Tin tức tàu Pilgrim

Jean Lee Latham

tặng Thống
Phạm Vũ Thịnh dịch

Lời người dịch:

Chương 03 của cuốn sách “Carry On, Mr. Bowditch” xuất bản khoảng năm 1955, tác phẩm nổi tiếng nhất của nhà văn nữ Jean Lee Latham.

*

Nhiều tuần rồi nhiều tháng trôi qua. Vẫn không có tin tức gì từ ông Tom Perry cả. Đã đến lúc bắt đầu năm học mới.

Lizza nói, “Chị mừng là mình không phải đi học. Ai cũng bảo là Thầy Watson cáu kỉnh lắm. Em có sợ đến trường không Nat?”
Nat lắc đầu. “Không, em không sợ... lắm đâu.”

Nhưng khi cậu và anh Hab bước vào nhà trường, thấy Thầy Watson nhướng mày nhìn thì đầu gối của Nat bắt đầu run lên. Thầy Watson trừng mắt nhìn Nat. "Cậu này làm gì ở đây?"
“Em con có hơi nhỏ so với tuổi của nó, thưa Thầy Watson,” Hab nói. “Vậy chứ nó đã đi học hai năm ở Danvers rồi đấy."

Thầy Watson hầm hừ. "Một trường của phụ nữ! Đàn bà!" Ông lại trừng mắt nhìn Nat. "Ngồi ở đằng kia với mấy đứa bé ấy. Mà phải ngồi yên đấy!"
"Vâng thưa thầy." Nat trèo lên ngồi trên một chiếc băng dài.

Hết giờ này đến giờ khác suốt cả buổi sáng, cậu ngồi nghe giảng. Rồi cả sau khi quay lại vào buổi chiều, Nat cũng ngồi yên mà lắng nghe như thế nữa. Giá như cậu được trả lời một câu hỏi nào đấy ngay ngày đầu tiên! Được thế thì Thầy Watson sẽ không lườm cậu nữa chỉ vì cậu nhỏ con. Ba lần trong ngày đó Nat biết được câu trả lời. Nhưng cậu chưa kịp giơ tay thì đã có trò khác trả lời câu hỏi rồi.

Đã gần đến giờ tan học. Qua khung cửa sổ, Nat nghe thấy tiếng kèn chói tai và tiếng trống huyên náo. Lại một thuyền cướp tư nhân nữa sẵn sàng ra khơi. Họ đang đánh trống tuyển mộ đoàn thủy thủ đấy!

Giọng Thầy Watson vang lên phá ngang dòng suy nghĩ của Nat. "Chuyện gì đã xảy ra vào ngày 19 tháng 4 năm 1775?"
Đây rồi! Cậu có thể trả lời câu hỏi đó! Nat đứng bật dậy trên băng ghế, vẫy tay. "Con biết! Con biết!"
Chân mày thầy Watson dựng đứng lên. "Thế hả? Nói lên đi!"
Nat hít thở thật sâu. "Vào ngày 19 tháng 4 năm 1775, tàu một cột buồm của cha con là chiếc Polly đã mắc cạn ở vũng đá ngầm Anguilla Reef. Và..."

Nhưng Nat phải ngừng mà thở hụt hơi vì Thầy Watson đã chộp lấy hai vai cậu, lắc mạnh. Vừa run rẩy, Nat vừa nghe thấy giọng anh Hab nói "Thật thế đấy, thưa Thầy Watson! Nat không dám đùa bỡn gì cả đâu!" Rồi Nat không nhớ gì khác nữa cho đến khi Thầy Watson nói, "Tan học rồi!", và cậu đã ở ngoài lớp, đi bộ trên phố cùng anh Hab.

"Anh Hab, có chuyện gì vậy? Điều em nói là đúng đấy chứ. Đấy là câu trả lời đúng mà!"
Hab gắng giải thích cho em rằng Trận đánh Lexington là quan trọng lắm. Khi có ai hỏi về ngày 19 tháng 4, 1775, thì Trận đánh Lexington mới là câu trả lời đúng, bất kể có chuyện gì khác đã xảy ra vào ngày đó.
Nat nói, "Ra thế! Em thích toán số hơn. Hai cộng hai là bốn. Luôn luôn thế. Không ai lay lắc vai mình khi em nói thế cả."
Hab cười khúc khích. "Thì đấy, Nat. Em cứ gắn bó với toán số. Thầy sẽ không bao giờ lay lắc gì em vì thế đâu."

