Lời ngỏ

cho tập "Biến đổi khí hậu và Green New Deal"

Phạm Vũ Thịnh

Có một sự thật khủng khiếp mà có lẽ nhiều người không màng để ư đến. Đó là phải mất hàng triệu năm để cây cối hóa thạch thành than đá, và các loại sinh vật phù du plankton mục nát trở thành dầu và khí đốt trong ḷng đất. Vậy mà, từ khi máy hơi nước được phát minh và nhân loại tiến vào kỷ nguyên công nghiệp từ cuối thế kỷ 19 cho đến nay, chỉ trong ṿng vỏn vẹn chừng hai trăm năm mà thôi, loài người đă tiêu hủy quá nửa số hóa thạch than dầu và khí đốt đó dưới dạng năng lượng! Và quá tŕnh đốt cháy nhiên liệu hóa thạch đă thải ra lượng khí CO2 khổng lồ vào khí quyển chỉ trong ṿng hai trăm năm nay. Thật là kinh hoàng!

Vậy th́ có khó tưởng tượng lắm không, chuyện loài người thải khí CO2 trong ṿng chỉ hai trăm năm đó, đă tạo hiện tượng nhà kính đưa đến biến đổi khí hậu đến mức hiểm họa phải cấp thời đối phó ngày nay?

Nhất là những năm gần đây, thiên tai lũ lụt, hạn hán gây cháy rừng,... càng năm càng nhiều và càng tăng cường độ.

Thật đáng sợ sức mạnh của mưa băo lũ lụt, hạn hán và rồi c̣n những hậu quả sau đó về vệ sinh, kinh tế nữa. Và những biến cố khí hậu như cháy rừng kéo dài hàng tháng trên quy mô lớn như ở California, ở Úc, đất ven biển sụt lở v́ mực nước biển dâng lên, khiến nhiều nhà cửa to lớn sát bờ biển bị hư hại, đổ vỡ,...

Những thiên tai đó có phải v́ biến đổi khí hậu hay không là điều khó hiểu đối với người dân thường. Những người hoài nghi hoặc chối bỏ hiểm họa biến đổi khí hậu th́ cho rằng những chuyện đó (1) vẫn xảy ra từ bao lâu nay rồi, (2) không phải do loài người gây ra, mà cũng có thể là sự an bài của đấng tối cao, (3) hiện tượng thiên nhiên tầm cỡ lớn lao và phức tạp đến vậy th́ loài người chẳng làm ǵ được cả, (4) than dầu khí đốt có sẵn đó, tội ǵ không xài cho hết, (5) không xảy ra cho chính ḿnh th́ khỏi nghĩ tới cũng được mà càng khỏe thân, (6) quan quyền cao cấp có trách nhiệm và quyền lực để lo liệu, chứ dân thường như ḿnh th́ làm ǵ được mà nói, (7) con nít th́ lo học để lớn lên có nghề tốt kiếm sống, để chuyện lớn cho người lớn lo,...

Giới khoa học từ nhiều thập niên nay (ít nhất là từ 1980) đă và đang tiếp tục cố gắng để t́m hiểu và đưa bằng chứng của biến đổi khí hậu, giải đáp phần (1) (2) (3) (4) nói trên, bằng số liệu, thống kê, h́nh ảnh cho thấy các tảng băng ở Bắc và Nam Cực tan lở nhanh chóng như thế nào, các biến cố khí hậu cháy rừng, lũ lụt,... tăng tần số và cường độ gây thiệt hại nhanh chóng và to lớn như thế nào, đặc biệt trong khoảng thời gian từ cuối thế kỷ 19 đến nay là thời đại “cách mạng” công nghiệp, phát triển mạnh nhờ nhiên liệu hóa thạch nhưng lại sinh ra ô nhiễm môi sinh và hiện tượng nhà kính chứng minh được bằng mô h́nh nghiên cứu về CO2, NO2, mê-tan; hậu quả là hàng trăm ngàn loài sinh động thực vật đă tuyệt chủng; vả lại nguồn than dầu khí đốt th́ đến năm 2060 – 2100 là kiệt quệ.

