta phải lấy đó làm gương, nên đă không kể đến họ khi nói về châu Á:
Hồn
xưa gịng
dơi Lạc
Long
Thế
mà chịu
trong ṿng trói buộc (Phan Bội Châu) Vậy, do đâu mà Hàn Quốc tự nhiên lại vươn vai lên được, để ngày nay thiên hạ gọi nước họ là một “con rồng châu Á”? Thứ nhất là họ đă có thể huy động được nguồn vốn, trong đó quan trọng là vốn đầu tư của Mỹ và Nhật (tài chính, kỹ thuật, know-how...). Mà đầu tư nước ngoài cần những ǵ ở vùng đầu tư? Họ cần một môi trường xă hội an định và được bảo đảm bằng một cơ chế pháp trị, không có chiến tranh, trong xă hội không có các lực lượng muốn phá hoại những công tŕnh xây dựng, kiến thiết, hạ tầng cơ sở, hoạt động kinh doanh, vv... Thứ nh́ là Hàn Quốc có vị trí quan trọng trong chiến lược toàn cầu dài hạn của Mỹ, và Nhật Bản. An định xă hội, sự vững mạnh về kinh tế, quân sự, của Hàn Quốc là những điều cần thiết cho cho cả Nhật Bản và Mỹ. Nên họ nâng đỡ xứ này. Dĩ nhiên trong vị thế của Hàn Quốc th́ họ chọn lựa quan hệ đồng minh với Nhật và Mỹ để pḥng vệ và phát triển. Mỗi quốc gia có mỗi vị thế khác nhau, Hàn Quốc không thể đi liên minh với China, Bắc Triều Tiên không thể liên minh với Mỹ-Nhật. Thứ ba là môi trường của xă hội Hàn Quốc không đi ngược lại quan niệm phát triển của Mỹ và Nhật. Washington xem nặng vấn đề đa nguyên chính trị, trong đó quyền lực quốc gia được kiểm soát bởi các thế lực chính trị khác nhau trong xă hội (cụ thể là các chính đảng). Pháp luật phải có uy lực để buộc giới cầm quyền tôn trọng luật pháp, cũng như tôn trọng ư nguyện của đại đa số dân chúng. Nếu không thế, người dân có quyền dùng lá phiếu của ḿnh để có thể đưa được một chính đảng khác lên thay thế. Điều thứ tư, lẽ ra đáng được kể ra vào hàng đầu, là chất lượng giáo dục. Nền giáo dục của Hàn Quốc được cải tổ và phát triển, khác xa một trời một vực với thời bị Nhật đô hộ. Trong tất cả mọi phát triển, điểm quan trọng nhất vẫn là phát triển con người. Nền giáo dục của Hàn Quốc đă đào tạo được những thế hệ trẻ có học thức, có năng lực, để đảm đương những nhu cầu phát triển của xă hội. Không có những thành phần ưu tú, Hàn Quốc đă không thực hiện được những kế hoạch kinh tế nhắm vào xuất cảng hàng hóa có kỹ thuật cao, như họ đă làm. Thứ năm là ảnh hưởng của chiến tranh Việt Nam. Chiến tranh làm cho Việt Nam kiệt quệ nhưng làm giàu cho Hàn Quốc (cũng như Nhật, Thái, Singapore, Mă Lai, vv...) qua thu nhập có được từ nhu yếu quân sự của quân đội Mỹ (chưa kể các thứ khác như du lịch, cung cấp dịch vụ y tế, sửa chữa, vv...). Thực ra nước hưởng lợi nhiều nhất từ chiến tranh Việt Nam là Trung Quốc. Nếu không có chiến tranh Việt Nam, chưa hẳn Washington đă nghe theo Henry Kissinger để mở cửa cho con rồng Trung Quốc bay lên, và đă không có vụ Trung Quốc chiếm được Hoàng Sa và một phần lớn Trường Sa, đă không thể có nền kinh tế vượt qua cả Nhật Bản. Điều thứ sáu nằm ở điểm sau đây: Mọi quyết định của quốc gia phải dựa vào trí tuệ tập thể. Nghĩa là, trong nước phải có những “cột chống đỡ” cho xă hội, quốc gia; đồng