Nhưng thầy Watson vẫn chẳng ra bài toán số nào cho các trò bé cỡ Nat. Chẳng có bài nào thật sự là toán số cả. Tất cả các bài Thầy đã ra cho Nat thì cậu chỉ tính nhẩm trong đầu cũng xong ngay. Cậu nghĩ có lẽ năm tới mới được cho những bài toán lớn hơn. Đủ lớn để phải làm trên bản đá của mình. Có lẽ năm tới việc học ở trường sẽ vui thích hơn.

Nhưng năm sau đó cũng chẳng vui gì hơn. Nat lại phải đi học một mình. Bởi lúc này, anh Hab đã mười hai tuổi, và anh đã nghỉ học để giúp Cha đóng thùng phuy. Vận may của nhà họ vẫn không thay đổi.

Một ngày nọ, Nat thở dài khi nhìn thấy ​​thầy Watson ra một bài dài có vẻ hay ho trên bản đá của một trò lớn. Nat giơ tay. "Thưa Thầy, làm ơn cho phép con cũng được làm một bài toán lớn cỡ đó."
Thầy Watson trừng mắt. "Không! Cậu còn bé quá! Ta không có thời giờ để phí với cậu!"

Tối hôm đó, sau bữa ăn, Cha hỏi Nat, "Có chuyện gì thế con?"
"Thầy Watson không cho con những bài toán lớn để làm trên bản đá, mà chỉ cho những bài toán nhỏ mà con có thể tính nhẩm trong đầu thôi."

Cha cười thành tiếng. "Lần đầu tiên Cha nghe một đứa bé phàn nàn như thế đấy! Để xem chúng ta có thể làm gì nào!" Ông mang giấy và mực đến bàn, gọt bút lông chim, rồi viết lên một mẩu giấy, xong rắc cát lên trên mà lắc cho khô mực.
"Đây con. Đọc lên xem thế nào nhé" và ông đọc:

“Thưa Thầy Watson,
Con tôi là Nat rất thích toán số. Xin Thầy vui lòng cho nó làm những bài toán lớn hơn được không ạ?
Luôn luôn vâng lời Thầy;
Habakkuk Bowditch”

Ngày hôm sau, thầy Watson đọc thư ấy và cau có. Thấy lấy bản đá và bút của Nat, viết rèn rẹt một bài toán lớn đầy đến một nửa bản đá.
"Đấy! Chừng này đủ để cậu bận rộn trong buổi học!"

Nat vội vàng về chỗ mà làm bài. Khi đã có đáp số, cậu kiểm lại cho chắc chắn là đúng. Cậu cười nở nang mặt mày. Đáp số giống nhau cả hai lần. Đó là điều cậu thích về toán số. Cậu mang bản đá của mình lên bàn của Thầy Watson. "Thưa Thầy, có thể ra cho con một bài khác được không ạ?"

Thầy Watson hừ trong mũi. "Bài ra quá khó cho cậu chứ gì? Không, cậu không được bài nào khác cả! Làm bài kia cho đến khi có đáp số mới được!"
"Nhưng con đã có đáp số đây rồi mà!"
"Hả?" Thầy Watson chộp lấy bản đá và kiểm bài của Nat. "Ai đã giúp cậu đấy?"
"Thưa, không có ai giúp cả!"
Thầy Watson đập tay xuống bàn. “Đừng có nói dối! Ai đã giúp cậu làm?”
Nat tức quá quên cả sợ thầy Watson. Cậu nắm chặt tay mà hét lớn: "Con không nói dối!"

Thầy Watson nắm lấy cây thước của mình. Thầy trừng mắt nhìn Nat chằm chằm một lúc lâu. Rồi Thầy rít qua kẽ răng. "Cho đến ngày mai, cậu phải nói cho Ta biết sự thật. Ngày mai, nếu cậu không chịu nói ra ai đã giúp cậu, thì Ta sẽ cho cậu một trận đòn cậu sẽ không bao giờ quên!"

Trong bữa ăn tối hôm đó, Bà nội nhắc, "Ăn đi chứ cháu, Nat." Nhưng Nat dường như không thể nuốt nổi. Cậu nhai mãi từng miếng ăn cho đến khi nó biến đi lúc nào không biết.

Sau bữa tối, anh Hab hỏi, "Có chuyện gì thế, Nat?"
Nat kể lại với anh. "Em tưởng là Thầy sẽ không bao giờ phải la mắng em về toán số, thế mà Thầy đã la mắng như thế đấy."
Hab ưỡn ngực và bĩu môi nói. "Đừng có lo, Nat. Anh sẽ làm rõ chuyện này cho em. Ngay sáng mai!"

