Chuyện Afghanistan: Người Việt nhớ ǵ?

 

Văn Lang Tôn-tht Phương

 

Ai chưa từng trải thời oan trái
Sao hiểu chiến trường khói lửa bay?

(Hoài Nguyễn)

Vic đang xy ra bên Afghanistan làm nhiu ngưi Vit nh chuyn xưa, thi “Tháng Tư Găy Súng”, sau khi “Đng Minh Tháo Chy”.  Afghanistan bây gi; trong thành ph, hay quanh phi cng ... khi nh́n bao cnh “triu mt ngây ngô bàng hoàng sn sác. Cùng đến mt ngày găy đ phân ly”, ni Vit nghĩ nhng ǵ? 

C hai x Vit Nam và Afghanistan đu là nưc nh vi thân phn ca nó:  Quc lc không có nên bt lc vi vic chiến tranh t đâu kéo đến, đ cho chết chóc và đau thương xy ra trên đt nưc ḿnh.  

Afghanistan nm trên “con đưng tơ la” (silk road), nghĩa là ca ngơ đ đi t phương Đông sang các vùng như Pakistan, Turkey, Iran, Iraq, Libya, Saudi Arabia, Israel, vv..., t bao nhiêu năm xưa đă là nơi tranh chp ca đế quc Anh và nưc Nga.  Gn v sau này th́ h b quân đi Liên Xô nhy vào gây cuc chiến kéo dài đến 10 năm.  Ri kế đó quân M kéo vào, cuc chiến kéo đến 20 năm.  Nhng điu này, ngưi Vit hiu rt rơ đ cm thông cho hoàn cnh. 

Nói cho đúng, Vit Nam Cng Ḥa ngày trưc và Afghanistan sau này, thc ra chng có ai kư kết vi ai điu ǵ đ gi nhau là “Đng Minh” c.  Washington mun vào th́ vào, mun ra th́ ra. Thu đó, khi Tng Thng Dim không mun h vào, h thuê mt đám tưng tá ngưi Vit ám sát ông,  đc vào. Afghanistan cũng thế; sau khi quân Liên Xô vào chiếm đóng th́  quân đi M t “nhy vào”.  

Và t 2001, cũng ging như Vit Nam lúc trưc, trong quân đi Afghanistan, t trên xung dưi đu có c vn quân s ca M điu đng; cuc chiến tranh tiến hành theo “kiu M”, nghĩa là phi da vào s ym tr ti đa ca nhiu th:  Không lc (oanh kích, di bom), trc thăng vn, tiếp liu, truyn tin, và khi có nhng trn đánh ln th́ trưc đó pháo binh bn hàng lot đ dn đưng, vv...  Trong 20 năm dài, quân đi Afghanistan c quen theo cách như thế, không có nhng ym tr này th́ không chiến đu đưc. 

Cho nên khi quân “Đng Minh” b đi, đem theo hết phương tiện bảo tŕ k thut, tiếp vn, t́nh báo vv..., ngay c vic truyn tin vi nhau cũng c̣n khó khăn, quân đi Afghanistan c̣n đánh đm ǵ?  Vic quân ct tinh thn, không s đông, đành là biết thế

Washington bo “đi vào Afghanistan là đ tiêu dit khng b”, nhưng đây không phi là mc tiêu chính ca h.  V́ nếu h nói tht, th́ đưa quân vào chng 1 tháng là đă hoàn thành mc tiêu ri, ti sao h không rút?   Ti sao c đó lâu đến 20 năm? [1

Cũng ging Vit Nam, cuc chiến Afghanistan là du kích chiến, mà vi chiến tranh du kích, không thng tc là thua.  Quân du kích trà trn trong dân, không có phương cách nào đ tách ra đưc; dù dân chúng theo các thế lc du kích v́ s hơn là ng h

Nh́n vào Afghanistan, hn nhiu ngưi Vit ln tui c̣n nh:  Khi t chi vic Washington mun đưa quân vào đánh trc tiếp Vit Nam, Tng Thng Dim có nói –  “Đưa quân đi nưc ngoài vào đt nưc, tôi s phi ct nghĩa thế nào vi dân tôi đây?  Không có chính nghĩa, các ông s thua và làm chúng tôi b thua theo. Lch s đă chng minh, không có quân đi ngoi quc nào vào Vit Nam mà đưc ḷng dân và có đưc chiến thng c” [2].

Sau đó, v Tng Thng b ám sát, c hai anh em.  Vit Nam Cng Ḥa tiêu vong t tháng 11 năm 1963, không phi vào tháng Tư năm 1975.   

Qua hin thc lch s Vit Nam, chúng ta thy đưc t́nh trng xă hi Afghanistan trong nhiu năm tháng trưc mt.  

Th nht, “bên thng cuc” không h quen vi nhng vic lp kế hoch cho thi b́nh (như phát trin kinh tế, xây dng xă hi), cũng không đưc tha hưng nhng kinh nghim dn dày qua nhiu năm tháng trong hot đng ngoi giao vi các nưc ln nm ngoài ư thc h vi ḿnh, vv… v́ trong sut my chc năm dài, h ch quen vi đánh phá, tiêu dit, phc kích.   

Th nh́, trong chiến tranh, càng lươn lo, trí trá, xo quyt đi vi k thù th́ càng tt, v́ đó là th đon đ t́m chiến thng.  Nhưng đi vi nhân dân th́ khác, không th dùng nhng s trí trá, gio hot, nói rày làm khác, vv... đ đi x vi nhân dân.   

Th ba, “bên thng cuc” thưng không có nhng ngưi quen vic hành chính, k đánh nhau gii thưng không phi là mt nhà cai tr gii, v́ trong thi chiến, cái ǵ cũng tm thi, quyn biến; c̣n thi b́nh th́ phi cn kế hoch lâu dài, dày công nghiên cu t́m hiu, rt cn trí tu và thi gian.  

