Chuyện Nước Tôi

 

Chuyện 1: Đệ Nhất, Đệ Nhị, Đệ Tam, Đệ Tứ

 

Văn Lang Tôn-thất Phương


 

*

 

Lịch sử cứ như một ṿng tṛn xoay xoay, lặp đi rồi lặp lại. 

Nhưng xoay quanh quẩn th́ cũng chỉ quanh một cái trục có tên là “Tranh giành quyền lực”! 

Và trong việc giành quyền lực đó, lúc nào cũng có chuyện trâu ḅ húc nhau ruồi muỗi chết. Trâu ḅ là các cường quốc, ruồi muỗi là các nước nhỏ (và nghèo, yếu), ví dụ như Việt Nam. 

Ngoài yếu tố do trâu ḅ húc nhau ra, ở các nước nhỏ c̣n có vấn đề tŕnh độ dân trí quá thấp. Cho nên có khổ th́ … tại người, và cũng tại ḿnh. 

Mọi điều mọi sự trong xă hội nước tôi ngày hôm nay, bắt nguồn từ thế kỷ 19. Trước tiên, có một ông tên Karl Marx.  Ông ta bảo sở dĩ con người khổ “v́ bị bọn nhà giàu bóc lột”, cho nên phải vùng lên, lôi họ xuống, chiếm lấy các phương tiện sản xuất...  để xây dựng một xă hội mới “tự do hơn”, “công bằng hơn”...  Tiền đề mà Marx đưa ra là xă hội đă có một nền công nghiệp cao, ví dụ như Tây Âu thuở đó. Ông ấy không hề đề cập đến một nước nghèo, dựa vào nông nghiệp, và không có nền kỹ nghệ ở mức cao. 

Để phát động phong trào Cộng Sản ra toàn cầu, Marx lập ra “Hội Liên Hiệp Lao Động Quốc Tế” (sau này được biết đến với tên “Đệ Nhất Quốc Tế”, 1864), nhưng không thành công ǵ lắm, do cuộc Cách Mạng Công Nghiệp đem đến phát triển và sự thịnh vượng cho đông đảo mọi người ở Âu Châu, đặc biệt là công ăn việc làm cho giới thợ thuyền, làm cho “Quốc Tế I” không c̣n hấp dẫn nữa (tan ră: 1876). 

Nhưng không như Marx tiên đoán, “cách mạng Cộng Sản” lại xảy ra ở nước Nga, một xă hội phong kiến (Quân Chủ) và nền kinh tế lại chủ yếu dựa vào Nông Nghiệp.  

Người lănh đạo cuộc “cách mạng Cộng Sản” này là ông Vladimir Lenin. 

Ông Lenin có đối thủ là ông Karl Kautsky.  Kautsky bảo Lenin không theo đúng những ǵ Marx nói, và cho rằng v́ chủ nghĩa Tư Bản chưa đến giai đoạn cao nhất của nó, cần hợp tác với giới Tư Bản để thực hiện chế độ Cộng Sản theo từng bước. Nghĩa là ông bảo nên hợp tác, ḥa hoăn, đi từng bước, qua nhiều giai đoạn. 

Lenin lập tức tuyên bố Kautsky là “tên phản bội” (dễ hiểu!).  Và, tuy cũng là Cộng Sản nhưng không giống đường lối của Lenin, Kautsky và Frederich Engels thành lập “Quốc Tế II” (1889),  được nhiều người ở Âu Châu tán thành. Nhưng khi Thế Chiến I xảy ra, “Quốc Tế II” bế tắc, phải giải thể (1914). 

Vấn đề có ảnh hưởng đến Việt Nam là từ khoảng vài năm sau đó trở đi, với sự thành lập “Đệ Tam Quốc Tế” (hay “Quốc Tế III”) và “Đệ Tứ Quốc Tế”.  

“Đệ Tam Quốc Tế” do Lenin thành lập năm 1919, gọi là Comintern (Comunist International: Cộng Sản Quốc Tế), với khái niệm “Độc Tài Vô Sản” (độc tài của giai cấp vô sản). Người Việt Nam đầu tiên gia nhập “Đệ Tam Quốc Tế” là ông Hồ Chí Minh (tại Đại Hội Tours, tháng 12-1920). 

Năm 1924, Lenin chết (53 tuổi).  Người lên thay là Joseph Stalin, càng đặt trọng tâm vào nguyên tắc Độc Tài Vô Sản, nổi tiếng là cai trị với bàn tay sắt. Có ông Leon Trotsky chống Stalin, tuyên bố Stalin độc tài, và Quốc Tế Cộng Sản (do Stalin kiểm soát) không c̣n khả năng lănh đạo mà c̣n đàn áp giai cấp công nhân quốc tế... Trotsky c̣n chủ trương phải có tự do sáng tạo, có dân chủ trong xă hội, vv…   

Trostky lập ra “Đệ Tứ Quốc Tế” (1938). Chủ trương của Trotsky rộng răi hơn Độc Tài Vô Sản của Stalin, ḥa hoăn hơn Stalin (tuy họ chưa nắm quyền bao giờ, nên sẽ ra sao th́ không kiểm chứng được). 