thời là những “nguồn nước” để nuôi dưỡng, giúp đỡ, hướng dẫn cho cộng đồng. Đó là một xă hội dân sự, trong đó có nhiều đoàn thể tư nhân như Hội các Luật Gia, Ngân Hàng, Văn Hóa, Y Tế, Nông Nghiệp; hội Cựu Quân Nhân, Nghiên Cứu Ngoại Giao, vv... để vừa phát triển ngành nghề vừa làm cố vấn cho dân chúng; và góp ư, cung cấp thông tin, cho chính phủ trong các vấn đề hệ trọng (ví dụ như khi thương lượng hay tranh tụng với nước ngoài). Tiền đề là, trong khuôn khổ của luật pháp, họ phải được tự do hoạt động, có quyền công khai bày tỏ ư kiến, và có quyền lựa chọn đối tác. Đây mới là phát huy trí tuệ tập thể, để mọi sự không nằm trong quyết định của chỉ một nhóm người nhỏ, hoặc chỉ một cá nhân. Hàn Quốc đă thành công trong việc tạo dựng một xă hội như vừa kể. Chỉ khác quy mô, nhưng trên bản chất là ngang hàng được với Nhật Bản, Australia, là những nước tân tiến. Lấy kinh nghiệm trong việc đă giải quyết hữu hiệu cho xă hội Nhật sau 1945, cũng như kinh nghiệm thất bại trong việc đ̣i hỏi quá đáng đối với chính phủ Ngô Đ́nh Diệm ở Việt Nam; Washington đă có thể giúp xă hội Hàn Quốc cải tiến một cách hợp lư hơn, từ tốn hơn. Từ sau thể chế Park Chung Hee, các tổ chức dân sự ở Hàn Quốc phát triển rất mạnh trong điều kiện rất thuận lợi, và họ chỉ đối lập với chính quyền trong cạnh tranh trong khuôn khổ của luật pháp, giống như xă hội ở Nhật Bản. Thời Đệ Nhất Cộng Ḥa, Washington đă bao lần đ̣i hỏi Tổng Thống Diệm mở rộng chính phủ trên chiều hướng đa nguyên như đă nói; nhưng họ vụng về, chỉ đ̣i hỏi và gây áp lực. Họ đưa toàn những yêu sách như muốn có những người do họ chỉ định – như ông Phan Huy Quát (Đại Việt), Trần Văn Đỗ (Nhóm Tự Do Tiến Bộ), các quân nhân cao cấp, vv... – vào trong chính phủ, và đ̣i ông Ngô Đ́nh Nhu phải ra sống ở nước ngoài. Khác với Việt Nam trong hai thời Cộng Ḥa, Hàn Quốc không có chiến tranh ǵ cả ở nông thôn, không có những vùng xôi đậu, và trên cơ bản, trong ḷng xă hội không có phản chiến, không có gián điệp hai mang, không bị áp lực của những trí thức sống theo vọng tưởng, vv... Dù sao đi nữa, hai hoàn cảnh lịch sử khác nhau đă đem lại hai kết quả khác nhau: Có một xứ Hàn Quốc từ từ vươn lên đến phú cường, và một Việt Nam Cộng Ḥa tan biến vào mây khói. Chẳng phải do người Việt Nam không có năng lực, chỉ v́ hoàn cảnh lịch sử, đặc biệt là khi trong ḷng người không có niềm tin, nên đă không thể “biến thanh khâm sang cẩm tú” như Hàn Quốc được. Mà năng lực của người Việt vốn được đánh giá cao: Ngay trong tháng 4-1975, trên quốc tế đă có đề nghị tạo ra một nơi cho tất cả người Việt nào muốn di cư th́ ra đó sống, như đảo Phú Quốc chẳng hạn (giống như Taiwan sau thành công của Mao Trạch Đông vậy). Nhưng Thủ Tướng Lư Quang Diệu của Singapore phản đối, v́ sợ người Việt vốn có khả năng, họ sẽ tạo nơi đó thành một trung tâm cạnh tranh đáng ngại cho Singapore trong tương lai, nên dự tính đó không thành. (Một yếu tố khác là đảo Phú Quốc nhỏ và gần bờ quá, không thể như Taiwan được). Trong quá khứ, cũng đă có