What Can I Do? Chương 12:

Chuyển đổi Việc làm Công bằng và Hợp lư

Jane Fonda
Phạm Vũ Thịnh dịch

 

Lời người dịch:

Dưới đây là bản dịch Phần đầu Chương 12 của cuốn sách “What Can I Do? My Path from Climate Despair to ActionTôi có thể làm được ǵ? Con đường dẫn tôi từ Tuyệt vọng đến Hành động v́ Biến đổi Khí hậu”, tác giả Jane Fonda đề cập đến những yếu tố cần cân nhắc để thực hiện sự chuyển đổi công chính – công bằng và hợp lư, từ nền kinh tế phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch sang nền kinh tế sạch, nhờ Green New Deal

 

*

Tôi đă nói về Chuyển đổi Việc làm Công bằng và Hợp lư trong chương Green New Deal trước đây, nhưng vấn đề này là quan trọng hàng đầu, và v́ vậy, vào ngày 12 và 13 tháng 12 (2019), chúng tôi đă có nguyên một chương tŕnh Fire Drill Friday - Hướng dẫn và Diễn tập Chữa lửa ngày Thứ sáu cho vấn đề này.

Khi các nhà môi trường ủng hộ Green New Deal nói về việc chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch hướng tới một tương lai sạch và bền vững, họ luôn luôn nhấn mạnh khái niệm về một quá tŕnh chuyển đổi công chính cho người lao động và các cộng đồng có cuộc sống sẽ bị ảnh hưởng bởi quá tŕnh chuyển đổi đó. Tuy nhiên rất nhiều người không hiểu rơ ư nghĩa hoặc tầm quan trọng của khái niệm chuyển đổi công chính, v́ vậy tôi muốn giải thích thật cụ thể.

Những người làm việc trong ngành công nghiệp nhiên liệu hóa thạch đang có thể kiếm được mức lương trong khoảng từ 48.000 USD đến 125.000 USD một năm (nếu trong nghiệp đoàn) với phúc lợi và lương hưu tốt, cùng quyền thương lượng tập thể. Trong khi hiện nay th́ hầu hết các công việc trong lĩnh vực tái tạo chưa được tổ chức thành nghiệp đoàn và người lao động kiếm được ít hơn nhiều. Liệu chúng ta có mong đợi những công nhân 125.000 USD một năm sẽ bằng ḷng làm việc với mức lương 25 USD một giờ lắp đặt các tấm pin mặt trời hoặc cửa sổ tiết kiệm năng lượng mà không có phúc lợi ǵ khác và không có quyền thương lượng tập thể? Không. Chúng ta phải đảm bảo rằng khi người lao động chuyển đổi từ ngành công nghiệp hóa thạch đă cho phép họ hỗ trợ gia đ́nh, mua nhà và sống trong một cộng đồng xứng đáng, th́ rồi họ vẫn có thể tiếp tục kiếm được mức lương tương tự, quỹ hưu bổng, và phúc lợi tương đương. Việc chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch là không thể tránh khỏi, nhưng quá tŕnh chuyển đổi có công chính hay không hoàn toàn phụ thuộc vào chúng ta. Nếu chúng ta cam kết cùng nhau làm việc th́ việc chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch sẽ không bỏ rơi bất kỳ ai, và tất cả người lao động và cộng đồng sẽ trở nên khỏe mạnh hơn, kiên cường hơn và thịnh vượng hơn.

Nếu muốn biết sự thiếu vắng một quá tŕnh chuyển đổi công chính sẽ như thế nào, th́ hăy nh́n xem trường hợp những người phu mỏ than. Các mỏ than dần đóng cửa, chủ mỏ thường tuyên bố phá sản và từ chối trả tiền lương đang nợ hoặc trợ cấp sức khỏe cho công nhân lâu năm của họ. Nhiều công nhân trong số đó bị bệnh đen phổi do lao động trong mỏ than. Việc coi thường lực lượng lao động một cách tàn nhẫn như vậy dẫn đến loại tuyệt vọng tạo nên cuộc khủng hoảng ma túy chống đau đớn.

Hăy nghĩ về những chuyển đổi rối loạn trước đây do toàn-cầu-hóa hoặc các loại hiệp định thương mại, hoặc sự ra đời của công nghệ trí tuệ. Những người lao động bị bứng gốc rốt cuộc đă không có mức lương hoặc quỹ hưu và phúc lợi cao hơn; rốt cuộc họ chỉ có thật nhiều bất an và tức giận. Chẳng có ǵ đáng ngạc nhiên khi nhiều người lao động hiện nay lo lắng về việc chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch sẽ ra sao đối với chính họ.