Trotsky được nhiều người ủng hộ, trong đó có những người Việt như Tạ Thu Thâu, Nguyễn An Ninh, Hồ Hữu Tường, Phan Văn Hùm, vv…  Nhóm “Đệ Tứ” này hợp tác với cả nhóm “Đệ Tam” (Dương Bạch Mai, Trần Văn Thạch, Nguyễn văn Tạo… ) lẫn “Đảng Lập Hiến” (Bùi Quang Chiêu, Nguyễn Phan Long, vv…),  cho đến khi Stalin ra lệnh nhóm Đệ Tam thôi hợp tác với và Đệ Tứ  (1937). 

Nhóm Đệ Tam nắm quyền lực trong tay sau khi lật đổ chính phủ Trần Trọng Kim (08-1945).  Từ đó cho đến 1954, “Đệ Tam” thủ tiêu hầu hết nhân sự của “Đệ Tứ” ở Việt Nam,  trừ ông Hồ Hữu Tường đă tuyên bố ly khai Đệ Tứ trước đó (C̣n ông Trotsky th́ bị Stalin ám sát năm 1940).  

Nh́n chung, phần trên là quá tŕnh của các ṿng xoay, từ “triệt để” (Lenin, Stalin) rồi đi tới “ḥa hoăn phần nào” (Kautsky, Trotsky). Đến khi nhà độc tài triệt để Stalin chết (3-1953), ông Nikita Khruschev lên thay, lại chủ trương đối thoại với Tây Phương (giai đoạn này gọi là Détente). Mao Trạch Đông không ưa, gọi nhóm Kruschev là “Bọn Xét Lại”. Hà Nội cũng bị cuốn vào hai đường lớn của hai cường quốc: “Xét Lại” và “Chống Xét Lại”. Việc này diễn ra với những đấu tranh gay gắt, có liên quan đến các nhân vật như Hồ Chí Minh, Vơ Nguyên Giáp, Nguyễn Minh Cần, Lê Duẩn, Lê Đức Thọ, vv… 

Rồi Khruschev bị xem là “nhu nhược”, bị hạ bệ (10-1964), kéo theo chủ trương của ông ta. Ba đời Tổng Bí Thư tiếp theo (Leonid Brezhnev, Yuri Andropov, Konstantin Chernenko) được xem là các nhân vật “cứng rắn”. Rồi sau đó (1985), quyền lực sang tay Tổng Bí Thư Mikkhail Gorbachev, một nhân vật ḥa hoăn, cải cách theo từng bước… để có th́ giờ cải tổ cơ chế.  

Nh́n chung, các ṿng xoay cứ như làn sóng:  Lên rồi xuống, nhu rồi cương, dời đi dời lại…  từ Độc Tài Vô Sản, Không Thỏa Hiệp, Ai Thắng Ai, vv…  sang Hợp Tác, Đối Thoại, Ḥa Hoăn, Cải Tổ … Dưới thời ông Gorbachev, xă hội Việt Nam lại đầy ắp với những ư tưởng Glasnost (Minh Bạch, Công Khai), Perestroika (Cải Tổ – nội bộ đảng Cộng Sản Liên Xô), Đổi Mới… 

Nh́n từ góc độ khác, nếu không có “Đổi Mới” của Gorbachev, xă hội Việt Nam liệu đă có “Đổi Mới” hay không? 

Chung quy, sợi chỉ xuyên suốt mọi sự kiện là vấn đề quyền lực. Các ông Kautsky, Trotsky không ảnh hưởng đến xă hội Việt Nam bao nhiêu, v́ các ông không có quyền lực. Nhưng Stalin, Mao Trạch Đông, Krhuschev và Gorbachev th́ khác: Họ nắm giữ quyền lực. 

V́ vậy không thể có những câu hỏi như “Nếu từ đầu”, người Việt đi theo “Đệ Nhị Quốc Tế”, hay “Đệ Tứ Quốc Tế” th́ sẽ ra sao. Trong lịch sử không có chữ “nếu”, và trên thực tế, chỉ có quyền lực mới có ảnh hưởng (ông Lenin hằng bảo thế). 

Khoảng 120 năm lịch sử đă qua của xă hội Việt Nam, chủ yếu là như vậy. Phần sẽ đến từ bây giờ về sau ra sao, cũng sẽ chỉ là những diễn tiến lịch sử,  của một nước nhỏ.

 

*

*

 

(27-11-2024)