nhiều cơ hội cho việc phát triển. Phi trường Tân Sơn Nhứt nằm trên đường bay từ Tây sang Đông, từ Úc và Indonesia lên miệt bắc, hoặc qua Trung Đông, Âu Châu... Do nhu cầu đó, đă có kế hoạch làm cho Tân Sơn Nhứt thành một phi cảng quốc tế nhất nh́ Á Châu. Tuy nhiên, do có chiến tranh, cơ may đó đă dành cho phi trường Bangkok. Lại đă từng có hai kế hoạch “Phát Triển Hậu Chiến”: Kế hoạch Stanley – Vũ Quốc Thúc (1961) và Lilienthal – Vũ Quốc Thúc (1968) nhằm thúc đẩy nền kinh tế Nam Việt Nam phát triển nhanh, với nguồn vốn của khối Âu Mỹ và Nhật. Kế hoạch này cũng không thành, v́ tiền đề là chiến tranh chấm dứt. Ngắn gọn là, người Việt chúng ta có khả năng, chúng ta cũng đă có cơ hội để có thể phát triển như Hàn Quốc, nhưng lịch sử đă kéo chúng ta đi vào một phương hướng khác. Do vận mệnh, hay do luật nhân quả? Chúng ta chỉ nên tin luật nhân quả: Những ǵ thấy được hôm nay, xảy ra cho cá nhân hay cho dân tộc nào, là do các nguyên nhân từ trước: Việc đă làm, sự chọn lựa đă có, và quyết định của con người trước những cơ hội đă đến với ḿnh, vậy thôi. Bây giờ, nh́n xă hội Hàn Quốc nói chung, dù muốn dù không cũng phải công nhận là họ đang có những điều mà dân ta mơ ước. Vấn đề là, khi nh́n họ, chúng ta có hiểu với nhau thế này, hay không: 1. Sự phát triển của một xă hội là một chuỗi tiến hóa theo từng bước một, bắt buộc phải kinh qua từng chặng. Không thể đi ngang về tắt, “vươn vai Phù Đổng”; đó chỉ là nghĩ viển vông. 2. Trước khi phá vỡ hay hủy diệt cái ǵ, phải có sẵn một thứ để thay thế, ít ra là tương đương. Muốn phá sập một cái cầu, th́ trước đó phải nghĩ đến có ǵ thay thế để dân chúng qua lại. (Điều này cũng áp dụng luôn cho các vấn đề văn hóa, văn nghệ, giáo dục, dùng người, vv...) 3. Tính kế thừa phải được tôn trọng. Xă hội chỉ phát triển được qua việc ǵn giữ và phát huy những tinh hoa và kinh nghiệm mà con người được kế thừa từ các thế hệ trước, kể cả tư duy, tổ chức, vv... chứ không phải vứt bỏ, xóa sạch tất cả theo t́nh cảm nhất thời. 4. Bất cứ xă hội nào, trong thời đại nào, ở bất cứ nơi nào, việc phát triển một nền tảng Pháp Trị phải là tiền đề cốt lơi. Phải có những tiêu chuẩn về giá trị, những qui tắc rơ rệt về đúng sai, công bằng, phải trái. Đây là những cơ sở để con người có được niềm tin. Chỉ khi nào có niềm tin, con người mới có thể muốn kiến tạo, muốn xây đắp tương lai. Đó là chỉ kể ra một ít. Cuộc sống của một cá nhân đă là phong phú, cuộc sống của một dân tộc lại càng phong phú (và phức tạp) gấp ức triệu lần. Và những ǵ trong cuộc sống, điều phải hiểu là phá đi th́ dễ, xây dựng mới khó. Trong đó, trí tuệ, tài năng, ư chí và sự thành thực, là những yếu tố quyết định. Không có những yếu tố này, thời cơ dù có đến đi nữa rồi cũng sẽ mất đi thôi. Bạn có bao giờ nghĩ đến một h́nh ảnh thế này hay không: Hai người, một Việt một Hàn Quốc, ngồi nói chuyện thân mật với nhau; rồi kể cho nhau nghe những điều làm bản thân ḿnh, và dân xứ ḿnh, hănh diện... Mỗi người sẽ nói ra được những điều ǵ? * *
(14-01-2024)
|