Những nhà hoạt động về khí hậu và xă hội th́ đă và đang nỗ lực giải đáp phần (5) (6) (7) cố gắng cho thấy quần chúng có sức mạnh và nhu cầu phải lên tiếng và hành động đ̣i hỏi giới cầm quyền và giới đại kinh doanh phải quan tâm và cấp thời thực hành pḥng chống hiểm họa biến đổi khí hậu, đồng thời cải thiện vấn đề hố sâu cách biệt về kinh tế là căn nguyên hay hậu quả của các tệ hại xă hội và chính trị như nạn kỳ thị chủng tộc, màu da, phái tính,...

Chẳng phải t́nh cờ mà những người hoài nghi hoặc chối bỏ hiểm họa biến đổi khí hậu lại cũng là những người tin và phổ biến những thuyết âm mưu, thường núp bóng tôn giáo và ḷng ái quốc, và tiếp tục hưởng lợi từ ngành nhiên liệu hóa thạch. Họ đang tận lực cản trở xu hướng thời đại Green New Deal. Như video của đài NHK Nhật Bản đă cảnh báo: nhân loại đang tiến dần đến ngả rẽ 2030 với mục tiêu ngắn hạn là giảm 50% khí thải nhà kính so với năm 2000. Chọn ngả nào và có kịp hay không, phụ thuộc vào trí tuệ và quyết tâm của quần chúng, để lên tiếng và hành động ủng hộ cho bên nào thắng thế và quyết định.

*

Đây là vấn đề lớn và phức tạp bậc nhất trong thời hiện đại, và t́nh trạng này đă kéo dài hơn bốn thập niên rồi. Khó khăn nhất hiện nay là loài người đă và c̣n đang hưởng rất nhiều “ân huệ” từ nhiên liệu hóa thạch; than dầu và khí đốt đă giúp đời sống phong phú, tiện lợi, nhiều khi đến mức xa xỉ nữa, do tốc độ tăng trưởng nhảy vọt về kinh tế trong hai trăm năm nay, từ khi máy hơi nước được phát minh và nhân loại tiến vào kỷ nguyên công nghiệp từ cuối thế kỷ 19, khiến cho người ta khó mà vất bỏ những tập quán ăn uống, thời trang, đưa đến tiêu xài và lăng phí nữa đă thành lối sống b́nh thường đối với mọi người. Tuy nhiên, rơ ràng là nguy cơ biến đổi khí hậu có thể đưa đến diệt vong cho toàn bộ sinh vật trên trái đất, là sự thật dần dần được khoa học soi sáng và chứng minh. Sự thật là loài người đă và đang c̣n hồ hởi hăng hái sử dụng khai thác đến mức quá đáng những tài nguyên thiên nhiên tưởng chừng như vô tận, và nghĩ là bầu khí quyển và đất đai của trái đất có thể dùng làm những băi rác khổng lồ vô tận cho rác thải của loài người. Nhưng thực tế th́ tài nguyên thiên nhiên không hề vô tận, mà những băi rác cũng sẽ không thể nào đủ cho mức thải bỏ hiện nay. Con người phung phí quá đáng làm thiệt hại không khí, nước, đất đai, nguồn thực phẩm,... với tốc độ chóng mặt. Như thể trái đất này có đây chỉ để cho loài người sinh sống sung sướng đến thừa thăi mà thôi. Và các thế hệ hiện tại tha hồ hưởng thụ không cần nghĩ là món nợ vay mượn ngày nay sẽ là gánh nặng cho những thế hệ tiếp theo.

Ngày nay th́ sau hơn bốn thập niên thể nghiệm và nhận thức về biến đổi khí hậu, không chỉ các nước giàu như Mỹ, China, Đức, Pháp, Canada, Úc, Nhật,... mà ngay cả các nước nhỏ, dân số không bao nhiêu như Finland, Denmark, Norway, .. cho đến các nước hậu tiến như Việt Nam, Thái, Indonesia,... đều có quan tâm, và các chính phủ bắt đầu có chính sách theo xu hướng Green New Deal, như xây dựng nhà máy phát điện năng lượng mặt trời, gió, sóng biển, địa nhiệt,... và điện hóa xe hơi, xe tải, xe buưt,... Giới tài phiệt th́ cũng đă nhận thức được “xu hướng thời đại” đó, cảnh cáo nhau về số “tài sản bị mắc kẹt” của các ngành kinh doanh nhiên liệu hóa thạch không thể tránh được, nên kiếm cách rút vốn mà đầu tư vào ngành nhiên liệu tái tạo.

