Lư do thực sự khiến nền kinh tế có thể sụp đổ

Robert Reich
Phạm Vũ Thịnh dịch

 

Lời người dịch:

Robert B. Reich là Giáo sư về Chính sách Công tại Đại học California ở Berkeley và là Nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Blum về Các nền kinh tế đang phát triển. Ông từng là Secretary of Labor - Bộ trưởng Bộ Lao động trong chính quyền Clinton, được Tạp chí Time xếp hạng là một trong mười Bộ trưởng có hiệu quả nhất thế kỷ 20. Ông đă viết 15 cuốn sách, bao gồm các cuốn bán chạy nhất "Aftershock", "The Work of Nations", "Beyond Outrage", "The Common Good" và gần đây nhất là "The System: Who Rigged It, How We Fix It". Ông c̣n là biên tập viên sáng lập của tạp chí American Prospect, chủ tịch của Common Cause, thành viên của Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Hoa Kỳ, và là người đồng sáng tạo bộ phim tài liệu đoạt giải thưởng "Inequality For All" và bộ phim tài liệu trên Netflix "Saving Capitalism".

Dưới đây là bản dịch phần giải thuyết của Robert B. Reich cho video “The Real Reason the Economy Might Collapse”, September 30, 2021:

https://www.youtube.com/watch?v=S6dCh48b4oI

 

Bất b́nh đẳng giàu nghèo tăng vọt lên không chỉ là sai trái. Nó c̣n đang làm suy yếu nền kinh tế của chúng ta.

70% nền kinh tế Mỹ phụ thuộc vào chi tiêu của người tiêu dùng. Bởi người tiêu dùng Mỹ cần chi đủ tiền để mua hầu hết các hàng hóa và dịch vụ mà người Mỹ có khả năng sản xuất ra.

Điều này có nghĩa là về lâu về dài, thu nhập của họ cần phải theo kịp năng suất lao động của họ.

Nhưng thực tế th́ thu nhập của họ không theo kịp. Trong 40 năm qua, tiền lương của hầu hết mọi người về cơ bản đă bị tŕ trệ, trong khi năng suất của công nhân lại tăng vọt.

Thế th́ lợi ích kinh tế đă đi đâu rồi? Chủ yếu là đă vào túi thành phần giàu nhất. Giới người giàu nhất ngày nay hiện chiếm phần sở hữu nền kinh tế lớn hơn bất cứ ở thời điểm nào kể từ thập niên 1920.

Đây là vấn đề kinh tế: Người giàu chỉ chi tiêu một phần nhỏ trong thu nhập và tư sản của họ. Chi tiêu của họ không đủ để đáp ứng mức nhu cầu của người tiêu dùng cần thiết để nền kinh tế vận hành và tăng tiến.

Mặt khác, những người có thu nhập thấp hơn th́ buộc phải chi tiêu hầu hết tất cả những ǵ họ có, mà vốn liếng của họ càng ngày càng giảm đi. Hiện thời, hầu hết người lao động không kiếm được đủ tiền để mua dùng những ǵ nền kinh tế có khả năng sản xuất ra.

Kết quả là tạo ra khoảng cách giữa sản lượng tiềm năng và tiêu thụ tiềm năng.

Để lấp đầy khoảng trống ấy, nền kinh tế phụ thuộc vào việc mọi người càng ngày càng lún sâu vào nợ nần để họ có thể mua sắm. Ngay cả trong năm 2018, khi nền kinh tế tỏ ra mạnh mẽ, đă có đến 40% người Mỹ có thu nhập ṛng âm (negative net income) nên phải vay tiền để chi trả các nhu cầu cơ bản của gia đ́nh họ.

Ngân hàng Quốc gia đă phải kềm giữ lăi suất ngắn hạn ngày càng thấp để đáp ứng tạo điều kiện cho việc vay để sống ấy. Và chính phủ càng ngày càng phải chi ra nhiều hơn để lấp đầy khoảng trống c̣n lại.

Nhưng tất cả những biện pháp này không thể kéo dài măi được. Đến lúc nào đó, bất b́nh đẳng gia tăng sẽ khiến nền kinh tế sụp đổ.

