Ulysses

William Saroyan

tặng Thống
Phạm Vũ Thịnh dịch

Lời người dịch:

Xin đề tặng người bạn thân từ thời trung học Phan Chu Trinh, Đà Nẵng. Thống với tôi đã có rất nhiều buổi trưa qua phà sông Hàn sang mượn sách Thư viện Sư Đoàn 2 bên Mỹ Khê, đi suốt con đường cát biển bỏng chân dưới nắng chang chang, gió biển luồn qua những cành thông reo vi vút. Trong số sách đã cùng mượn đọc với Thống khoảng năm 1963, có cuốn “Giòng Đời” do Đoàn Châu dịch, Sáng Tạo xuất bản, cho đến nay 2021, đã hơn nửa thế kỷ qua, vẫn là cuốn sách tôi yêu thích nhất, và chắc Thống cũng thế. Sang Nhật lưu học năm 1966, tôi tìm ra được nguyên tác của cuốn ấy, là “The Human Comedy” đã xuất bản từ năm 1943, tác phẩm đầu tay và nổi tiếng nhất của nhà văn William Saroyan, và tôi đã tra từ điển kỹ lưỡng để đọc kỳ hết.

Nhân vật chính trong cuốn sách là cậu Homer, 14 tuổi, và hầu hết các nhân vật khác trong truyện đều là những điển hình tốt đẹp, đáng quý. Tôi đặc biệt yêu thích cậu bé Ulysses, em út của Homer, do đó ngày nay nảy ra ý muốn dịch vài chương có nói đến Ulysses, chẳng hạn chương mở đầu cuốn sách, như dưới đây.

Cậu bé Ulysses Macauley đứng trên lỗ hang chuột chù mới đào ở sân sau nhà mình trên đường Santa Clara ở thành phố Ithaca, tiểu bang California. Chú chuột từ trong lỗ đùn lớp đất ẩm ướt lên, ló đầu ra ngoài nhìn cậu bé; chú biết là một người lạ nhưng có lẽ chẳng phải là kẻ thù. Nhưng trước khi cậu bé vui hưởng trọn vẹn điều kỳ diệu này thì một con chim nhỏ của Ithaca đã bay đến cây hồ-đào cổ thụ trong sân, và sau khi đậu vững vàng trên một cành cây, đã hót lên một tràng dài lảnh lót lôi kéo cơn mê mẩn của cậu bé từ mặt đất lên cành cây.
Và rồi, tuyệt vời nhất nữa, là tiếng một đoàn tàu hỏa chở hàng xình xịch gầm rú từ xa vẳng tới. Cậu bé lắng nghe, cảm thấy mặt đất dưới chân mình rung lên theo chuyển động của đoàn tàu. Thế là cậu lao đầu chạy, cảm thấy mình chạy nhanh hơn bất kỳ sinh vật nào trên thế giới.

Khi đến nơi giao tiếp với đường sắt, cậu bé vừa kịp nhìn thấy toàn bộ đoàn tàu đang chạy qua, từ đầu máy đến toa cuối chở than. Cậu vẫy tay với người thợ máy, nhưng ông ta không vẫy lại. Cậu vẫy tay với năm người khác nữa trên tàu, nhưng chẳng ai vẫy lại cả. Họ có thể vẫy lại chứ, nhưng họ đã chẳng thèm làm. Cuối cùng, một ông da đen xuất hiện nhoài người qua vách một toa mui trần chở hàng. Vọng lên trên tiếng xình xịch của tàu, Ulysses nghe tiếng ông ấy hát:

"Đừng khóc nữa nàng ơi,
thôi đừng khóc nữa hôm nay.
Ta sẽ hát một bài cho nhà ta ở Kentucky xưa cũ,
cho quê hương Kentucky ở chốn xa vời"

Ulysses cũng vẫy tay với ông da đen, thế rồi một điều kỳ diệu bất ngờ đã xảy ra. Ông ấy, đen nhẻm và khác hẳn với tất cả những người kia, đã vẫy tay lại với Ulysses, vừa hét lên: "Ta về nhà đây, cậu bé ơi! Ta trở về quê nhà của ta đây!"

Cậu bé và ông da đen cứ thế vẫy tay với nhau mãi cho đến khi đoàn tàu khuất dạng.

Thế rồi Ulysses nhìn quanh. Chung quanh cậu, thế giới của đời cậu, sao mà lạ lẫm và cô quạnh quá đỗi. Thế giới của cậu sao mà kỳ lạ, đầy cỏ dại, tạp nhạp mà lại tuyệt vời, vô nghĩa mà đẹp đẽ quá chừng. Thấy có một ông già bước đến trên đường mòn, lưng vác một cái bọc cuộn tròn. Ulysses cũng vẫy tay với ông, nhưng ông ấy đã quá già và quá mệt mỏi để có thể hài lòng với cử chỉ thân thiện của một cậu bé con. Ông già liếc nhìn Ulysses như thể cả ông và cậu bé đều đã không còn nữa.

Cậu bé chậm rãi quay lại và bắt đầu bước về nhà. Cậu bước đi, trong tai vẫn còn văng vẳng tiếng đoàn tàu chạy qua, tiếng hát của ông da đen, và những lời vui sướng: "Ta về nhà đây, cậu bé ơi! Ta trở về quê nhà của ta đây!". Cậu dừng bước để nhớ lại tất cả những thứ ấy, rồi lang thang bên cạnh cây sầu đông và đá vào mấy quả rụng màu vàng có mùi ngai ngái ấy. Một lúc sau, môi cậu nở nụ cười của nhà Macauley, nụ cười dịu dàng, khôn ngoan mà kín đáo, sẵn sàng vui lòng chào đón tất cả mọi chuyện trên đời.

Khi cậu rẽ qua góc đường và nhìn thấy ngôi nhà Macauley, Ulysses bắt đầu nhảy lò cò, và đá phải gót chân mình. Cậu vấp ngã với niềm vui sướng trong lòng, nhưng nhỏm dậy ngay mà đi tiếp.

Mẹ cậu đang ở ngoài sân ném thức ăn cho đàn gà. Bà nhìn thấy cậu bé vấp ngã rồi đứng lên và lại nhảy lò cò. Cậu chạy nhanh đến lặng lẽ đứng bên cạnh mẹ, rồi đi lại chuồng gà để tìm trứng. Cậu tìm thấy một cái trứng. Cậu nhìn nó một lúc, nhặt nó lên, mang đến chỗ mẹ và trao cho bà thật cẩn thận; ý tứ của cậu bé như thế nào, không một người lớn nào có thể đoán ra, và không một đứa bé con nào có thể nhớ để kể lại được.

Phạm Vũ Thịnh dịch
16 Sep 2021

® "Khi phát hành lại thông tin từ trang này cần phải có sự đồng ý của tác giả
và ghi rõ nguồn lấy từ www.erct.com"

Cảm tưởng, ý kiến xin gởi về t4phamvu@hotmail.com