Vấn đề là vẫn c̣n có sự đối kháng mănh liệt từ những người c̣n đang đầu tư vào nhiên liệu hóa thạch, có những cơ sở kinh doanh c̣n đang sản xuất sinh lợi to lớn cho họ, và các đồng minh của đám này trong các chính quyền ở mọi cấp, các ngân hàng, các công ty tài chính, bảo hiểm, c̣n đang muốn hay cần ḅn rút thu lợi hay “hốt cú chót” từ ngành nhiên liệu hóa thạch. Thêm vào đó, là đám đông dân chúng không quan tâm hoặc không nhận thức được, hoặc chống đối chuyện biến đổi khí hậu v́ lư do tôn giáo, tín niệm, hay chỉ v́ ngoan cố,... Đối kháng giữa hai lực lượng này mănh liệt đến mức khó mà lạc quan là phía khoa học và hoạt động pḥng chống hiểm họa biến đổi khí hậu sẽ chắc chắn thắng thế kịp thời. V́ nhu cầu giải quyết nguy cơ biến đổi khí hậu là khẩn cấp, trước nhất là mức 2030 chỉ c̣n tám năm nữa, liệu nhân loại có kịp rẽ vào đường đúng hay không.

Do vậy, cần phải có những phong trào quần chúng, những NGO, và cả cá nhân mỗi người dân: quan tâm, tham gia ủng hộ phía khoa học và hoạt động pḥng chống hiểm họa biến đổi khí hậu. Và ngày nay, kế hoạch đối kháng với hiểm họa biến đổi khí hậu được ủng hộ đông đảo trên thế giới mang tên chung là Green New Deal.

Green New Deal là một cái sườn để dựa theo đó mà hành động trên quy mô toàn cầu, theo cách thức cụ thể và ưu tiên khác nhau tùy theo điều kiện địa phương của từng cộng đồng, thành phố, tiểu bang, quốc gia và quốc tế. Nhiều nước Âu châu như Liên minh Châu Âu, các nước Bắc Âu, ngay cả Nga, và China, Nhật, ... đă hành động theo xu hướng Green New Deal từ hơn mười năm nay.

*

Cho đến nay đă có nhiều loạt sách, bài báo chi tiết, cập nhật, và nhiều bộ phim TV hấp dẫn về vấn đề này trên các đài truyền h́nh ở khắp các nước tiên tiến, kể cả NHK-World hay BBC, loạt phim của Sir David Attenborough, loạt phim về hành tŕnh t́m hiểu Biến đổi khí hậu "Greta Thunberg: A Year To Change The World” (có thể xem qua iView toàn cầu hay PBS ở Mỹ, BBC ở Âu châu,...). Và đă có nhiều biến chuyển đáng theo dơi, từ các chính sách khôi phục kinh tế của Tổng thống Biden và phản ứng của đảng Cộng ḥa Mỹ, cho đến các diễn tiến về biến đổi khí hậu ở mọi quốc gia, từ Việt nam, Thái, Phi châu, các đảo quốc, cho đến Liên minh châu Âu, Úc, Canada, Mỹ, và cả Russia, China,...

Green New Deal đă và đang là xu hướng của thời đại rồi, vấn đề c̣n lại là thực hiện nhanh hay chậm, có kịp thời hay không. Phe nhiên liệu hóa thạch vẫn c̣n nhiều thế lực và cường ngạnh, c̣n muốn vét nốt tận đồng bạc cuối cùng có thể vét được. Phe nào thắng là điều không chắc chắn 100% được. Như kết quả bầu cử Mỹ năm 2020 đă cho thấy, gần nửa số cử tri Mỹ vẫn bầu cho Trump cùng phái bảo thủ gồm những người hoài nghi và chối bỏ biến đổi khí hậu. Chỉ khổ cho mọi người trên thế giới là càng đối phó chậm th́ tai hại càng cao. Băng sơn ở hai cực Bắc và Nam đang tiếp tục lở càng năm càng nhanh hơn,... Trong t́nh h́nh đó, vai tṛ của dân chúng trở nên quan trọng bậc nhất.