Sáng hôm sau Hab mạnh dạn bước đến trường cùng với Nat.
"Thưa Thầy Watson," Hab nói, "Chẳng phải lỗi của em Nat chỉ vì nó thích toán số."
Thầy Watson cáu kỉnh gắt "Cậu ấy không thể nào giải bài toán đó nhanh như vậy mà không có ai giúp đỡ! Và không ai có thể khiến ta tin được rằng cậu ấy đã làm được một mình!"

"Thế thì Thầy cứ ra một bài khác," Hab nói, "và Thầy đứng ngay bên cạnh xem nó làm bài ra sao nào?"
"Ta sẽ làm đúng như thế đấy." Thầy Watson giật lấy bản đá của Nat. Lần này Thầy viết ra một bài toán lớn phủ gần hết cả một mặt bản. "Đấy, làm đi! Ngay tại bàn làm việc của ta đây, nơi ta có thể để mắt nhìn xem cậu làm ra sao!"

Nat rùng mình. Đám con số trên bản đá nhảy múa trong mắt cậu nhưng Nat nuốt nước bọt đánh ực và bắt đầu làm toán. Cậu cảm nhận được đôi mắt của thầy Watson trừng trừng nhìn xuống. Nhưng chỉ một lúc sau, Nat đã quên được tất cả về thầy Watson. Bởi cậu đã có riêng một bài toán! Mà là một bài toán rõ lớn. Và bài toán ấy sẽ cho đáp số đúng! Toán số luôn luôn như thế mà. Cậu nhanh chóng làm toán cho xong, kiểm lại thật kỹ rồi ngước lên nói. ''Xong rồi!"

Thầy Watson sửng sốt há hốc mồm. "Ta... Ta... thật khó tin! ngay cả khi nhìn thấy ngay trước mắt mình!"
Ông chìa tay ra. "Nat, thầy xin lỗi về chuyện hôm qua. Cậu bắt tay tha thứ cho ta chứ?"
"Vâng, thưa Thầy. Và xin Thầy vui lòng ra cho một bài toán khác."
"Hả?"

Hab nói, "Này em, Nat, Thầy Watson không thể mất hết cả ngày ra bài cho mỗi mình em được!"
"Không sao đâu. Thầy sẽ ra cho cậu ấy một bài toán khác." và thầy Watson lại lắc đầu. "Ta chưa bao giờ thấy bất cứ thứ gì như thế này cả. Nat à, nếu cậu biết tiếng La-tinh chỉ cần đến một nửa trình độ làm toán số như thế, thì cậu có thể vào học Harvard ngay ngày mai được đấy!"

Trong bữa ăn tối hôm đó, Nat hỏi, "Harvard là gì thế?" Mẹ và Cha cười khúc khích. Bà nội nói, "Trường đại học xưa nhất nước đấy. Nhưng mà chuyện gì lại khiến cho cháu nghĩ về Harvard?"
Hab kể cho mọi người nghe những gì thầy Watson đã nói với Nat. Mẹ rạng rỡ ôm chầm lấy Nat. "Con thật tuyệt vời, Nat ạ. Và con sẽ đi học đại học đấy. Một ngày nào đó con sẽ là một người tốt nghiệp Harvard."
Bà nội nói, "Được thế thì tốt lắm; chứ nó chẳng làm sao đủ to lớn để làm người đi biển. Chỉ cần một cơn gió lớn trên biển là người ta phải buộc chân nó vào sàn tàu rồi. Thế nhưng, học Harvard thì phải tốn một đống tiền đấy."
Mẹ nói "Chiến tranh chấm dứt thì mọi chuyện sẽ khá hơn."
Lizza mở tròn mắt nhìn Nat. Cậu biết chị ấy đang nghĩ về tiền chia phần thưởng dự trù của cậu. Khi ông Tom Perry trở về, Nat sẽ có rất nhiều tiền đủ để đi học Harvard.

Sau bữa tối, Nat và Lizza bước xuống Ngõ Turner ra ngoài bến tàu. Lizza nói: "Chị ước mong ông Tom Perry sẽ trở lại."
"Ông ấy sẽ trở lại chứ, một ngày nào đấy."
"Nhưng, Nat à, làm thế nào em biết nơi để tìm ông ấy chứ?"
"Ông ấy sẽ tìm thấy em," Nat nói. "Ông ấy biết tên em mà."