Chúng ta đă thấy hậu quả này trước đây rồi. Nhiều năm trước đây, Marriner Eccles, chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang (Ngân hàng Quốc gia) từ năm 1934 đến 1948, giải thích rằng cuộc Đại Suy thoái đă xảy ra do sức mua của hầu hết người dân Mỹ sút giảm quá nhiều so với những ǵ nền kinh tế đang sản xuất ra.

Ông đổ lỗi cho sự tập trung ngày càng tăng của cải tài sản ở giới giàu có hàng đầu trong nước: “Cho đến khoảng năm 1929-1930, một chiếc máy bơm hút khổng lồ đă hút vào tay chỉ một vài người, một phần lớn ngày càng tăng những của cải được sản xuất hiện nay. Giống như trong một tṛ chơi poker - x́ tố, số tiền chip vốn liếng cứ càng ngày càng tập trung vào tay một số ít tay chơi, những người khác chỉ c̣n có thể bám lại cuộc chơi bằng cách đi vay nợ. Đến khi tín dụng của họ hết ráo th́ cuộc chơi chấm dứt”.

Trong khi những người giàu có của thập niên 1920 ấy không biết phải làm ǵ với tất cả số tiền của họ, th́ hầu hết người dân Mỹ đă chỉ có thể duy tŕ mức sống của ḿnh bằng cách lâm vào cảnh nợ nần. Rồi khi bong bóng nợ đó bùng vỡ th́ nền kinh tế đă sụp đổ.

Rồi 100 năm sau, ngày nay, chúng ta đang thấy lại cũng một mô h́nh đó. Trong khi mức lương tiêu biểu của người Mỹ hầu như chẳng nhúc nhích ǵ trong nhiều thập niên, tính toán điều chỉnh theo lạm phát, th́ hầu hết các lợi nhuận kinh tế đều vào tay những người giàu nhất, giống hệt như thời trước, cái gọi là "máy bơm hút khổng lồ" của Marriner Eccles đă hút một phần lớn ngày càng tăng những của cải của quốc gia vào tay chỉ một vài người ngay trước Đại Khủng hoảng (1929-1930).

Hậu quả là một nền kinh tế có cấu trúc cơ bản mỏng manh hơn nhiều so với vẻ ngoài của nó.

C̣n nhớ chuyện bong bóng tài chính và nhà đất đă bùng vỡ vào năm 2008 chứ? Lần đó chúng ta đă tránh được một cuộc Đại Khủng hoảng khác, chỉ v́ chính phủ đă bơm đủ tiền vào nền kinh tế để duy tŕ nhu cầu, và Ngân hàng Quốc gia đă kềm giữ lăi suất gần bằng không.

Thế rồi sau đó đến đại dịch (covid-19 ngày nay).

Ngân hàng Quốc gia đă phải kềm giữ lăi suất gần bằng không. Và chính phủ đă phải bơm nhiều tiền hơn nữa vào nền kinh tế. Mặc dù các biện pháp này đóng vai tṛ quan trọng trong việc ngăn chặn khủng hoảng kinh tế do đại dịch gây ra, nhưng chúng chỉ là tạm thời.

Về dài hạn, nỗi lo âu thực sự tiếp tục nằm ở phía nhu cầu. Bất b́nh đẳng giàu nghèo ngày càng lớn đồng nghĩa với việc cung nhiều mà không đủ cầu.

Khoảng cách giàu nghèo của nước Mỹ hiện nay c̣n gay gắt cùng cực hơn so với thời một thế kỷ trước. Cho đến khi vấn đề cơ cấu này được khắc phục, th́ nền kinh tế Mỹ vẫn c̣n mong manh đến mức nguy hiểm.

Và nền kinh tế cũng sẽ dễ bị tổn thương bởi những kẻ mị-dân tiếp theo (Trump) lợi dụng ḷng tức giận, kỳ thị chủng tộc và oán hận, như những thứ thay thế cho việc cải cách thực sự.

Thu hẹp khoảng cách giàu nghèo kinh khủng của chúng ta hiện nay là điều tất-yếu đối với sự tồn vong của nền kinh tế và cả nền dân chủ của chúng ta.

Phạm Vũ Thịnh dịch
03 May 2022

 


® "Khi phát hành lại thông tin từ trang này cần phải có sự đồng ư của tác giả 
và ghi rơ nguồn lấy từ www.erct.com"

Cảm tưởng, ư kiến xin gởi về  t4phamvu@hotmail.com