Trong thời buổi nào, số người hiểu biết và hướng thượng cũng nhiều, nhưng nếu ai cũng tiêu cực thì không thay đổi ǵ được. Chỉ khi họ tích cực hành động thì mới có thể thúc đẩy xã hội cải tiến. Tuy nhiên, hành động dù tích cực, dù hy sinh, mà không đủ để tạo được một phong trào, thì sẽ không thay đổi được gì nhiều.

V́ vậy thật đáng kính trọng những người như Greta Thunberg, Naomi Klein, Jane Fonda,... và các nhóm hoạt động cho khí hậu, cho công lư và b́nh đẳng. Do đó cần phổ biến rộng răi những điều mà họ đề xướng, những điều họ đă làm được thành các phong trào quần chúng.

Các phong trào quần chúng này đều phải có sự ủng hộ của... quần chúng tức là mỗi một cá nhân và đa số người dân thường, mới mong có hiệu quả nào đó khó mà biết chắc được. Đám chính trị gia chuyên nghiệp hiện tại th́ phần lớn vẫn c̣n cố bám vào lợi nhuận cho cá nhân và gia đ́nh họ từ ngành nhiên liệu hóa thạch, bất chấp nguy hại cho mọi người dân, kể cả cho chính họ và nhất là cho các thế hệ con cháu họ. T́nh trạng ô nhiễm môi sinh v́ nhiên liệu hóa thạch th́ đă và c̣n tiếp tục dài dài trong hai trăm năm nay rồi. Đám chính trị gia chuyên nghiệp có quyền lực trong tay nên không sợ ǵ ai, chỉ sợ lá phiếu của mỗi người dân, và tiếng nói của dân chúng mà thôi.

Tiếng nói và hành động của các phong trào quần chúng hay cộng đồng v́ thế rất quan trọng ở các nước dân chủ. Mà phong trào quần chúng hay cộng đồng là tập hợp hành động của từng người dân, từng cá nhân thành viên. Bọn chính trị gia sợ nhất là lá phiếu quần chúng và dư luận cùng phản ứng của dân chúng, nhất là trong những kỳ bầu cử. Ngoài ra, người dân c̣n có quyền lực ǵ khác đâu?

*

Mỗi công dân có thể Vote, Speak, Act “góp gió thành băo”, mới mong hướng được xă hội và chính quyền về ngả rẽ đúng đắn cần thiết cho đời sống và tương lai của mọi người và Trái Đất. Điển h́nh là lá phiếu của mỗi công dân có giá trị, trọng lượng đáng kể như nhau, nếu không th́ tại sao đảng Cộng Ḥa Mỹ lại đang phải cố đề ra đủ loại luật lệ nhằm cắt bỏ quyền bầu phiếu của người dân? Và đă bao nhiêu người kể cả các suffragettes (các nhà hoạt động cho quyền bầu phiếu của phụ nữ) đă tranh đấu cực khổ như thế nào trong bao nhiêu năm rồi để có được quyền bầu cử cho cả người phụ nữ, da đen,... cho đến ngày nay, mà vẫn chưa đạt tới mức b́nh đẳng thực dụng.

Vote, Speak, Act thật ra vẫn có ư nghĩa lớn nhất là đối với chính ḿnh. Con người sống và hành động theo những điều ḿnh tin, gọi là Tín niệm hay Giá trị quan cá nhân. B́nh đẳng, Tự do chẳng hạn. Descartes nói: "Tôi suy nghĩ vậy th́ Tôi hiện hữu". Vote, Speak, Act là chứng tỏ hiện hữu của ḿnh đó thôi. Trước nhất là để cho chính ḿnh thấy là ḿnh có mặt, và sự hiện diện của ḿnh có ư nghĩa, ít nhất là đối với ḿnh, và ḿnh tránh làm trái với những điều ḿnh tin là đúng. Có được người đồng ư với ḿnh th́ vui thêm v́ cùng cố gắng cải tiến xă hội.

