Ulysses đi Thư viện

William Saroyan

tặng Thống
Phạm Vũ Thịnh dịch

 

Lời người dịch:

Chương 28 của cuốn sách “The Human Comedy” xuất bản từ năm 1943, tác phẩm đầu tay và nổi tiếng nhất của nhà văn William Saroyan.

 

Hai người bạn thân Lionel và Ulysses đi bộ đến thư viện công cộng. Trên đường đi, thấy có một đám tang tiến ra từ Nhà thờ First Ithaca Presbyterian. Có mấy người khiêng một quan tài giản dị đến một chiếc xe tang hiệu Packard đă cũ. Theo sau quan tài là một số người đi đưa đám.

"Đến xem đi, Ulysses," Lionel nói, "Có đám tang đấy!" Lionel nắm tay Ulysses cùng chạy chừng nửa khu đất, rất nhanh sau đó đă đến ngay giữa đám đông.

"Quan tài đấy," Lionel th́ thầm. "Có người chết trong đó. Phải chi tớ biết là ai. Nh́n hoa ḱa. Người ta tặng hoa cho người chết đấy. Thấy mấy người khóc không? Đấy là những người quen biết người chết."

Lionel quay sang một ông trông không bận bịu làm ǵ mấy. Ông ấy vừa khịt mũi vừa đưa khăn tay chậm vào khóe mắt.
"Ai chết thế ông?" Lionel hỏi.
"Johnny Merryweather nhỏ con, gù lưng tội nghiệp đấy," ông ấy đáp.
Lionel quay sang Ulysses. "Johnny Merryweather nhỏ con, gù lưng tội nghiệp đấy, mày ạ"
"Bảy mươi tuổi," người đàn ông lại nói.
"Bảy mươi tuổi đấy," Lionel nói với Ulysses.
"Bán ngô rang ở góc đường Mariposa và Broadway suốt ba mươi năm rồi."
“Bán ngô rang ở góc đường —” Lionel đột ngột
ngừng lại nh́n người đàn ông. Cậu gần như hét lên. "Ông bán ngô bung đấy sao?"
"Ừ, Johnny Merryweather ấy — đă an nghỉ đời đời."
"Cháu biết ông ấy!" Lionel hét lớn. "Cháu đă mua ngô bung của ông ấy nhiều lần! Ông ấy chết rồi sao?"
“Ừ, chết b́nh an. Trong giấc ngủ. Trở về với Chúa rồi.”
"Cháu biết ông ấy!" Lionel nói như khóc. "Cháu không biết tên ông là Johnny Merryweather, nhưng cháu biết ông ấy."
Lionel quay sang Ulysses, choàng tay qua vai bạn. “Johnny đấy,” cậu nói, gần như bật khóc. "Johnny Merryweather. Một người bạn thân nhất của tớ, đă trở về với Chúa rồi."

Xe tang lái đi và không lâu sau đă chẳng c̣n ai khác ở trước nhà thờ ngoại trừ Lionel và Ulysses. Chừng như với Lionel, việc rời đi ngay lúc này có vẻ sai quấy thế nào ấy, bởi nơi đây là chỗ cậu biết tin một người quen vừa chết, mặc dù cậu chưa bao giờ biết rằng tên của người quen đó là Johnny Merryweather. Tuy nhiên, cuối cùng th́ cậu nghĩ ḿnh cũng không thể đứng trước nhà thờ măi được, cho dù cậu đă mua ngô bung của ông Johnny Merryweather ấy nhiều lần. V́ vậy, vừa nhớ đến món ngô bung, đến gần như nếm lại được mùi vị ấy, cậu tiếp tục đi xuống phố với Ulysses.

Hai cậu bé bước vào thư viện công cộng, một khu vực yên tĩnh trầm lặng và trang nghiêm, đến cứ như là đám tang vẫn c̣n tiếp tục ngay đây. Có những ông cụ đang đọc báo. Vài triết gia của thị trấn đang ngồi đọc những cuốn sách khổng lồ. Có nhiều nam nữ sinh trung học đang làm việc nghiên cứu, nhưng mọi người đều im lặng, v́ họ đang t́m kiếm trí tuệ. Họ đang cùng hiện diện với sách. Họ đang cố gắng t́m hiểu những điều cao xa.

Lionel không chỉ th́ thầm, cậu c̣n nhón gót mà bước đi. Lionel th́ thầm nhón gót bởi v́ cậu có ấn tượng rằng nói lớn bước mạnh là không tôn trọng sách, và không nể nang những người đang đọc sách. Ulysses cũng bắt chước nhón gót đi theo. Hai cậu bé đang khám phá thư viện, mỗi cậu t́m ra nhiều kho báu; với Lionel là sách và với Ulysses là người ta. Tuy Lionel không đọc sách mà cũng không đến thư viện công cộng để mượn sách. Cậu chỉ yêu thích nh́n sách — hàng ngh́n cuốn sách như thế. Cậu chỉ tay vào cả một dăy sách sắp xếp ngăn nắp rồi th́ thầm, "Tất cả sách này - và sách đây. Và sách đây nữa. Đây, một cuốn màu đỏ. Tất cả sách đây màu đỏ. Đây, một cuốn màu xanh lá cây. Tất cả sách đây màu xanh lá cây."