Mùa xuân Nat lên tám tuổi, Bà nội nói, "Cháu biết tiệm thuốc của Dược sĩ Stearns ở đâu không, Nat?"
Mẹ nói, "Đừng lo Mẹ ạ. Con không sao đâu. Chúng ta không thể có tiền mua..."
"Chúng ta không thể để mất con được." Bà nội viết gì đấy trên một mảnh giấy và bảo Nat, "Cháu đưa cho Dược sĩ Stearns nhé, Nat."

Nat cảm thấy cuộn lên một cơn lạnh ngắt trong bụng. Cậu tất tả chạy đến tiệm thuốc của Dược sĩ Stearns, và đưa cho ông tờ giấy. "Xin ông thuốc! Cho Mẹ cháu! Xin ông nhanh lên!"
"Không có gì phải lo lắng cả, Nat à. Chỉ là thuốc bổ thôi." Dược sĩ Stearns đưa cho Nat tờ Công báo Salem. "Đọc đi trong khi chờ đợi."

Nat nhìn vào tờ báo. Chữ đầu tiên đập vào mắt cậu là “Pilgrim”. Cậu vội đọc đoạn quảng cáo ấy:
“Tại Beverly, chiếc tàu buồm đáy bằng đồng, chạy nhanh, được chế tạo như tàu chiến tên là Mars, do tàu Pilgrim của Thuyền trưởng Joseph Robinson bắt được, sẽ bán đấu giá vào thứ Tư, ngày 11 tức thì, lúc 10 giờ sáng”.
Nat mang tờ giấy đến Dược sĩ Stearns. "Thưa, 'mười một tức thì' là khi nào?"
"Nghĩa là ngày 11 tháng này." Ông nhìn lướt qua tờ báo. "Đọc về cuộc đấu giá của tàu Mars đấy à? Cháu đã bao giờ xem cuộc đấu giá tàu phần thưởng chưa?"
“Chưa, thưa ông”.
"Đấy là một cuộc mua bán. Có một người gọi là 'người bán đấu giá.' Ông ta rao bán tất cả mọi thứ trên tàu ấy. Người nào đưa ra giá cao nhất sẽ mua được ngay lúc đó bất cứ thứ gì mà người bán đấu giá ấy đang rao bán. Lần này là một cuộc mua bán đấu giá khá lớn đấy. Thuyền trưởng Robinson sẽ kiếm được bộn tiền từ chiếc Mars này”

Nat nói, "Cháu có một người bạn trên tàu Pilgrim đấy. Tên là Tom Perry."
"Thế à? Chà, bạn của cháu, anh Tom Perry ấy cũng sẽ kiếm được bộn tiền. Ta sẽ đến Beverly xem cuộc đấu giá ấy, và sẽ hỏi về anh bạn ấy cho cháu”. Ông trao cho Nat một gói thuốc. "Thuốc đây, Nat."

Cơn lạnh ngắt lại cuộn lên trong bụng Nat. Cậu chạy suốt trên đường về nhà. Cậu lo lắng nhìn Mẹ pha một liều thuốc và uống. "Mẹ có cảm thấy bớt hơn không?"
"Bớt được nhiều lắm, con ạ." Mẹ mỉm cười. "Thuốc đủ đắng để chữa lành bất cứ ai!"

Nat thở phào nhẹ nhõm và chạy ra nói cho chị Lizza biết về cuộc đấu giá chiếc tàu Mars. "Tuần sau, ngày 12, chúng ta sẽ đến tiệm thuốc Dược sĩ Stearns. Ông ấy sẽ cho biết tin tức về Tom Perry"

Chiều ngày 12, Lizza và Nat lấy tờ giấy ra từ chỗ giấu kín rồi vội vàng lên đường.
"Nat à, em sẽ làm gì đầu tiên với tất cả số tiền của em?"
"Mua một con tàu mới cho Cha, lớn hơn chiếc Polly. Rồi mua quà cho tất cả mọi người khác."
"Còn cho chính em thì sao?"
"Em sẽ để dành tiền đi học Harvard."
"Ôi, Nat!" Lizza mỉm cười và siết chặt tay em.
Nat cũng mỉm cười hớn hở. "Em đã nói với chị ông Tom Perry gọi em là gì chưa nhỉ? Ông gọi em là 'Bạn cùng nghề' cơ đấy”

