|
Chủ nghĩa Tư bản Tân Tự do ở Úc
Phạm Vũ Thịnh dịch
Thử t́m hiểu cách Chủ nghĩa Tư bản Tân Tự do ở Úc đă định h́nh nền kinh tế, dịch vụ công cộng và nền dân chủ như thế nào, và những ǵ có thể làm được để thách thức ảnh hưởng của Chủ nghĩa đó. Dẫn nhập Chủ nghĩa Tư bản Tân Tự do đă định h́nh sâu sắc khung cảnh chính trị và kinh tế của nước Úc trong nhiều thập niên nay. Bắt nguồn từ niềm tin rằng thị trường tự do tối đa cùng với mức can thiệp tối thiểu của chính phủ mới thúc đẩy được sự thịnh vượng, các chính sách chính trị kinh tế Tân Tự do đă dẫn đến việc tư nhân hóa rộng khắp, băi bỏ quy chế kinh doanh và cắt giảm dịch vụ công cộng. Được hô hào là cần thiết cho tăng trưởng kinh tế, các chính sách này lại đă đào sâu hố bất b́nh đẳng, làm mất an ninh về việc làm, và làm suy giảm các dịch vụ thiết yếu như chăm sóc sức khỏe, giáo dục và nhà ở cho người lao động. Bài viết này giải thích Chủ nghĩa Tân Tự do đă phát triển ở Úc như thế nào, tác động ra sao đối với công dân Úc, và những ǵ có thể làm được để thách thức sự thống trị của Chủ nghĩa đó. A. Các Nguyên tắc Cốt lơi của Chủ nghĩa Tân Tự do tại Úc A.1 Chọn chính sách do thị trường thúc đẩy hơn là chọn lợi ích công cộng Chủ nghĩa Tân Tự do tại Úc đặt ưu tiên lợi nhuận của doanh nghiệp và hiệu quả kinh tế lên trên phúc lợi công cộng. Hệ tư tưởng này cho rằng thị trường sẽ tự điều chỉnh mà tạo ra được hiệu quả kinh tế cao nhất. Thế nhưng, sự thống trị của các chính sách do thị trường thúc đẩy này thực tế đă gây ra: • Chuyển đổi các dịch vụ công cộng thiết yếu như năng lượng và viễn thông, thành các thực thể kinh doanh nhắm mục đích chỉ là tăng lợi nhuận tư nhân. • Bất b́nh đẳng kinh tế gia tăng khi lợi nhuận của doanh nghiệp tăng vọt trong khi tiền lương lao động lại bị tŕ trệ (thực tế, thường là dưới cả mức lạm phát). • Giảm thiểu trách nhiệm giải tŕnh của doanh nghiệp trước công chúng một khi lợi ích tư nhân lấn át nhu cầu của cộng đồng. A.2 Tư hữu hóa tài sản và dịch vụ công cộng Các chính phủ theo Chủ nghĩa Tân Tự do đă hăm hở bán tháo tài sản công, thường nấp dưới chiêu bài hiệu năng kinh tế cao. Các đợt tư hữu hóa chính ở Úc đă bao gồm: • Ngân hàng Commonwealth: tư hữu hóa vào thập niên 1990, khiến dân chúng không c̣n được lựa chọn dịch vụ ngân hàng do chính phủ sở hữu thay v́ ngân hàng tư nhân. • Qantas: Hăng hàng không quốc gia đă tư hữu hóa, ưu tiên lợi nhuận của cổ-đông hơn là lợi ích quốc gia. • Mạng lưới điện và khí đốt: Các chính quyền tiểu bang đă bán cho tư nhân các tiện ích thiết yếu này, dẫn đến tăng giá và cắt giảm dịch vụ. • Giao thông công cộng: Nhiều mạng lưới xe buưt và đường sắt đă thuê các công ty tư nhân làm thay nhiều công đoạn, thường phải trả giá cao hơn và độ tin giảm sút. A.3 Băi bỏ quy chế và làm suy yếu quyền của người lao động Chủ nghĩa Tân Tự do thúc đẩy băi bỏ các quy chế đối với thị trường để tăng cường tự do cạnh tranh, nhưng trên thực tế, đă đưa đến hậu quả: • Giảm lương bổng và giảm an ninh