|
|
Văn Lang Tôn-thất Phương
Xưa có câu nói: “Tam nhân đồng hành, tất hữu ngă sư”... Nghĩa là, trong ba người cùng đi, thế nào cũng có người cho ta học hỏi (ǵ đó). Thực ra câu này dài, nhưng người Việt ḿnh ưa “đi ngang về tắt”, nên không ghi thêm phần sau của câu nói; đó là: Nh́n cái hay của người, ta học hỏi. Cái dở của người, ta biết mà tránh. Vào đọc trang Facebook cũng vậy thôi, thượng vàng hạ cám trong đó, chỉ nên lựa cái ǵ hay để học, điều ǵ dở th́ tránh đi. Vậy có những ǵ thấy được trên Facebook? Trước hết, Facebook là một thứ giống như cuốn tự điển, hay là một cái thước đo. Muốn biết về tŕnh độ văn hóa, kiến thức, nói cách khác là tŕnh độ dân trí của Việt Nam, cứ mở Facebook ra là thấy được đủ hết. Cung cấp tin tức, tri thức, văn hóa, có! Chửi bới loạn xạ, có! Khoe khoang “cái tôi”, có! Ŕnh rập các bài viết để ăn lương, có! Điều ḿnh không biết nhưng thích chỉ vẽ cho người khác, có! Ví dụ như mách thuốc cho thiên hạ: Thứ rau này trị tuyệt căn bệnh này, thức ăn kia trị được bệnh kia, thuốc nọ uống vô th́ bệnh ǵ cùng sẽ “lành tuốt luốt”, vv... Ngày trước, cụ Phạm Quỳnh có bảo “tiếng ta c̣n, nước ta c̣n”. Bây giờ khi lên Facebook, “tiếng ta” vẫn c̣n đó, nhưng nó biến dạng đi đến mức không ngờ. Đây là t́nh trạng chung cho cả nước, và cả ở hải ngoại: Nếu trên báo chí có nhiều tiếng Việt viết sai th́ trên Facebook “cũng rứa”, h́nh như số người viết đúng “tiếng ta” không phải là đa số. Có người lại “thoải mái” viết một cách không quan tâm: Chữ “những” th́ viết dấu hỏi, chữ “phải” th́ viết dấu ngă, vv... Có lẽ đây chỉ là hậu quả của giáo dục thôi. Cứ đọc b́nh luận của nhiều người (Việt) trên Facebook th́ biết tŕnh độ của dân trí. Trên các b́nh luận, có nhiều người, cứ nghe đến các chúa Nguyễn th́ không lư luận ǵ, tự động chốt ngay một câu rất giáo khoa: “bọn phong kiến, nói làm ǵ”! Nhiều kẻ khác th́ hung hăng chửi bới, văng tục, ai có lướt Facebook th́ hẳn đă thấy nhiều trường hợp như vậy. “Cây khô, nước không thể thấm vào được. Nghiệp th́ không thay đổi được”. Phật Thích Ca ngày xưa nói thế. Nhưng nếu họ ngày càng đông ra, chiếm đại đa số, th́ cái nghiệp của dân tộc cũng... “không thay đổi được”! Trên Facebook lại c̣n có nhiều tin tức rất buồn cười: Một cô gái nọ, nghèo, gia đ́nh phải sống dưới gầm cầu. Thế mà cô oanh liệt chiếm được mười (10) học bổng của nhiều đại học khác nhau ở Mỹ. Ở Mỹ, đại học nào khá một chút, nội xin được vào học không thôi là đă trầy vi tróc vảy, ai xin được một (1) học bổng thôi là cũng thuộc vào hàng “tuổi trẻ dữ dội”. Đằng này, ngay trên Facebook, không thấy kể chuyện “Bụt hiện ra hỏi tại sao con khóc”; nhưng cô được các Bụt đại học Mỹ cho đến 10 món quà. Phần trên chỉ là một số chuyện tiêu cực. Thật ra đọc Facebook cũng có nhiều cái hay, như biết được nhiều điều về lịch sử, địa lư, khoa học, cuộc sống, vv... Cũng nhờ có Facebook mới biết được địa đạo Củ Chi mà du khách hay đến xem là tạo dựng hay sự thật, Kim Tự Tháp được xây cất ra sao, ông Thành Cát Tư Hăn v́ sao mà