Nhật Bản-Việt Nam hai đất nước “đồng văn, đồng chủng, đồng châu”, điều ấy đã được Phan Bội Châu đúc kết từ hơn 100 năm trước. Tuy nhiên chỉ vài năm trở lại đây chúng ta mới có dịp quan tâm hơn đến nền văn học từ đất nước Phù Tang.

Có thể coi 2006 là năm được mùa của văn học Nhật Bản tại Việt Nam khi các tác phẩm được quan tâm và chú ý nhiều nhất đều là của các tác giả đến từ đất nước này như Rừng Na-Uy, Kitchen, N.P…

VTC News đã trò chuyện cùng dịch giả Phạm Vũ Thịnh (người chuyển ngữ ba tập truyện ngắn của nhà văn Murakami Haruki là: Đom đóm, Sau cơn động đất, Ngày đẹp trời để xem Kangaroo - NXB Đà Nẵng).

Ba tập truyện ngắn của Haruki Murakami xuất bản tại Việt Nam.

"Được mùa" văn học Nhật vì kính nể bạn

- Thưa dịch giả Phạm Vũ Thịnh, theo ông vì sao năm 2006 lại là năm nở rộ của văn học Nhật Bản tại Việt Nam?

- Theo tôi hiểu, người Việt Nam luôn có sự quan tâm, lòng yêu mến đối với văn hoá và dân tộc Nhật Bản qua những giao tiếp lịch sử, tình cảm gần gũi giữa những dân tộc đồng văn, và lòng ngưỡng mộ nước bạn Ðông Á giàu mạnh có những đặc sắc dân-tộc-tính và truyền thống tốt đẹp.

Ðối lại, người Nhật cũng có quan tâm và lòng mến thích tương tự đối với dân tộc Việt Nam, và gần đây, lại có thêm nhiều đầu tư kinh doanh vào nước ta. Hoàn cảnh như vậy thuận lợi cho việc trao đổi văn hoá giữa hai dân tộc.

- Ông từng là một Tiến sĩ điện tử (tốt nghiệp tại Nhật Bản), cá nhân ông đánh giá như thế nào về nền văn học đương đại của đất nước này?

Dịch giả Phạm Vũ Thịnh

- Là một người dịch văn, tôi chỉ nhận thấy rằng văn học Nhật Bản có nề nếp vững chãi và đã phát triển đạt chuẩn mực quốc tế.

 

Văn học đương đại Nhật Bản nối tiếp được truyền thống: những tên tuổi Murakami Haruki, Murakami Ryu, Yamada Eimi, Yoshimoto Banana, ... trong dòng văn học thuần túy, cùng với nhiều tác gia văn học đại chúng, kể cả truyện tranh, được quan tâm, yêu chuộng và ngưỡng mộ trên quy mô thế giới.

 

- Các tác phẩm văn học Nhật dịch sang Tiếng Việt thường thông qua một ngôn ngữ thứ 3 (Anh, Pháp, Nga…), là người dịch từ nguyên bản tiếng Nhật ông nhận thấy đâu là sự khác biệt đáng kể?

 

 

- Tôi nghĩ nếu được chọn lựa, thì chẳng ai dịch tác phẩm qua ngôn ngữ trung gian. Văn hoá và ngôn ngữ Nhật Bản rất gần với văn hoá và ngôn ngữ Việt Nam, mà lại cách xa hẳn với văn hoá và ngôn ngữ Âu Mỹ.

 

Dịch giả Âu Mỹ thường phải chuyển đổi biểu hiện, cả chi tiết nữa, trong nguyên tác cho thích hợp với tâm tình, tư duy, tập quán sinh hoạt của người đọc Âu Mỹ. Ðó là chuyện không thể tránh được.