"Speak out" là bước hành động đầu tiên trong công tŕnh đó, để truyền tay nhau giữ chút tia sáng hy vọng vào loài người dù ǵ đi nữa hẳn cũng có nhân tính xứng đáng với phẩm giá con người. Mặc dù chung quanh vẫn có sao mà quá nhiều điều xảy ra đi ngược với những giá trị cứ tưởng là phổ quát đó.

*

Mỗi người dân có thể tham gia cống hiến bằng Vote, Speak, Act. Vote bầu chọn những chính trị gia, đại biểu nào có khuynh hướng và chương tŕnh thích hợp với Green New Deal. Speak bày tỏ ư kiến và bàn thảo để hiểu rơ thêm và ủng hộ Green New Deal. Act tham gia vào các hoạt động ủng hộ và yểm trợ Green New Deal. Có thể tham gia ngay từ những hoạt động quen thuộc gần gũi như bớt ăn thịt đỏ, bớt ăn cá; bớt thải bỏ rác; chọn dùng điện năng từ mặt trời, gió,...; tiết kiệm điện, nước;... vừa có ích cho bản thân mà vừa hành động cho Green New Deal.

*

Tóm lại, biến đổi khí hậu là hiểm họa diệt vong ngay trước mắt của nhân loại, và Green New Deal là giải pháp tối ưu cho hiểm họa này, mà cũng là xu thế của thời đại hiện nay.

Loạt bài trong cuốn sách này tŕnh bày nhiều khía cạnh trong nhiều lănh vực của vấn đề Biến đổi khí hậu và Green New Deal, có thể dùng để tham khảo bước đầu và t́m hiểu thêm từ nhận định và kinh nghiệm của các nhà chuyên môn:

- Quan sát và cảnh báo của IPCC - Intergovernmental Panel on Climate Change của Liên hiệp quốc

- Nỗ lực của các chính trị gia quan tâm đến Biến đổi khí hậu và bước đầu của Green New Deal

- Các phong trào quần chúng, từ cô học tṛ 15 tuổi Greta Thunberg cho đến nữ sĩ Jane Fonda 82 tuổi tổ chức biểu t́nh, băi khóa, hay nhà báo Naomi Klein đồng lănh đạo nhóm hoạt động về khí hậu "The Leap" ở Canada

- Nhận định của các học giả, chuyên gia về nhiều lănh vực trọng yếu: thực phẩm, nông nghiệp, quân sự quốc pḥng, kỹ thuật, luật pháp, tài chính, thị trường

- Cân nhắc khía cạnh kinh tế và ô nhiễm môi trường của các loại năng lượng hóa thạch và năng lượng tái tạo

- Chuyển đổi công ăn việc làm một cách công chính sang năng lượng tái tạo

- Kinh nghiệm của các nước đă bắt đầu thực hiện Green New Deal

Đồng thời, đă đến lúc không thể không giải quyết vấn đề bất b́nh đẳng kinh tế, mà kinh tế gia Robert Reich giải thích là có quan hệ mật thiết không thể tách rời khỏi vấn đề biến đổi khí hậu:

- Hố sâu cách biệt thu nhập

- Hệ thống chính trị kinh tế hiện hữu tạo ra và đào sâu thêm bất b́nh đẳng

Lại nữa, Green New Deal được xem như một phần trọng yếu (nếu không phải là phần trọng yếu nhất) trong cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ ba đang xảy ra trên thế giới, theo nghiên cứu và kinh nghiệm thực hiện của Giáo sư Jeremy Rifkin.

*

Xin chân thành cảm tạ các tác giả, các nhà chuyên môn đă đề cập đến trong cuốn sách này.

Và chân thành cảm tạ các anh Lại Như Bằng, Lê Hân, Trần Thanh Việt đă đặc biệt ủng hộ và giúp phổ biến loạt bài này.

Hoan nghênh ư kiến đóng góp xây dựng, nhất là giúp sức phổ biến về Biến đổi Khí hậu và Green New Deal, của quư độc giả.

Phạm Vũ Thịnh
Sydney 14 Oct 2022

·        Có thể tải sách xuống tại đây.

 


® "Khi phát hành lại thông tin từ trang này cần phải có sự đồng ư của tác giả 
và ghi rơ nguồn lấy từ www.erct.com"

Cảm tưởng, ư kiến xin gởi về  t4phamvu@hotmail.com