Nhân loại – Theo dòng thời gian 

(mya: million years ago - triệu năm trước)

Phạm Vũ Thịnh

13,8 tỷ năm trước: Vật chất và năng lượng xuất hiện.

Vũ trụ hình thành. Điểm khởi đầu nghiên cứu của Vật lý học (và Thiên văn học) sau này.
Nguyên tử và phân tử xuất hiện. Điểm khởi đầu nghiên cứu của Hoá học. 

4,5 tỷ năm trước: Trái Đất hình thành. 

3,8 tỷ năm trước: Sinh vật xuất hiện trong nước biển, tiến hóa từ đơn-tế-bào. Điểm khởi đầu nghiên cứu của Sinh vật học. 

550 triệu năm trước: Thủy-tổ của mọi loài động vật là "water worm – trùn nước" xuất hiện.   

530 triệu năm trước: Loài cá đầu tiên Haikouichthys xuất hiện, có xương sống, có mắt, mũi, tai, não, và dài chừng 1 inch (2,54 cm).   

420 triệu năm trước: Thực vật mọc trên đất.  

375 triệu năm trước: Động vật đổ bộ lên đất liền, khởi đầu cuộc tiến hóa thành các loài lưỡng cư, động vật có vú, loài bò sát và loài chim.  

240 triệu năm trước: Đại lục duy nhất Pangea tách ra thành nhiều mảnh rời nhau trên Trái Đất.  

225 triệu năm trước: Động vật có vú đầu tiên Brasilodon xuất hiện. 

35 triệu năm trước: Nhánh động vật "Ape – khỉ/vượn" xuất hiện.  

6 triệu năm trước: Từ Ape, phân nhánh loài vượn-người Hominini với chimpanzee – tinh-tinh và bonobo – tinh-tinh-lùn. (Về sau, chimpanzee tách khỏi bonobo từ khoảng 1,5 triệu năm trước). 

3,6 triệu năm trước: Lucy – Tổ-mẫu loài người thuộc dòng Australopithecus afarensis, nhánh vượn-người Hominini (nhiều di tích sau này đã khai quật được thêm cũng ở Ethiopia, Đông Phi châu) bắt đầu đi bằng hai chân, dần dần dùng được hai tay cho những công việc khác khéo léo hơn.  

2,8 triệu năm trước: chi Homo (chung cho mọi loài người sau này) xuất hiện. Homo Habilis – loài người khéo tay ở châu Phi, dùng dụng cụ bằng đá đầu tiên. 

2 triệu năm trước: tiến hóa đến Homo Erectus – loài người đứng thẳng có bộ não lớn gấp rưỡi, dùng nhiều dụng cụ tinh xảo hơn nhiều.  

Từ châu Phi, lần đầu tiên loài người lan tỏa ra các lục địa Á-Âu.

Tiến hoá của các loài người khác nhau ở các nơi. 

800 ngàn năm trước: Loài người phát hiện và sử dụng lửa.  

600 ngàn năm trước: Loài người Homo Heidelbergensis xuất hiện, dùng rìu đá.  

500 ngàn năm trước: Loài người Neanderthal tiến hóa ở Âu châu và Trung Đông.  

300 ngàn năm trước: Homo Sapiens – loài người tinh khôn tiến hóa ở Đông Phi châu.  

60 ngàn năm trước: "Cognitive Revolution – Cách mạng Nhận thức" bùng nổ. Tiếng nói, tuy còn ở mức thô thiển, trở thành phương tiện truyền thông hữu hiệu hơn cử chỉ. Điểm khởi đầu nghiên cứu của sử học.

Loài người Sapiens lan tỏa ra từ Châu Phi ra các lục địa Á - Âu. 

45 ngàn năm trước: Người Sapiens định cư ở Úc.

Các loài động vật lớn của Úc tuyệt chủng. 

30 ngàn năm trước: Người Neanderthal tuyệt chủng. 

20 ngàn đến 10 ngàn năm trước: Nhiều ngôn ngữ thuộc hệ Afroasiatic phát triển ở Châu Phi và Châu Á. 

16 ngàn năm trước: Người Sapiens đặt chân đến châu Mỹ.

Các loài động vật lớn của châu Mỹ tuyệt chủng. 

15 ngàn năm trước: Homo Denisovan tuyệt chủng.  

13 ngàn năm trước: Homo Floresiensis tuyệt chủng.

Chỉ còn có Homo Sapiens là loài người duy nhất sống sót trên Trái Đất. 

12 ngàn năm trước: Cách mạng Nông nghiệp.

Homo Sapiens thuần hóa thực vật và động vật, khởi đầu công cuộc định cư lâu dài. 

5 ngàn năm trước: Những vương quốc đầu tiên và tiền tệ xuất hiện. Chữ viết xuất hiện, sớm nhất là văn tự Sumerian, Akkadian và Egyptian.

Tôn giáo đa thần. 