Cuối cùng, bà Gallagher, người quản lư thư viện già, để ư mà đi đến chỗ hai cậu bé. Tuy nhiên, bà ấy chẳng nhón gót hay th́ thầm. Bà ấy nói dơng dạc, như thể không phải đang ở trong thư viện. Điều này khiến Lionel bị sốc, và một vài người ngước lên khỏi mấy trang sách họ đang đọc.
"Cậu đang t́m ǵ thế, cậu bé?"
“Sách,” Lionel th́ thầm nhỏ nhẹ.
"Cậu t́m sách ǵ?"
"Tất cả sách."
"Tất cả sách? Ư cậu là sao? Mỗi tấm thẻ chỉ được mượn một lần bốn cuốn sách mà thôi."
"Cháu không muốn mượn cuốn nào cả."
"Thế cậu muốn làm cái ǵ với sách chứ?"
"Cháu chỉ muốn nh́n sách thôi."
"Nh́n sách thôi à? Thư viện công cộng không phải để vào mà nh́n sách. Cậu có thể nh́n vào bên trong sách, cậu có thể nh́n h́nh vẽ trong sách, chứ cậu muốn nh́n bên ngoài của sách để làm ǵ?"
"Cháu thích thế thôi," Lionel th́ thầm. "Cháu có được phép không?"
"Chà," bà quản lư thư viện nói, "chẳng có luật nào cấm làm thế cả." Rồi bà nh́n Ulysses. "C̣n đây là ai nào?"
"Đây là Ulysses. Nó không biết đọc."
“C̣n cậu th́ biết đọc à?”
"Không, nhưng nó cũng không biết đọc. V́ vậy mà chúng cháu là bạn. Nó là người duy nhất mà cháu biết là không biết đọc."

Bà quản lư thư viện già nh́n hai người bạn bé con. Đây là chuyện mới tinh khôi trong tất cả bao nhiêu năm kinh nghiệm của bà tại thư viện công cộng này. Cuối cùng bà nói, "Chà, có lẽ cậu không đọc được sách lại tốt hơn. Ta th́ đọc được. Và ta đă đọc sách trong suốt sáu mươi năm qua, mà ta vẫn chẳng thấy có khác biệt ǵ lớn cả. Thế th́ các cháu cứ đi nh́n xem tất cả những cuốn sách nào các cháu thích."
"Vâng, thưa bà," Lionel nói.

Hai người bạn bé con dời sang một thế giới c̣n bí ẩn và mạo hiểm hơn nữa. Lionel đă chỉ thêm nhiều cuốn sách hơn cho Ulysses. "Những sách này...", cậu nói. "Và những sách đằng kia. Và đây nữa. Sách cả đấy, Ulysses." Cậu dừng lại một lúc để suy nghĩ. "Tớ không hiểu người ta nói ǵ trong tất cả các cuốn sách này." Cậu chỉ vào cả một khu vực rộng lớn cả năm kệ chứa đầy sách. "Tất cả những sách này," cậu nói: "Không biết nói về chuyện ǵ nhỉ." Cuối cùng cậu t́m ra được một cuốn sách màu xanh lục, giống như màu cỏ tươi. "Đây này, cuốn sách này đẹp quá, Ulysses."

Thật dè dặt, Lionel nhấc cuốn sách ra khỏi giá, cầm lên tay một lúc rồi mở ra. "Đây, Ulysses! Một cuốn sách! Đây rồi! Thấy chưa? Người ta nói ǵ đấy ở đây này." Cậu chỉ vào một cái ǵ đó trong bản in của cuốn sách. "Có một chữ 'A' đây này. Chữ 'A' đấy nhé. Lại có một chữ ǵ đấy nữa. Tớ không biết là chữ ǵ. Mỗi chữ đều khác nhau và mỗi nhóm chữ đều khác nhau." Cậu thở dài và nh́n quanh bao nhiêu là sách ấy. "Tớ không nghĩ có bao giờ ḿnh học đọc không, nhưng chắc chắn là tớ muốn biết sách nói ǵ trong ấy. C̣n đây là một bức tranh này. nh một cô gái. Thấy cô ấy không?" Cậu lật nhiều trang sách và nói, "Thêm nhiều chữ cái và nhóm chữ nữa, suốt đến cuối cuốn sách. Đây là thư viện công cộng đấy, Ulysses. Bao nhiêu là sách ở khắp nơi." Cậu nh́n vào trang sách với một vẻ tôn kính, th́ thầm với chính ḿnh như thể đang cố gắng đọc. Rồi cậu lắc đầu. "Không thể biết cuốn sách nói ǵ được, Ulysses ạ, trừ khi ḿnh biết đọc, mà tớ th́ không biết đọc."

Lionel từ từ đóng cuốn sách lại, đặt sách trở lại vị trí cũ, rồi hai người bạn tí hon cùng rón rén bước ra khỏi thư viện. Ra tới bên ngoài, Ulysses nhảy ḷ c̣ đá vào gót chân, có vẻ như chú bé đă học được điều ǵ đó mới mẻ lắm.

Phạm Vũ Thịnh dịch
24 Sep 2021

 


® "Khi phát hành lại thông tin từ trang này cần phải có sự đồng ư của tác giả 
và ghi rơ nguồn lấy từ www.erct.com"

Cảm tưởng, ư kiến xin gởi về  t4phamvu@hotmail.com