Bao Tháng Năm Dài Trước Mắt:

Rồi sẽ ra sao?

 

Văn Lang Tôn-thất Phương


 

 

Nơi ḿnh đang ở, tháng Ba đă đến với cả một sự yên ả chung quanh: Hoa Dâm Bụt tím nở rộ, buổi sáng nghe chim cu gáy xa xa, tiếng gà trống ó o trong khu vườn nào đó bên hàng xóm … Nghe như đang sống trong cảnh thôn quê yên b́nh, tĩnh mịch.

Nhưng cái yên lành này, biết là rồi đây sẽ thay đổi thôi. Sẽ ra sao th́ không rơ, nhưng sớm muộn ǵ sự đổi thay cũng sẽ đến. Dự cảm thấy không hẳn là tốt!

V́ thế giới đang chuyển ḿnh thay đổi; và có lắm chuyện trên đời, cá nhân chúng ta không thể làm ǵ được.

Số là, suốt mấy tuần nay, người người bỗng thấy rất hoang mang, v́ mọi sự quen thuộc từ 80 năm nay đang từ từ thay đổi: Chúng ta bắt đầu bước vào một thời đại khác, trong đó niềm tin bị lung lay dữ dội. Đây là niềm tin về một cuộc sống có đạo lư, có sự hợp tác hài ḥa giữa các quốc gia với nhau trên nguyên tắc tôn trọng sự công chính, có phân biệt điều phải lẽ trái. Bây giờ th́ ai cũng mường tượng được rồi đây cả thế giới sẽ phải đối phó với một thực tế không thể ngờ tới: Sống với luật “cá lớn nuốt cá bé”, “kẻ mạnh th́ đúng”!

Từ đây, sự liên kết toàn cầu trên ư nguyện đồng cam kết, có vẻ, sẽ bị thay vào bằng các thỏa thuận xếp đặt giữa những kẻ mạnh với nhau.

Kinh tế thế giới th́, đă suy kém từ khá lâu, nhưng nay lại có dấu hiệu rồi sẽ suy kém thêm, với Washington đánh thuế nhập cảng không từ tốn, không theo sự cân nhắc nào cho việc lâu dài. Và thời đại đang tới lại là thời đại “thân ai nấy lo”, chẳng c̣n dựa vào mô h́nh phân công và liên kết quốc tế đồng có lợi như xưa nay. Rồi mỗi quốc gia sẽ đều phải tăng chi phí quốc pḥng cho ḿnh, mà tăng bên này th́ phải giảm bên kia: Vũ khí nhiều hơn th́ bên y tế, nhà cửa, thực phẩm, giáo dục, vv... phải ít xuống.

Về chính trị, với những việc ở Ukraina, Washington đă nói rơ quan điểm: “Đây là việc của châu Âu, chẳng liên quan đến xứ Mỹ”. White House phớt lờ Giác Thư Budapest (1996), trong đó Mỹ (cùng với Anh và Nga) “long trọng cam kết” bảo vệ an ninh và sự toàn vẹn lănh thổ của Ukraina. Hóa ra cam kết chỉ là tờ giấy, chẳng hề được tôn trọng!

Điều này làm cho khá nhiều nước đang dựa vào cam kết của Washington đâm ra lo sốt vó: Nhật Bản, Korea, Taiwan, Philippines, Úc, Âu châu, vv... Bây giờ vào thời đại “thân ai nấy lo”, phải tính sao đây?

Người ta vẫn nhớ Washington đă rất nhiều lần chơi lá bài “cam kết” và “quên” ngay khi thấy bất lợi, như những thực tế xảy ra ở Afghanistan, Việt Nam Cộng Ḥa (1963, và 1975), vv... Tổng Thống Pakistan cũng có nói rơ: “Rất khó để làm đồng minh của Mỹ”.

Nhưng ở Afghanistan, Việt Nam … Washington bỏ qua trong âm thầm. Đằng này, đối với ngay cả những đồng minh vốn rất thân thiết của Mỹ: NATO, Úc, Canada, vv... chủ trương “thân ai nấy lo” đă thấy được rơ.

Vậy nói chung, nước nào sẽ có lợi trong t́nh trạng xáo trộn như hiện nay?

Th́ China, chứ ai!

Với t́nh trạng này, China sẽ có thêm khả năng vượt qua nước Mỹ, và nhanh hơn. China chèn ép Việt Nam, Philippines, và mang nhiều tham vọng; nhưng họ có những kế hoạch lớn, lâu dài, có suy tính, chẳng hạn như “Vành Đai và Con Đường”... Trong khi đó White House lại muốn đè mấy nước yếu hơn ḿnh ra mà ăn tươi nuốt sống; và, có vẻ, hiện nay cũng chỉ thích quyết định theo ngẫu hứng, không thấy được họ đang có kế hoạch hay chính sách ǵ gọi là lâu dài.

Khi Washington đánh thuế trên khối EU và Canada, Mexico, vv… th́ các nước này, để tự vệ, bắt buộc phải tiếp cận với China nhiều hơn. Nhật Bản, Korea, Australia và New Zealand cũng sẽ phải ngọt nhạt với Bắc Kinh. Khối ASEAN cũng sẽ phụ thuộc vào China thêm nữa...

Và Việt Nam sẽ ra sao trước một bối cảnh khó khăn và khó đoán như hiện nay? Đây lại cũng là một chuyện mà cá nhân không thể làm ǵ được. Nhưng nghĩ về đất nước th́ chỉ có thể mong ước hai việc:

– Một là, trong giới có trách nhiệm ở Việt Nam, làm sao có được ai đó hiểu được t́nh h́nh thế giới, có viễn kiến và tri thức, có khả năng.

– Hai là, giới có trách nhiệm biết âu lo cho tương lai của dân tộc, thành thực với toàn dân.

Vậy thôi!

Chuyện trên đời, cứ mười việc th́ “bất như-ư sự” đă có đến tám chín, cổ nhân có bảo. Vẫn biết như thế, nhưng những đổi thay, sớm muộn ǵ cũng sẽ đến.

Sẽ đến thôi!

Nếu Roma không xây được trong chỉ một ngày, th́ Roma sụp đổ cũng không chỉ trong một ngày!

*

*

(05-03-2025)