Khi họ đến tiệm thuốc thì Dược sĩ Stearns đang bận nói chuyện với Mục sư Tiến sĩ Prince và Tiến sĩ Holyoke. Mọi người đang nhìn vào một chồng sách lớn trên quầy. Tiến sĩ Holyoke nói, "Anh không được xé trang nào ra khỏi các cuốn sách này để gói thuốc đấy nhé!"
Dược sĩ nhún vai. "Giấy đang khan hiếm quá!"
"Nhưng các cuốn sách này là vô giá!"
Dược sĩ Stearns xoa cằm mỉm cười. "Nghe đây. Nếu các bạn muốn các cuốn sách này, tôi sẽ bán cho các bạn chỉ với số tiền tôi đã trả trong cuộc đấu giá, là một trăm năm mươi tám bảng Anh và mười shilling."
"Tiền Liên bang trên bản vị vàng à?" Tiến sĩ Prince hỏi.
"Không, tiền Cách mạng Mỹ 1775 kia."
Tiến sĩ Holyoke nói, "Thế thì chưa tới bốn mươi bảng tiền Liên bang. Anh cho chúng tôi một tuần để quyên góp cho đủ số tiền ấy chứ?"
Dược sĩ mím môi. "Chà, cũng được — nhưng không chừng tôi phải dùng một vài trang đây đó để bọc thuốc..."
Tiến sĩ Holyoke gầm lên, "Đố anh dám chạm vào bất cứ trang nào đấy!"
Dược sĩ Steams cười lớn và hứa hẹn.

Khi hai người  kia đã đi ra, ông ta nói, "À, chào Nat - và Lizza! Ta không nhìn thấy các cháu!"
"Ông có tìm thấy tin gì về ông Tom Perry bạn cháu không?"
"Có đấy, cháu." Ông đến sau quầy của mình, mở một hộp thuốc rồi ngồi xuống. "Một người bạn của cháu đấy, phải không nào?"
"Vâng, thưa ông. Một người bạn tốt của cháu. Ông ấy còn gọi cháu là 'Bạn cùng nghề' kia đấy."
"Thế thì cháu có thể tự hào về anh ấy, Nat. Anh ấy đã chết như một anh hùng. Chuyện đã xảy ra gần một năm trước rồi. Khi người của tàu Pilgrim nhảy lên chiếm một con tàu của Anh. Một trận xáp lá cà, đánh cận chiến đấy. Một tên người Anh giương súng nhắm bắn vào người phụ tá thuyền trưởng của tàu Pilgrim. Tom Perry đã nhảy vào ngăn tên ấy mà bị trúng đạn vào ngay ngực. Người ta đã chôn anh ấy trên biển - một anh hùng đấy."

Nat đau nghẹt cổ họng. Lưỡi cậu khô khốc. Cậu liếm môi nói. "Cảm ơn ông đã tìm hiểu cho cháu."

Nat và Lizza thẫn thờ quay trở lại Ngõ Turner. Cả hai bước ra bến tàu nhìn đăm đăm vào mặt biển trống rỗng đến vô tận.
Lizza thì thầm: "Thật tuyệt vời khi có được một người bạn là anh hùng đấy, Nat. Được ông ấy gọi em là 'Bạn cùng nghề' nữa chứ."
Nat nuốt nước bọt, nghẹn ngào. Một lúc sau, Lizza nói, "Nat này, em có bao giờ nghe gia đình người đi biển làm gì khi một thủy thủ chết và được chôn trên biển không nào? Những người ở nhà rải hoa trên mặt nước để tưởng nhớ người đã mất đi đấy."

Nat rút tờ giấy trong túi ra, chậm rãi xé thành những mảnh nhỏ thả chúng rơi xuống nước. Lizza thì thầm, "Nếu em nheo mắt lại thì thấy giống như những đóa hoa nhỏ... gần như giống hệt..." Chị ấy siết chặt tay Nat. "Rồi sẽ khá hơn mà, Nat ạ, khi chiến tranh chấm dứt."
Nat rùng mình. Không có phần thưởng dự trù nữa rồi. Không có tàu mới cho Cha, không có quà cho ai nữa. Không có tiền để học Harvard. Không còn gì cả.

Lizza thì thầm, “Từ biệt, Tom Perry.”
Nat nói, "Từ biệt." Cậu đã nói lời từ biệt với Tom Perry, và rất nhiều thứ nữa.

Phạm Vũ Thịnh dịch
17 Sep 2021

® "Khi phát hành lại thông tin từ trang này cần phải có sự đồng ý của tác giả 
và ghi rõ nguồn lấy từ www.erct.com"

Cảm tưởng, ý kiến xin gởi về  t4phamvu@hotmail.com