Xây dng li mt đt nưc đă tan tành sau 30 năm chiến tranh là mt công tŕnh rt khó khăn, nếu không biết ḿnh phi làm ǵ (và không nên làm ǵ) th́ đt nưc s tan nát. Ngoài ra, khi trong nưc không có ngun tài lc th́ phi da vào quan h vi nưc ngoài.  S nhn vin tr vũ khí trong thi chiến rt khác vi nhn ngoi vin trong thi b́nh.  Hy vng chính quyn mi Afghanistan s không đ cho ai đó trong ni b bán đt bán rng, cho thuê đc khu này n, hoc cho đu tư ba băi … đ gi là “kiến thiết quc gia”. 

Trên tt c là mc tiêu, là “con đưng đi”, mt vn đ thuc v trí tu:  Phi làm sao đ toàn dân bt lm than, hay ch đ theo “con đưng đi không chc đến”?  Ch thuyết Hi Giáo có hu dng ǵ hay không cho vic xây dng xă hi, đc bit là v kinh tế, chúng ta chưa rơ. Nhưng chc chn nó không như Marxism.  Hc thuyết kinh tế Mác-xít hoàn toàn không phi là mt gii pháp đ cho mt nưc đói nghèo vi tŕnh đ khoa hc k thut thp và dân trí thp; đc bit là cho vic xây dng mt nn kinh tế kit qu, trong bi cnh mt đt nưc đói nghèo đưc phát trin (Nó ch là mt đ ngh – trên lư thuyết – cho mt xă hi kinh tế tư bn cao đ).  Ngưi Vit chúng ta rt quan tâm đ nh́n Afghanistan tái kiến li đt nưc h ra sao, theo phương thc Hi Giáo. 

Mt khác, v́ “bên thng cuc” Afghanistan là nhng tín đ Hi Giáo trung kiên, tuy h có nhng đim kht khe ca h ... nhưng có v h cũng có nhiu đim tt.  

Kht khe như khó khăn vi ph n, hoc đi git sp nhng tưng Pht xưa đến my ngàn năm, vv…  Nhưng h là tín đ ca mt tôn giáo uy nghiêm, cho nên có kh năng cao là h thành thc vi nhng ǵ h nói vi dân h:  Không lt lưi, không chơi ch vi nhân dân, không ha mt đàng làm mt no...  Trên đu h có nim tin tôn giáo, ch không phi h không tin nhng ǵ h vn rao ging hng ngày. 

nh hưng ca các thế lc ngoi bang đi vi h s như thế nào, chúng ta chưa biết, nhưng cũng mong nhng điu tt đp cho h.  Hy vng gii lănh đo ca h không h b gieo “sinh t phù” trong ngưi đ đi làm nhng vic ngưc li vi quyn li ca đt nưc Afghanistan.  H theo Hi Giáo, nhưng chúng ta không rơ h có b trói buc vào s ch huy ca quc tế (kiu như Đ Tam Quc Tế)  hay không?  

Sau cùng, nhân s, và nhân tài là điu cn nht đ xây dng mt quc gia.  Trong 30 năm chiến tranh, nhân tài c xiêu lc, s mt mát và hoang tàn trong xă hi tăng theo tng ngày.  Gii lănh đo mi Afghanistan s làm thế nào đ tái thiết đt nưc nếu nhân tâm ly lon, nim tin không có, cương k tan hoang?  H s có chính sách như thế nào v x dng ngưi, h có bi lc đến ba đi lư lch, có to ra s quan h da trên tin bc, hay h có nim tin tôn giáo nên, trên mt chng mc nào đó, có đo đc, có lương tâm?  

Mong ưc cho Afghanistan đưc may mn trong mt hoàn cnh s rt khó khăn trưc mt.  

[2021-08-24]

VL – TTP 

 

[1] Afghanistan đưc cho là “đang nm trên mt trong nhng kho khoáng sn giàu có nht trên thế gii, giá tr ưc tính khong 1-3 ngh́n t USD. X này có trng ln vàng, bch kim, bc, đng, st, chromite, lithium, uranium và nhôm, chưa k ngc jade, hng ngc, ngc lam… và khong 1.4 triu tn nguyên t đt hiếm (rare earth) như lanthanum, cerium, neodymium cũng như các vân nhôm, vàng, bc, km, thy ngân và lithium.  Mt s báo cáo ưc tính các ngun tài nguyên đt hiếm ca Afghanistan là mt trong nhng ngun tài nguyên ln nht trên trái đt”.

K ra đ nh rng không nưc nào đem quân vào x khác mà không có ǵ li cho h c.

     Ngun:  Trích t Facebook, ly theo bài ca Ahmad Shah Katawazai: “Afghanistan’s mineral resources are a lost Opportunity and a Threat” trên t The Diplomat, tháng Hai, 2020. 

[2] “c ông [nưc M] rt giàu và có rt nhiu ngưi tài đưc đào to rt tt. Các ông có th tiến hành nhng th nghim táo bo - và nếu chúng tht bi th́ thay thế nhng ngưi đng đu và sa nhng thit hi.

Các c nh không có nhng ngưi thay thế, cũng như không có ngân qu d tr. Các ông không th đưa nhng phương pháp M vào Vit Nam là nưc va kém phát trin li va phi đi din vi nguy cơ trưc mt.

đây không có th nghim - ch có sng hay chết. Mt sai lm ln là tt c mi th đu không c̣n”.

Tng Thng Ngô Đ́nh Dim (Tr li phng vn ca kư gi Charles Wiley, báo National Review công b trong s báo ngày 19-11-1963, sau khi Tng Thng Dim đă mt).