việc làm của người lao động, v́ tăng mạnh số việc làm tạm thời và việc làm theo hợp đồng (gig jobs). • Làm suy yếu các công đoàn, khiến người lao động không c̣n, hay khó thương lượng tập thể về lương bổng và điều kiện làm việc. • Dẫn đến tệ nạn bóc lột điều kiện làm việc, đặc biệt là trong lĩnh vực bán lẻ, dịch vụ khách sạn và chăm sóc người già. A.4 Giảm thuế doanh nghiệp và phân phối lại lợi nhuận lên phía chủ nhân Các chính sách Tân Tự do ưu tiên việc giảm thuế cho các tập đoàn kinh doanh và giới người có thu nhập cao, viện lư-do rằng của cải sẽ nhỏ giọt xuống dưới (Trickle down). Thế nhưng, điều này đă dẫn đến: • Cơ sở thuế bị thu hẹp, số thuế thu-được giảm mạnh, dẫn đến việc phải cắt giảm các dịch vụ cho công chúng. • Bất b́nh đẳng kinh tế gia tăng v́ giới người giàu tích lũy tài sản nhiều hơn xa so với tầng lớp công nhân viên. • Tăng cường sự phụ thuộc của ngân sách quốc gia vào các loại thuế gián tiếp như GST - thuế tiêu thụ, gây ảnh hưởng không cân xứng đến giới người Úc có thu nhập thấp. B. Lịch sử của Chủ nghĩa Tân Tự do trong chính trị Úc B.1 Thời kỳ Hawke-Keating (1983–1996): khởi đầu cải cách theo hướng Tân Tự do • Thả nổi đồng đô-la Úc và băi bỏ quy chế đối với lĩnh vực tài chính. • Bắt đầu việc thương lượng theo từng doanh nghiệp, làm suy yếu các cuộc đàm phán tập thể về lương bổng. • Tư hữu hóa các tài sản quốc gia quan trọng, tạo tiền lệ cho các chính phủ trong tương lai. B.2 Thời kỳ Howard (1996–2007): Mở rộng Chủ nghĩa Tân Tự do • Tư hữu hóa mạnh mẽ hơn nữa, bao gồm cả công ty viễn thông Telstra. • Work Choices - Luật lựa chọn công việc làm suy yếu quyền của người lao động lẫn an ninh việc làm. • Tăng cường ảnh hưởng của doanh nghiệp đối với việc hoạch định chính sách kinh tế. B.3 Thời kỳ Rudd-Gillard (2007–2013): Cứu trợ kinh tế tạm thời nhưng Chính sách thị trường Tân Tự do tiếp tục. • Gói kích thích kinh tế của Rudd đă làm dịu bớt tai họa của cuộc Khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, nhưng vẫn duy tŕ các cấu trúc Tân Tự do. • Các cải cách giáo dục của Gillard đă tăng nguồn tài trợ ưu đăi các trường tư thục so với các trường công lập. B.4 Thời kỳ Abbott-Turnbull-Morrison (2013–2022): Sự thống trị của các tập đoàn kinh doanh • Giảm thuế cho các tập đoàn kinh doanh và giới người có thu nhập cao. • Cắt giảm phúc lợi xă hội và Medicare. • Không hành động ǵ hướng về cải thiện khả năng chi trả nhà ở và pḥng chống biến đổi khí hậu. B.5 Thời kỳ Chính quyền Albanese (2022–Hiện tại): Giữ nguyên trạng Tân Tự do, hay thay đổi? • Mặc dù hứa hẹn cải cách, nhiều chính sách Tân Tự do vẫn c̣n được áp dụng như trước. • Các cuộc khủng hoảng về nhà ở và chi phí sinh hoạt vẫn chưa được giải quyết. C. Tác động của Chủ nghĩa Tân Tự do đối với thường dân Úc C.1 Sự suy giảm của các dịch vụ công cộng • Chăm sóc sức khỏe: Các bác sĩ chấp thuận thanh toán từ quỹ công (bulk-billing) đang trở nên khan hiếm, làm tăng chi phí khách phải tự trả. • Giáo dục: Việc cắt