|
Sự thật phi lư về trợ cấp nhiên liệu hóa thạch Generation180 Phạm Vũ Thịnh dịch
Đến nay th́ đă rơ ràng là chúng ta cần phải chuyển đổi sang hệ thống năng lượng sạch với quy mô và tốc độ "động viên toàn quốc trong thời chiến". Nhưng một số sai lầm nghiêm trọng đang ngăn cản chúng ta đạt đến đích nhanh hơn, và đây là một trong những sai lầm tồi tệ nhất: tiếp tục trợ cấp lớn cho ngành nhiên liệu hóa thạch. Người nộp thuế ở Hoa Kỳ chi hàng chục tỷ USD mỗi năm để trợ cấp cho hoạt động khai thác, sản xuất và tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch mới, gây ảnh hưởng trực tiếp đến số lượng dầu, khí đốt thiên nhiên và than đá được sản xuất thêm, c̣n năng lượng sạch th́ chịu thiệt. Bất chấp những ǵ các ngành công nghiệp than, dầu và khí đốt (và các chính trị gia tùy tùng của họ nữa) muốn làm chúng ta nghĩ như thế nào, hầu hết chúng ta vẫn bị sốc về mức độ chúng ta yểm trợ cho nhiên liệu hóa thạch so với năng lượng tái tạo. Sân chơi không công bằng tí nào cả. Như được vạch rơ dưới đây trong bảng phân tích các số trị mà mọi công dân Mỹ cần biết. Giá phải trả cho trợ cấp nhiên liệu hóa thạch Trước tiên, hăy xem xét chỉ các khoản trợ cấp trực tiếp cho việc sản xuất nhiên liệu hóa thạch, tức là luồng tiền chảy trực tiếp từ chính phủ đến các công ty nhiên liệu hóa thạch để hỗ trợ các hoạt động thăm ḍ, khai thác và phát triển. Một ước tính thận trọng từ tổ chức Oil Change International cho thấy tổng giá trị trợ cấp này của Hoa Kỳ vào khoảng 20,5 tỷ USD hàng năm, bao gồm 14,7 tỷ USD trợ cấp liên bang và 5,8 tỷ USD ưu đăi cấp tiểu bang. Một con số khổng lồ là 80% trong số tiền này là cho dầu và khí đốt, phần c̣n lại là hỗ trợ cho than đá, và hầu hết các khoản trợ cấp là dưới h́nh thức khấu trừ hoặc miễn thuế, cùng các “lỗ hổng thuế và các xảo thuật kế toán” khác, dẫn đến kết quả là các nhà sản xuất nhiên liệu hóa thạch tránh khỏi phải trả một phần chi phí thuế rất lớn. Để so sánh, các khoản trợ cấp trực tiếp của Hoa Kỳ đối với năng lượng tái tạo th́ nhỏ hơn rất nhiều, và các công ty khai thác phát triển năng lượng tái tạo thậm chí không thể hưởng được nhiều khoản trợ cấp đáng lẽ phải giống như các ngành công nghiệp nhiên liệu hóa thạch. Hơn nữa, hầu hết các khoản giảm thuế mà ngành năng lượng tái tạo được hưởng, như tín dụng thuế đầu tư và sản xuất cho năng lượng mặt trời và gió chỉ là tạm thời (cho đến nay), với ngày hết hạn không bao xa. Chỉ tính riêng các khoản chi trả thuế thường trực cũng thấy rơ khác biệt về thuế này có lợi cho ngành nhiên liệu hóa thạch hơn lĩnh vực năng lượng tái tạo gấp bảy (7) lần, với chi tiêu thuế thường trực cho năng lượng tái tạo tổng cộng chỉ khoảng 1,1 tỷ USD trong năm 2016. Nhưng đấy vẫn chỉ là một phần nhỏ của bức tranh toàn cảnh. Bên trên các khoản trợ cấp trực tiếp về sản xuất ấy, ngành nhiên liệu hóa thạch c̣n được hưởng thêm các khoản hỗ trợ bổ sung khổng lồ, bao gồm khoảng 14,5 tỷ USD trợ cấp cho phía tiêu dùng (gồm các khoản trợ cấp giúp người tiêu dùng trả tiền những thứ như dầu sưởi ấm gia