4,3 ngàn năm trước: Đế chế đầu tiên – Đế chế Akkad của Sargon. 

2,5 ngàn năm trước: Phát minh ra tiền xu – loại tiền tệ phổ biến. Đế chế Ba Tư – một trật tự chính trị phổ quát “vì lợi ích của tất cả dân chúng”.

Phật giáo ở Ấn Độ – một chân lý phổ quát “để giải thoát chúng sinh khỏi khổ đau”.

Nho giáo ở Trung Hoa – cổ xướng đạo đức, trật tự và bổn phận. Và Lão giáo – hòa hợp với Thiên nhiên. 

2 ngàn năm trước: Đế chế Hán ở Trung Hoa.

Đế chế La Mã ở Địa Trung Hải.

Ki-tô giáo phát khởi. 

1,4 ngàn năm trước: Hồi giáo phát khởi, 

500 năm trước: Cách mạng Khoa học Kỹ thuật.

Nhân loại thừa nhận sự thiếu hiểu biết của mình, và bắt đầu sở hữu sức mạnh chưa từng có so với mọi loài khác.

Người châu Âu chinh phục châu Mỹ và các đại dương.

Toàn bộ hành tinh trở thành đấu-trường duy nhất giữa các đế quốc Âu châu và các quốc gia nhược tiểu châu Á, Phi, Úc, Mỹ.

Chủ nghĩa tư bản trỗi dậy. 

1765: Cách mạng Kỹ nghệ lần thứ 1. Cơ khí hóa dùng máy hơi nước chạy bằng củi và than đá.

Gia đình và cộng đồng được thay thế bằng chính quyền và thị trường.  

1804: Homo Sapiens đạt mức nhân số 1 tỷ.  

1870: Cách mạng Kỹ nghệ lần thứ 2. Điện khí hóa dùng dầu hỏa, khí đốt và than đá. Động cơ đốt trong, thép, vật liệu hóa học hữu cơ, xe lửa, điện tín, điện thoại, xe hơi, máy bay lần lượt xuất hiện.  

1927: Homo Sapiens đạt mức nhân số 2 tỷ.

Hàng loạt động vật và thực vật tuyệt chủng khắp nơi trên hành tinh. 

1969: Cách mạng Kỹ nghệ lần thứ 3. Máy tính, dụng cụ điện tử gia dụng phát triển. Tự-động-hóa sản xuất dùng robot công nghiệp. Phát điện hạch nhân. Internet – Mạng lưới thông tín toàn cầu. Điện thoại cầm tay. 

2020: Cách mạng Kỹ nghệ lần thứ 4 tiến hành. Internet of Things IoT – Mạng lưới của mọi thứ, AI – Trí tuệ nhân tạo ứng dụng lan tỏa. 

Thời hiện đại: Con người vượt qua ranh giới Trái đất.
Homo Sapiens đạt mức nhân số 3 tỷ vào năm 1960, 4 tỷ năm 1974, 5 tỷ năm 1987, và ước lượng 8 tỷ năm 2024.

Hiện có trên 7 ngàn ngôn ngữ được biết đến, trong đó 40% có nguy cơ diệt vong, một số chỉ có khoảng 1 ngàn người dùng, còn hơn 50% nhân số trên thế giới thì chỉ dùng tổng cộng 23 ngôn ngữ mà thôi.  

Vũ khí hạch nhân đe dọa sự sống còn của nhân loại và mọi loài sinh vật khác.

Ngày càng nhiều loài sinh vật được/bị định hình nhờ "thiết kế thông minh hữu dụng cho loài người" của nhân loại, hơn là do "natural selection – chọn lọc tự nhiên" theo quy luật tiến hóa do Charles Darwin phát hiện/báo cáo từ 1859. 

* 

Nhìn vào lịch sử như thế thì không khỏi đặt câu hỏi: Có phải tình cờ hay không, khi trong suốt hàng trăm ngàn năm lịch sử, loài người Sapiens đi đến đâu thì ở đó xảy ra nạn tuyệt chủng của những loài sinh vật khác, kể cả các loài người thuộc chi Homo gần gũi họ hàng? 

Và hiện tại, chính loài người Sapiens chúng ta đang ở trên bờ vực tuyệt chủng, cùng chung nguy cơ là mọi loài sinh vật trên Trái Đất tuyệt diệt, nếu lối sống "con người là trung tâm của vũ trụ" cứ tiếp tục như chẳng có gì phải lo ngại, ngay cả với nguy cơ thảm họa biến đổi khí hậu hiển hiện ngay trước mắt.

Phạm Vũ Thịnh

Sydney 11/03/2025

® "Khi phát hành lại thông tin từ trang này cần phải có sự đồng ý của tác giả 
và ghi rõ nguồn lấy từ www.erct.com"

Cảm tưởng, ý kiến xin gởi về  t4phamvu@hotmail.com