Điều ǵ sẽ phải xảy ra, và cũng là điều mà Green New Deal kêu gọi, là một cam kết bắt buộc của Liên bang sẽ thu nhận ư kiến và hợp lực với các nghiệp đoàn, người lao động và các cộng đồng trong các quyết định chuyển đổi sang các lĩnh vực năng lượng mới; trả lương cho người lao động trong thời gian đào tạo cho các công việc mới theo quy định của các nghiệp đoàn, cung cấp phúc lợi cùng quỹ hưu bổng; và cho phép những người lao động quá tuổi chuyển đổi công việc được nghỉ hưu một cách xứng đáng.

Chúng ta không được tự lừa dối ḿnh khi tin rằng chỉ v́ một công việc được gọi là “xanh”, th́ chắc hẳn phải tốt cho người lao động. Ngay cả các công ty năng lượng tái tạo, nếu không được kiểm soát, sẽ hoàn toàn có khả năng hoạt động theo lề lối cũ: chống công nhân, chống cộng đồng, kỳ thị màu da chủng tộc, phi dân chủ, không khác ǵ ngành công nghiệp nhiên liệu hóa thạch. Thực tế, một công ty năng lượng mặt trời là Bright Power, đă sa thải hàng loạt công nhân ngay khi họ bắt đầu thành lập nghiệp đoàn. Tesla, hăng xe hơi chạy bằng điện lớn và là con cưng của ngành năng lượng tái tạo, đă nhiều lần bị phát hiện vi phạm luật lao động. Tại eo đất Tehuantepec của Mexico, 2.000 tuabin gió đă được xây dựng và ba ngh́n tuabin khác đang được lên kế hoạch. Từ góc độ môi trường thu hẹp th́ đây có vẻ là một thành công, nhưng thật ra chẳng phải thế đối với cộng đồng dân chúng địa phương. Người dân địa phương không bao giờ được hỏi ư kiến, là điều vi phạm các quyền được quốc tế công nhận của họ. Trái lại, các công ty tuabin gió đă thô bạo qua mặt cơ quan quản lư lănh thổ mà kư kết hợp đồng với các chủ đất nhỏ và hối lộ các nhà lănh đạo địa phương. Và làm cho vấn đề tồi tệ hơn nữa là gần như tất cả điện năng sản xuất được là để cung cấp cho các doanh nghiệp nước ngoài và các công ty tư nhân, gồm cả Walmart có trụ sở tại Hoa Kỳ, chứ chẳng v́ lợi ích ǵ cho công dân địa phương. Rơ rang là các công ty năng lượng tái tạo cũng hoàn toàn có khả năng lặp lại các lề thói hành động giống hệt mà ngành công nghiệp nhiên liệu hóa thạch đă bị chỉ trích trước đó.

Để tránh chuyện này và đảm bảo một quá tŕnh chuyển đổi công chính, chúng ta cần phải đảm bảo rằng ngành năng lượng tái tạo sẽ không tập trung vào tay một số nhỏ các đại công ty, như đang bắt đầu xảy ra hiện nay, mà phải được phân tản ra. Ngay bây giờ đây, chỉ riêng năm nhà sản xuất tuabin gió lớn nhất cũng đă chiếm hơn một nửa thị phần toàn cầu. Và phần lớn những lạm dụng bóc lột từ lĩnh vực năng lượng tái tạo đang diễn ra ở Trung và Nam Mỹ, Đông Nam Á, Đông Phi và Cộng ḥa Dân chủ Congo, nơi sản xuất 60% coban dùng cho pin điện, được khai thác trong những điều kiện phi-đạo-đức bao gồm lao động trẻ em.

Trên thực tế, năng lượng tái tạo được xếp hạng là ngành nguy hiểm thứ ba đối với những người phải bảo vệ quyền sở hữu đất đai của họ. Chỉ có ngành khai thác mỏ và kinh doanh nông nghiệp là nguy hiểm hơn mà thôi.

Sau đó là châu Âu, nơi một số công ty năng lượng tái tạo đă bắt đầu dời sang các quốc gia có lao động rẻ hơn, đồng nghĩa với việc ngày càng có nhiều nhân viên ngành công nghiệp “xanh” của họ bị mất việc làm. Gonzalo Díez, thư kư của CCOO, nghiệp đoàn lớn nhất ở Tây Ban Nha, nói: "Châu Âu phải thiết lập các biện pháp và đ̣i hỏi các công ty này phải có các cam kết lao động bên trên vấn đề môi trường." Nếu không, các tổ chức nghiệp đoàn cảnh báo rằng mục tiêu của quá tŕnh chuyển đổi công chính trong Hiệp ước Paris về biến đổi khí hậu sẽ không đạt thành được.

