|
|
Chuyện Afghanistan: Người Việt nhớ ǵ?
Văn Lang Tôn-thất Phương
Ai chưa từng trải thời oan trái
(Hoài Nguyễn) Việc đang xảy ra bên Afghanistan làm nhiều người Việt nhớ chuyện xưa, thời “Tháng Tư Găy Súng”, sau khi “Đồng Minh Tháo Chạy”. Ở Afghanistan bây giờ; trong thành phố, hay quanh phi cảng ... khi nh́n bao cảnh “triệu mặt ngây ngô bàng hoàng sớn sác. Cùng đến một ngày găy đổ phân ly”, người Việt nghĩ những ǵ? Cả hai xứ Việt Nam và Afghanistan đều là nước nhỏ với thân phận của nó: Quốc lực không có nên bất lực với việc chiến tranh từ đâu kéo đến, để cho chết chóc và đau thương xảy ra trên đất nước ḿnh. Afghanistan nằm trên “con đường tơ lụa” (silk road), nghĩa là cửa ngơ để đi từ phương Đông sang các vùng như Pakistan, Turkey, Iran, Iraq, Libya, Saudi Arabia, Israel, vv..., từ bao nhiêu năm xưa đă là nơi tranh chấp của đế quốc Anh và nước Nga. Gần về sau này th́ họ bị quân đội Liên Xô nhảy vào gây cuộc chiến kéo dài đến 10 năm. Rồi kế đó quân Mỹ kéo vào, cuộc chiến kéo đến 20 năm. Những điều này, người Việt hiểu rất rơ để cảm thông cho hoàn cảnh. Nói cho đúng, ở Việt Nam Cộng Ḥa ngày trước và Afghanistan sau này, thực ra chẳng có ai kư kết với ai điều ǵ để gọi nhau là “Đồng Minh” cả. Washington muốn vào th́ vào, muốn ra th́ ra. Thuở đó, khi Tổng Thống Diệm không muốn họ vào, họ thuê một đám tướng tá người Việt ám sát ông, để bước vào. Ở Afghanistan cũng thế; sau khi quân Liên Xô vào chiếm đóng th́ quân đội Mỹ tự “nhảy vào”. Và từ 2001, cũng giống như ở Việt Nam lúc trước, trong quân đội Afghanistan, từ trên xuống dưới đều có cố vấn quân sự của Mỹ điều động; cuộc chiến tranh tiến hành theo “kiểu Mỹ”, nghĩa là phải dựa vào sự yểm trợ tối đa của nhiều thứ: Không lực (oanh kích, dội bom), trực thăng vận, tiếp liệu, truyền tin, và khi có những trận đánh lớn th́ trước đó pháo binh bắn hàng loạt để dọn đường, vv... Trong 20 năm dài, quân đội Afghanistan cứ quen theo cách như thế, không có những yểm trợ này th́ không chiến đấu được. Cho nên khi quân “Đồng Minh” bỏ đi, đem theo hết phương tiện bảo tŕ kỹ thuật, tiếp vận, t́nh báo vv..., ngay cả việc truyền tin với nhau cũng c̣n khó khăn, quân đội Afghanistan c̣n đánh đấm ǵ? Việc quân cốt ở tinh thần, không ở số đông, đành là biết thế! Washington bảo “đi vào Afghanistan là để tiêu diệt khủng bố”, nhưng đây không phải là mục tiêu chính của họ. V́ nếu họ nói thật, th́ đưa quân vào chừng 1 tháng là đă hoàn thành mục tiêu rồi, tại sao họ không rút? Tại sao cứ ở đó lâu đến 20 năm? [1] Cũng giống ở Việt Nam, cuộc chiến ở Afghanistan là du kích chiến, mà với chiến tranh du kích, không thắng tức là thua. Quân du kích trà trộn trong dân, không có phương cách nào để tách ra được; dù dân chúng theo các thế lực du kích v́ sợ hơn là ủng hộ. Nh́n vào Afghanistan, hẳn nhiều người Việt lớn tuổi c̣n nhớ: Khi từ chối việc Washington muốn đưa quân vào đánh trực tiếp ở Việt Nam, Tổng Thống Diệm có nói – “Đưa quân đội nước ngoài vào đất nước, tôi sẽ phải cắt nghĩa thế nào với dân tôi đây? Không có chính nghĩa, các ông sẽ thua và làm chúng tôi bị thua theo. Lịch sử đă chứng minh, không có quân đội ngoại quốc nào vào Việt Nam mà được ḷng dân và có được chiến thắng cả” [2]. Sau đó, vị Tổng Thống bị ám sát, cả hai anh em. Việt Nam Cộng Ḥa tiêu vong từ tháng 11 năm 1963, không phải vào tháng Tư năm 1975. Qua hiện thực lịch sử ở Việt Nam, chúng ta thấy được t́nh trạng xă hội Afghanistan trong nhiều năm tháng trước mắt. Thứ nhất, “bên thắng cuộc” không hề quen với những việc lập kế hoạch cho thời b́nh (như phát triển kinh tế, xây dựng xă hội), cũng không được thừa hưởng những kinh nghiệm dạn dày qua nhiều năm tháng trong hoạt động ngoại giao với các nước lớn nằm ngoài ư thức hệ với ḿnh, vv… v́ trong suốt mấy chục năm dài, họ chỉ quen với đánh phá, tiêu diệt, phục kích. Thứ nh́, trong chiến tranh, càng lươn lẹo, trí trá, xảo quyệt đối với kẻ thù th́ càng tốt, v́ đó là thủ đoạn để t́m chiến thắng. Nhưng đối với nhân dân th́ khác, không thể dùng những sự trí trá, giảo hoạt, nói rày làm khác, vv... để đối xử với nhân dân. Thứ ba, “bên thắng cuộc” thường không có những người quen việc hành chính, kẻ đánh nhau giỏi thường không phải là một nhà cai trị giỏi, v́ trong thời chiến, cái ǵ cũng tạm thời, quyền biến; c̣n thời b́nh th́ phải cần kế hoạch lâu dài, dày công nghiên cứu t́m hiểu, rất cần trí tuệ và thời gian. Xây dựng lại một đất nước đă tan tành sau 30 năm chiến tranh là một công tŕnh rất khó khăn, nếu không biết ḿnh phải làm ǵ (và không nên làm ǵ) th́ đất nước sẽ tan nát. Ngoài ra, khi trong nước không có nguồn tài lực th́ phải dựa vào quan hệ với nước ngoài. Sự nhận viện trợ vũ khí trong thời chiến rất khác với nhận ngoại viện trong thời b́nh. Hy vọng chính quyền mới ở Afghanistan sẽ không để cho ai đó trong nội bộ bán đất bán rừng, cho thuê đặc khu này nọ, hoặc cho đầu tư bừa băi … để gọi là “kiến thiết quốc gia”. Trên tất cả là mục tiêu, là “con đường đi”, một vấn đề thuộc về trí tuệ: Phải làm sao để toàn dân bớt lầm than, hay chỉ để theo “con đường đi không chắc đến”? Chủ thuyết Hồi Giáo có hữu dụng ǵ hay không cho việc xây dựng xă hội, đặc biệt là về kinh tế, chúng ta chưa rơ. Nhưng chắc chắn nó không như Marxism. Học thuyết kinh tế Mác-xít hoàn toàn không phải là một giải pháp để cho một nước đói nghèo với tŕnh độ khoa học kỹ thuật thấp và dân trí thấp; đặc biệt là cho việc xây dựng một nền kinh tế kiệt quệ, trong bối cảnh một đất nước đói nghèo được phát triển (Nó chỉ là một đề nghị – trên lư thuyết – cho một xă hội kinh tế tư bản ở cao độ). Người Việt chúng ta rất quan tâm để nh́n Afghanistan tái kiến lại đất nước họ ra sao, theo phương thức Hồi Giáo. Mặt khác, v́ “bên thắng cuộc” ở Afghanistan là những tín đồ Hồi Giáo trung kiên, tuy họ có những điểm khắt khe của họ ... nhưng có vẻ họ cũng có nhiều điểm tốt. Khắt khe như khó khăn