giảm tài trợ cho TAFE - hệ thống trường dạy nghề, và tăng học phí đại học hạn chế khả năng tiếp cận các ngành giáo dục đào tạo phẩm chất cao. • Giao thông công cộng: Tư hữu hóa đă dẫn đến việc cắt giảm dịch vụ, các tuyến đường, đồng thời tăng giá vé. C.2 Khủng hoảng nhà ở và áp lực chi phí sinh hoạt • Đầu cơ bất động sản và ưu đăi thuế cho các nhà đầu tư đă đẩy giá nhà vượt quá khả năng chi trả của dân chúng. • Đầu tư nhà ở công cộng đă tŕ trệ trong khi tỷ lệ vô-gia-cư tăng cao. • Các dịch vụ thiết yếu như điện, khí đốt và mạng lưới toàn cầu đă trở nên đắt đỏ hơn. C.3 Sự bất ổn về việc làm và t́nh trạng tŕ trệ tiền lương • Nhiều người Úc làm việc bán thời gian hoặc tạm thời với ít phúc lợi hơn. • Tăng trưởng tiền lương không theo kịp mức lạm phát. C.4 Ảnh hưởng của doanh nghiệp đối với chính phủ • Các ngành kỹ nghệ khai mỏ và nhiên liệu hóa thạch có ảnh hưởng rất lớn đến các chính sách kinh tế. • Các khoản đóng góp chính trị từ các tập đoàn kinh doanh định h́nh các quyết định của chính phủ. D. Phản kháng Chủ nghĩa Tân Tự do ở Úc D.1 Phản kháng của công chúng và bất măn ngày càng tăng • Các cuộc biểu t́nh ngày càng tăng chống lại áp lực lên chi phí sinh hoạt. • Ngày càng có nhiều lời kêu gọi tái-quốc-hữu-hóa các dịch vụ thiết yếu. D.2 Các phong trào chính trị thách thức Chủ nghĩa Tân Tự do • Sự trỗi dậy của các đảng nhỏ và ứng cử viên độc lập, thách thức ảnh hưởng của doanh nghiệp lên chính sách công. • Các nhóm vận động thúc đẩy thay đổi chính sách về nhà ở, lương bổng và đầu tư công. E. Các mô h́nh kinh tế thay thế cho Chủ nghĩa Tân Tự do ở Úc • Lư thuyết tiền tệ hiện đại (Modern Monetary Theory MMT): Công nhận chủ quyền tiền tệ của Úc để tài trợ cho đầu tư công. • Ngân hàng công: Tái lập một ngân hàng do chính phủ sở hữu để cạnh tranh với các ngân hàng tư nhân. • Phân phối lại của cải: Cải cách chính sách thuế để giải quyết bất b́nh đẳng. F. Vượt qua Chủ nghĩa Tân Tự do: Cần thay đổi những ǵ? • Đầu tư vào cơ sở hạ tầng công cộng và các dịch vụ thiết yếu. • Tăng cường quyền của người lao động thông qua các chính sách lương bổng công bằng. • Thực hiện cải cách thuế doanh nghiệp và các quy chế chặt chẽ hơn về các khoản tiền đóng góp chính trị. • Từ chối chính sách kiệm ước thắt lưng buộc bụng, và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hướng đến phúc lợi của dân chúng. Kết luận Chủ nghĩa Tân Tự do ở Úc đă chuyển đổi nền kinh tế, phần lớn là gây tổn hại đến người dân thường (trong bốn mươi năm nay). Một mặt đă giúp ích cho các tập đoàn kinh doanh và người giàu, nhưng mặt khác đă dẫn đến bất b́nh đẳng gia tăng, dịch vụ công suy giảm, và bất b́nh bất măn lan rộng trong dân chúng. Tương lai của nước Úc phụ thuộc vào việc thách thức các chính sách Tân Tự do này và ủng hộ một mô h́nh kinh tế công bằng hơn, tham gia toàn diện hơn. Phạm Vũ
Thịnh
®
"Khi phát hành lại thông tin
từ trang này cần phải có sự đồng
ư của tác giả Cảm tưởng, ư kiến xin gởi về t4phamvu@hotmail.com |