Chúng ta cũng cần phải làm điều này ở Hoa Kỳ. Chúng ta cần phải buộc các công ty năng lượng chịu trách nhiệm về các hoạt động của họ tác động lên người lao động và các cộng đồng địa phương ở Hoa Kỳ và trên toàn thế giới. Theo International Labour Organization - Tổ chức Lao động Quốc tế, phát triển bền vững phải bao gồm ba lĩnh vực: kinh tế, xă hội và môi trường. Một công ty tự xưng là “sustainable - bền vững” cần phải tuân thủ cả ba yêu cầu đó.

Khi chúng ta tạo ra một nền kinh tế bền vững, sẽ có hàng triệu việc làm phụ trội ngoài những việc làm trong ngành năng lượng tái tạo. Sẽ cần công nhân để mở rộng giao thông công cộng, nâng cấp hệ thống nước công cộng, hiện đại hóa lưới điện, xây dựng cơ sở hạ tầng thích ứng với khí hậu và xây dựng lại sau các sự kiện thời tiết khắc nghiệt, tất cả mang lại tiềm năng tạo ra những công việc trong nghiệp đoàn tốt để duy tŕ cả gia đ́nh và trái đất.

Nếu Hoa Kỳ đặt ra tiêu chuẩn từ việc ban hành Green New Deal, với chính quyền liên bang có nhiệm vụ bắt buộc các nhà hoạch định chính sách cam kết thực hiện một quá tŕnh chuyển đổi công chính, th́ sẽ có khả-năng-tính cao là các quốc gia khác sẽ làm theo. Có nghĩa là sẽ có được một cuộc động viên toàn bộ nền kinh tế quốc gia trên cùng quy mô to lớn của kế hoạch New Deal nguyên thủy vào thập niên 1930, một cuộc động viên toàn quốc giải quyết cùng một lúc t́nh trạng bất b́nh đẳng kinh tế và bất ổn về khí hậu.

Điều đáng khích lệ là các nhà hoạch định chính sách cùng với các nghiệp đoàn và các nhà bảo vệ môi trường đang bắt đầu làm việc ở các tiểu bang và ở các thành phố trên khắp đất nước với các kế hoạch rất cụ thể, cả ở nông thôn lẫn thành thị, sẽ tạo ra được sự chuyển đổi công chính, ngay cả trước cuộc bầu cử sắp tới (2020). Illinois Clean Jobs Coalition - Liên minh Việc làm Sạch của tiểu bang Illinois đă hợp tác với các tổ chức lao động để hoạch định Clean Energy Jobs Act - Đạo luật Việc làm Năng lượng Sạch năm 2020. Đó là kế hoạch tập trung vào các nguyên tắc tạo việc làm công bằng và hợp lư để hỗ trợ người lao động và các cộng đồng sẽ phải đối mặt với quá tŕnh chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch và phát điện hạch nhân. Đúng vào lúc tôi viết những ḍng này, luật Clean Energy Jobs Act c̣n đang được tu chỉnh cho hoàn thiện với dự kiến ​​sẽ được Illinois General Assembly - Đại hội đồng Illinois bỏ phiếu vào mùa xuân năm 2020.

Tại Colorado, một liên minh lao động và môi trường đă tổ chức và lập được đạo luật năm 2019 thành lập Just Transition Office - Văn pḥng Chuyển đổi Công chính trong Department of Labor and Employment - Bộ Lao động và Việc làm của tiểu bang, chịu trách nhiệm tạo ra một kế hoạch công bằng cho người lao động và các cộng đồng chuyển đổi khỏi các mỏ than và nhiên liệu hóa thạch.

Tại Maine, cơ quan lập pháp tiểu bang đă thông qua và thống đốc đă kư một đạo luật Green New Deal cấp tiểu bang, được thiết kế để chuyển Maine sang nền kinh tế năng lượng tái tạo với sự tham gia tích cực của phong trào lao động tiểu bang.

Phạm Vũ Thịnh dịch
12 Feb 2021

 


® "Khi phát hành lại thông tin từ trang này cần phải có sự đồng ư của tác giả 
và ghi rơ nguồn lấy từ www.erct.com"

Cảm tưởng, ư kiến xin gởi về  t4phamvu@hotmail.com