chết, cụ Phan Khôi đă viết những ǵ, vv... Trên Facebook cũng có nhiều người tốt bụng: Họ dạy nấu ăn, chỉ cách sửa chữa bảo tŕ nhà cửa, máy móc; có người cho biết làm sao để tải xuống được sách nọ sách kia. Cũng có người tự nguyện cho thông tin về những việc chăm sóc các trẻ em côi cút, giúp đỡ các gia đ́nh bị bệnh mà lại quá nghèo. Một số người đàng hoàng cũng đưa lên Facebook nhiều nhận định giá trị về thực trạng xă hội, kinh tế, môi trường, chính trị, vv... của Việt Nam (và nước khác). Trang Facebook của những nhân vật như Vương Trí Nhàn, (cố) tiến sĩ Alan Phan, của nhóm Khai Minh (ngày trước)... là những trang uy tín. Bên cạnh đó, trên Facebook cũng có những trang có tŕnh độ, để độc giả t́m biết chuyện xưa, chuyện nay. Tuy nhiên, những trang đó cũng đ̣i hỏi người xem phải chọn lọc, để lựa ra những ǵ thích hợp. Trang của ông Thái Bá Tân chẳng hạn. Mới hôm qua đây, trên Facebook có đăng lại một bài khá hay, nói về “Sói và Cừu”, của (cố) tiến sĩ Alan Phan; trong đó ông b́nh luận về những con “Sói” trong xă hội Việt Nam, và bảo Sói rất khôn ngoan trong cách đối phó với “đàn cừu”. Riêng ông, ông nhận định ḿnh không phải – và không thể – là Sói, nhưng cũng không muốn làm Cừu; nên chỉ chọn làm một “con khỉ già”, sống “trên tầng cây cao, tránh xa nanh vuốt của loài sói”. Và ông “đứng trên xa, nh́n [nghe?] tiếng hú gọi đàn của bầy sói, tiếng la hét kinh hoàng của đàn cừu”; ông càng hiểu sự đời hơn, tuy “cũng không làm ǵ hơn ngoài một tấm ḷng bất nhẫn” ... “phải im lặng chấp nhận quy luật và chu kỳ của thiên nhiên”... Phải chăng, ông đă từng đi nhiều, nghe nhiều, biết nhiều, nên hiểu rằng, với một đàn cừu vô minh, tốt hơn đừng nên hy vọng ǵ nhiều quá (?) Trên Facebook, cũng có nhiều điều mà ḿnh thấy (về phần ḿnh) nên “kính nhi viễn chi”: Không tranh căi (với người Việt) về những chuyện tranh cử Tổng Thống bên Mỹ; chuyện các ông Trí Quang, Nhất Hạnh, hay Thích Quang Đức; hay chuyện lên án nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, vv... Nói cho cùng, ai trên đời cũng phải tự đốt đuốc mà đi thôi. Mặt trăng kia di chuyển hay đứng yên, cũng không nên tranh luận với đám đông làm ǵ. Facebook có bao nhiêu thứ phong phú trong đó, nhưng làm sao kể ra cho hết được đây? Vấn đề là mỗi cá nhân, xử dụng Facebook trên những khía cạnh tốt nhất đối với bản thân, có lẽ là cách thích hợp nhất, vậy thôi. Chợt nhớ, ngày xưa, vua Trần Nhân Tông có hai câu thơ trác tuyệt:
Xuân vũ
vô cao hạ (Mưa xuân không cao thấp, nhưng tùy căn cơ, tùy duyên mà hoa có cành ngắn cành dài). Dĩ nhiên Facebook không phải là “Mưa Xuân”: Nó chỉ là một gịng nước lớn, ai muốn thả ǵ vào trong đó th́ thả. Chỉ hạn chế về chính trị, v́ tính khách quan của Facebook cũng tương đối thôi: Mấy năm trước đây, khi điều trần trước Quốc Hội Mỹ, ông chủ của Facebook nói, ông tuân theo luật lệ của tất cả các quốc gia trên thế giới. Nghĩa là, gịng nước Facebook chảy đến đâu, nó uốn ḿnh theo luật lệ của địa phương đó, để có thể tồn tại lâu dài. * * (02-02-2024)
|