với phụ nữ, hoặc đi giật sập những tượng Phật xưa đến mấy ngàn năm, vv… Nhưng họ là tín đồ của một tôn giáo uy nghiêm, cho nên có khả năng cao là họ thành thực với những ǵ họ nói với dân họ: Không lật lưỡi, không chơi chữ với nhân dân, không hứa một đàng làm một nẻo... Trên đầu họ có niềm tin tôn giáo, chứ không phải họ không tin những ǵ họ vẫn rao giảng hằng ngày. Ảnh hưởng của các thế lực ngoại bang đối với họ sẽ như thế nào, chúng ta chưa biết, nhưng cũng mong những điều tốt đẹp cho họ. Hy vọng giới lănh đạo của họ không hề bị gieo “sinh tử phù” trong người để đi làm những việc ngược lại với quyền lợi của đất nước Afghanistan. Họ theo Hồi Giáo, nhưng chúng ta không rơ họ có bị trói buộc vào sự chỉ huy của quốc tế (kiểu như Đệ Tam Quốc Tế) hay không? Sau cùng, nhân sự, và nhân tài là điều cần nhất để xây dựng một quốc gia. Trong 30 năm chiến tranh, nhân tài cứ xiêu lạc, sự mất mát và hoang tàn trong xă hội tăng theo từng ngày. Giới lănh đạo mới ở Afghanistan sẽ làm thế nào để tái thiết đất nước nếu nhân tâm ly loạn, niềm tin không có, cương kỷ tan hoang? Họ sẽ có chính sách như thế nào về xử dụng người, họ có bới lục đến ba đời lư lịch, có tạo ra sự quan hệ dựa trên tiền bạc, hay họ có niềm tin tôn giáo nên, trên một chừng mực nào đó, có đạo đức, có lương tâm? Mong ước cho Afghanistan được may mắn trong một hoàn cảnh sẽ rất khó khăn trước mặt. [2021-08-24] VL – TTP
[1] Afghanistan được cho là “đang nằm trên một trong những kho khoáng sản giàu có nhất trên thế giới, giá trị ước tính khoảng 1-3 ngh́n tỷ USD. Xứ này có trữ lượng lớn vàng, bạch kim, bạc, đồng, sắt, chromite, lithium, uranium và nhôm, chưa kể ngọc jade, hồng ngọc, ngọc lam… và khoảng 1.4 triệu tấn nguyên tố đất hiếm (rare earth) như lanthanum, cerium, neodymium cũng như các vân nhôm, vàng, bạc, kẽm, thủy ngân và lithium. Một số báo cáo ước tính các nguồn tài nguyên đất hiếm của Afghanistan là một trong những nguồn tài nguyên lớn nhất trên trái đất”. Kể ra để nhớ rằng không nước nào đem quân vào xứ khác mà không có ǵ lợi cho họ cả. Nguồn: Trích từ Facebook, lấy theo bài của Ahmad Shah Katawazai: “Afghanistan’s mineral resources are a lost Opportunity and a Threat” trên tờ The Diplomat, tháng Hai, 2020. [2] “Nước ông [nước Mỹ] rất giàu và có rất nhiều người tài được đào tạo rất tốt. Các ông có thể tiến hành những thử nghiệm táo bạo - và nếu chúng thất bại th́ thay thế những người đứng đầu và sửa những thiệt hại. Các nước nhỏ không có những người thay thế, cũng như không có ngân quỹ dự trữ. Các ông không thể đưa những phương pháp Mỹ vào Việt Nam là nước vừa kém phát triển lại vừa phải đối diện với nguy cơ trước mắt. Ở đây không có thử nghiệm - chỉ có sống hay chết. Một sai lầm lớn là tất cả mọi thứ đều không c̣n”. Tổng Thống Ngô Đ́nh Diệm (Trả lời phỏng vấn của kư giả Charles Wiley, báo National Review công bố trong số báo ngày 19-11-1963, sau khi Tổng Thống Diệm đă mất).
|