 

Vì cách biệt văn hoá quá xa, dịch giả Âu Mỹ không chỉ dịch (translate) mà còn điều chỉnh cho phù hợp (adapt) với độc giả của họ. Chưa kể vì không "đồng văn", dịch giả Âu Mỹ còn dễ hiểu sai cách nói, cách biểu hiện Ðông Á, mà dịch sai đi; hay có khi vì không hiểu, không có từ ngữ tương ứng, mà bỏ bớt. Dịch qua một ngôn ngữ trung gian Âu Mỹ thì khó mà thuyết phục độc giả về tính trung thực với nguyên tác tiếng Nhật được.   

- Theo ông điều gì là khó nhất khi chuyển thể các tác phẩm văn học Nhật Bản sang Tiếng Việt?

- Tôi nghĩ điều khó nhất khi dịch các tác phẩm văn học Nhật Bản sang tiếng Việt là đòi hỏi thiết yếu phải am tường ngôn ngữ và văn hoá Nhật Bản. Người Nhật ưa chuộng những cung cách biểu hiện thâm trầm, tế nhị.

Sở dĩ tác phẩm văn học Nhật dịch ra tiếng Việt vẫn còn quá ít so với tác phẩm của các nước khác, chẳng hạn Trung Quốc, Mỹ, Pháp, ... nguyên nhân chính vẫn là vì còn thiếu người Việt thoả mãn được đòi hỏi ấy. 

Các nhà văn hiện đại của Nhật Bản.

Tôi cũng nhiều thói xấu như mọi người 

- Có người  nhận xét rằng ông háo danh khi để tên mình xuất hiện tràn ngập 5 trang đầu trong ba tập truyện ngắn của Murakami Haruki  do ông chuyển ngữ. Ông nghĩ gì về điều này?

- Tôi ngạc nhiên vì có người chuyên chú phê phán về khía cạnh "đạo đức" của người dịch khi đọc các cuốn sách ấy. Tất nhiên bản thân tôi cũng có những thói hư tật xấu không kém gì người bình thường nào khác, nhưng có lẽ cũng chẳng đến nỗi được đặc biệt chú ý và đề cập như thế.

Việc nêu tên trong sách không phải mới lạ gì trong các sách dịch xuất bản ở Việt Nam từ trước đến nay, và còn có ý nghĩa rằng tôi chịu trách nhiệm hoàn toàn về những điều tôi viết trong sách. Tôi hy vọng rằng người đọc sách thực sự quan tâm đến khía cạnh văn học hơn là đến những lời đồn thổi về "đạo đức" của người dịch, những lời đồn thổi vốn được dùng cho mục đích gì khác hơn là văn học.

- Cũng trong 3 tập truyện trên, việc ông sử dụng nhiều từ ngữ địa phương (Quảng Nam) liệu có làm tác phẩm thêm kén người đọc?

- Trong ba tập truyện dịch Murakami Haruki, tôi chỉ sử dụng từ ngữ địa phương trong truyện dịch nào có thêm phương âm, phương ngữ của một địa phương Nhật Bản ngoài dòng từ ngữ chính trong nguyên tác mà thôi.

Cụ thể là trường hợp của truyện dịch "Phong cảnh có bàn ủi", duy nhất trong ba tập truyện dịch đó, có giọng nói miền Kansai thêm vào giọng chuẩn. Tôi chỉ sử dụng phương âm phương ngữ khi thiết yếu phải dùng đến.

- Ngoài văn của Murakami Haruki ông còn dịch cả truyện Yoshimoto Banana, Dazai Osamu, Akutagawa Ryunosuke và một số tác giả ở Úc, Mỹ… Ông có dự định gì với những bản thảo chưa được phát hành?

- Tôi hy vọng sẽ xuất bản được các bản thảo còn lại, và một số bản dịch khác mà tôi đang thực hiện chung với nhóm Dịch thuật Văn học Nhật Bản (đã thực hiện tập truyện dịch Akutagawa Ryunosuke "Trinh Tiết" do Nhà xuất bản Văn Học và công ty Alpha Books phát hành cuối năm 2006).

- Xin chân thành cám ơn ông!