đ́nh,...), và khoảng 2,1 tỷ USD mỗi năm trong các khoản trợ cấp trả cho các dự án khai thác nhiên liệu hóa thạch ở nước ngoài. Thế mà tất cả các khoản trợ cấp trực tiếp nói trên vẫn c̣n bị lu mờ trước các khoản trợ cấp gián tiếp hoặc “ngấm ngầm” cho nhiên liệu hóa thạch, bao gồm từ chi tiêu cho cơ sở hạ tầng để duy tŕ hệ thống năng lượng dựa trên hóa thạch đang lan rộng (và già cỗi!), cho đến những tác động tai hại đa dạng mà việc đốt nhiên liệu hóa thạch gây ra đối với khí hậu và sức khỏe của chúng ta. Quỹ Tiền tệ Quốc tế International Monetary Fund ước tính rằng chi phí của chính phủ Hoa Kỳ đối với biến đổi khí hậu, các tác động ô nhiễm không khí tại địa phương, và thiệt hại về cơ sở hạ tầng, không được bù trừ bằng thuế năng lượng, tổng cộng lên đến 686 tỷ USD trong năm 2015. Một khoản trợ cấp gián tiếp khổng lồ khác cho nhiên liệu hóa thạch c̣n là ước lượng 81 tỷ USD mà quân đội Mỹ chi ra để bảo vệ nguồn cung cấp dầu trên toàn cầu, kể cả chi tiêu quân sự trực tiếp vào những việc như bảo vệ các tuyến đường vận chuyển dầu và duy tŕ quân đội gần các địa điểm sản xuất dầu chiến lược. Con số này thậm chí c̣n chưa bao gồm các chi phí ngoài ngân sách liên quan đến chẳng hạn như các cuộc chiến ở Afghanistan, Iraq và các chi phí c̣n lớn hơn nữa là hệ quả của chiến tranh làm giá dầu tăng cao hơn, số người thiệt mạng,... ước tính đến hơn 5 ngh́n tỷ USD. Tính chung là giống như trợ cấp ở mức 100 USD cho mỗi tấn khí thải carbon dioxide chỉ để bảo vệ lợi ích dầu mỏ của Hoa Kỳ. Tầm quan trọng của trợ cấp nhiên liệu hóa thạch Tại sao trợ cấp nhiên liệu hóa thạch lại quan trọng? Thứ nhất, chúng tác động trực tiếp đến cách các công ty nhiên liệu hóa thạch quyết định hướng tiến tương lai, đặc biệt là khi giá dầu thấp và nền kinh tế có thể không hoạt động thuận lợi. Một phân tích của Viện Môi trường Stockholm - Stockholm Environment Institute năm 2017 cho thấy với giá dầu thấp 50 USD một thùng (barrel), các ưu đăi về thuế và các khoản trợ cấp trực tiếp khác sẽ cho phép gần một nửa số mỏ dầu mới, chưa khai thác, tính ra vẫn có thể có lăi, trong khi nếu không được trợ cấp th́ không đáng khai thác. Điều này có thể dẫn đến việc tăng sản lượng dầu của Hoa Kỳ thêm 17 tỷ thùng, tương đương với 6 tỷ tấn khí thải carbon dioxide trong ṿng vài thập kỷ tới. Nói cách khác, mối liên hệ giữa trợ cấp, mức sản xuất dầu và tác động lên khí hậu là rất thực. Than cũng vậy, có thể sẽ không phải là nguồn năng lượng “khả thi” ở Hoa Kỳ nếu không tiếp tục được hưởng các chính sách trợ cấp (giảm thuế) và các quy chế pháp lư ưu đăi hỗ trợ nhằm thúc đẩy nguồn năng lượng bẩn ấy. Các nhà máy than mới không c̣n tính kinh tế nữa, và chi phí chuyển đổi các nhà máy than cũ sang thứ gọi là “than sạch” th́ lại quá cao (nhiều nhà máy than hiện tại thực tế là đang được trả tiền chỉ để duy tŕ công suất dự trữ mà thôi). Mặc dù nhiên liệu hóa thạch càng ngày càng không thể cạnh tranh nổi với nhiều nguồn năng lượng tái tạo, việc tiếp tục trợ cấp giúp chúng vẫn lây lất sống, làm tăng thêm nguy cơ “giam chúng ta vào” các nguồn năng lượng nhiều carbon và lượng khí thải lớn. Trợ cấp nhiên liệu hóa thạch cũng lấy mất đi phần công quỹ đáng lẽ phải dùng cho các mục đích sử dụng khác, chẳng hạn như chi tiêu cho phúc lợi xă hội và (tất nhiên) tài trợ cho các lựa chọn năng lượng sạch. Thế nhưng, chuyện đă hai năm rơ mười rồi. Ngay cả với những khoản trợ cấp cực lớn đi nữa, tương lai u ám của các công ty dầu khí và than cũng khó có thể chối bỏ được. Các nhà quản trị tài chính đang phải lo ngại về những rủi ro đầu tư liên quan đến “tài sản mắc kẹt - stranded assets” hoặc tài sản carbon cao, như các nhà máy than, mỏ dầu và cơ sở hạ tầng nhiên liệu hóa thạch khác, sẽ không c̣n sống sót được về mặt tài chính trong bối cảnh chuyển đổi sang năng lượng sạch. Từ năm 2011 đến giữa năm 2020, đă có đến 95 gigawatt công suất nhiệt điện than của Hoa Kỳ đă bị đóng cửa hoặc chuyển sang sử dụng nhiên liệu khác, và 25 gigawatt khác nữa dự kiến sẽ ngừng hoạt động vào năm 2025. Trợ cấp nhiên liệu hóa thạch và các chính sách năng lượng sai lầm ngoan cố về cơ bản đang tạo điều kiện cho ngành nhiên liệu hóa thạch c̣n cố bám víu vào cọng rơm cuối cùng trên biển. Tiến lên, nhanh hơn! Thế th́, chúng ta có được những lựa chọn nào cho tương lai? Bước đầu tiên hiển nhiên là loại bỏ ngay các khoản trợ cấp trực tiếp của chính phủ (kể cả các kẽ hở về thuế và kế toán), là điều nói th́ dễ hơn làm. Chính quyền Obama đă xác định 8,7 tỷ USD mỗi năm trợ cấp nhiên liệu hóa thạch liên bang cần loại bỏ, nhưng đă không được Quốc hội đồng thuận, trong khi chương tŕnh hành động "energy dominance - thống trị năng lượng" của chính quyền Trump th́ lại ưu tiên tăng tốc sản xuất dầu, khí và than, đă cản trở tiến bộ về hướng năng lượng sạch. Tổng thống đắc cử Joe Biden đă cam kết chấm dứt trợ cấp nhiên liệu hóa thạch, nhưng việc này vẫn c̣n phức tạp khó khăn về mặt chính trị. Một đề xuất quan trọng khác là đưa ra một mức giá cho mỗi tấn carbon khí thải (giá carbon), nhờ đó sẽ làm tăng đáng kể chi phí kinh doanh của các công ty nhiên liệu hóa thạch, giúp phản ánh tốt hơn giá thành thực sự của các loại nhiên liệu hóa thạch. Hiện nay th́ đang cần nhiều ngân quỹ hơn nữa cho quá tŕnh chuyển đổi sang năng lượng sạch, đặc biệt là nỗ lực “điện hóa mọi thứ” (nhất là giao thông vận tải) và chuyển đổi lưới điện sang năng lượng tái tạo, để nền kinh tế (và cuộc sống của chúng ta) ngày càng không có carbon, không có nhiên liệu hóa thạch. Điều này bao gồm cả chuyện tăng trợ cấp cho năng lượng tái tạo. Như Environmental Defense Fund - Quỹ Pḥng vệ Môi trường đă lưu ư rằng: “Đúng vậy, chúng ta cần định giá carbon, nhưng chúng ta cũng cần trợ cấp cho các lựa chọn thay thế sạch hơn, theo đúng ư nghĩa của việc trợ cấp là làm như vậy v́ lợi ích của công chúng”. V́ vậy, hăy bắt tay vào việc và bắt đầu san bằng sân chơi (chấm dứt ưu đăi cho nhiên liệu hóa thạch).
Phạm Vũ Thịnh
dịch
®
"Khi phát hành lại thông tin
từ trang này cần phải có sự đồng
ư của tác giả Cảm tưởng, ư kiến xin gởi về t4phamvu@hotmail.com |
